Quốc hội thảo luận các dự án luật về an ninh dữ liệu, định danh điện tử

 UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung (bên phải) điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án Luật An ninh dữ liệu, Luật Định danh và xác thực điện tử và Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Tại tổ 9, Đoàn ĐBQH TP. Huế và Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình thảo luận dưới sự chủ trì, điều hành của UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung.

Phân loại dữ liệu theo mức độ rủi ro

Góp ý dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH TP. Huế) đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng, trách nhiệm của các chủ thể và điều kiện hạn chế chuyển dữ liệu ra nước ngoài. Đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài, dự thảo cần xác định rõ căn cứ phát sinh nghĩa vụ pháp lý, tập trung vào những chủ thể trực tiếp xử lý hoặc được cấp quyền truy cập dữ liệu. Trách nhiệm cần được phân định theo vai trò và mức độ kiểm soát, tránh quy định quá rộng khiến nhà cung cấp dịch vụ đám mây, phần mềm và hỗ trợ kỹ thuật khó xác định nghĩa vụ.

Về chuyển dữ liệu ra nước ngoài, đại biểu đề nghị quy định cụ thể căn cứ, điều kiện, thẩm quyền và thời hạn áp dụng biện pháp hạn chế; đồng thời bảo đảm cơ chế xem xét lại, khiếu nại, khởi kiện và bồi thường khi quyết định trái pháp luật. 

Đại biểu Võ Thanh Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế tham gia góp ý dự án Luật An ninh dữ liệu. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Tham gia góp ý dự luật, đại biểu Võ Thanh Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế cho rằng, cần xây dựng tiêu chí phân loại dữ liệu theo rủi ro khách quan, minh bạch, không chỉ căn cứ vào số lượng hay dung lượng mà phải tính đến tính chất, độ nhạy cảm và hậu quả khi dữ liệu bị lộ, mất hoặc sử dụng sai mục đích.

Từ thực tiễn nghiên cứu tại cơ sở giáo dục đại học, đại biểu nêu ví dụ dữ liệu nghiên cứu môi trường có thể có dung lượng lớn nhưng được công khai, trong khi dữ liệu thuộc một số lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu, dù quy mô nhỏ, vẫn cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Nguy cơ cũng có thể tăng lên khi dữ liệu được tích tụ, liên kết với nguồn khác hoặc dùng để suy diễn thông tin mới.

Đại biểu đề nghị có hướng dẫn, công cụ phân loại thống nhất, đồng thời làm rõ yêu cầu áp dụng đối với dữ liệu phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và hoạt động chuyên môn thông thường, bảo đảm nghĩa vụ tuân thủ tương xứng với rủi ro thực tế.

Một vấn đề khác là nguy cơ chồng chéo giữa Luật An ninh dữ liệu với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và các lĩnh vực chuyên ngành. Đại biểu Nguyễn Hải Nam đề nghị công nhận kết quả đánh giá, kiểm tra còn hiệu lực đối với cùng hệ thống và nội dung rủi ro, trừ trường hợp có căn cứ cho thấy rủi ro thay đổi đáng kể. Việc báo cáo sự cố, kiểm tra và đánh giá cần có đầu mối phối hợp thống nhất, tránh yêu cầu doanh nghiệp lập nhiều bộ hồ sơ cho cùng một nội dung.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ bí mật kinh doanh trong quá trình giám sát, thẩm định. Việc tiếp cận mã nguồn, trọng số mô hình trí tuệ nhân tạo và dữ liệu thương mại nhạy cảm cần có căn cứ pháp lý rõ ràng, giới hạn mục đích sử dụng và quy định trách nhiệm khi để lộ hoặc sử dụng sai mục đích. Nghĩa vụ đánh giá, kiểm toán và ứng phó sự cố cần tương xứng với mức độ rủi ro, quy mô hoạt động và năng lực doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ đang chuyển đổi số.

Bảo vệ quyền riêng tư trong định danh điện tử

Góp ý dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, đại biểu Võ Thanh Tùng nêu quan điểm về việc làm rõ cơ chế quản lý, phân loại và chuyển đổi giữa mạng định danh điện tử tự chủ với mạng định danh điện tử quốc gia khi tính chất pháp lý hoặc yêu cầu quản lý thay đổi, bảo đảm khả năng kết nối và xử lý thông tin.

Đại biểu đề nghị bổ sung quyền được biết lịch sử khai thác dữ liệu cá nhân, gồm chủ thể truy cập, thời điểm, mục đích và phạm vi sử dụng. Đối với giao dịch điện tử, cần phân biệt việc xác nhận danh tính với việc xác nhận ý chí của chủ thể. 

Đại biểu Nguyễn Thanh Xuân, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế góp ý về yêu cầu bắt buộc định danh, xác thực điện tử. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Theo đại biểu Nguyễn Thanh Xuân, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, việc lưu trữ tập trung quá nhiều thông tin định danh, nhật ký xác thực và dữ liệu kết nối có thể làm tăng nguy cơ liên kết dữ liệu, ảnh hưởng quyền riêng tư. Dự thảo cần phân biệt dữ liệu gốc với dữ liệu xác thực, quy định thời hạn lưu trữ phù hợp và chỉ lưu những thông tin cần thiết. Việc truy cập dữ liệu vì lý do an ninh phải đúng thẩm quyền, xác định rõ mục đích, phạm vi, thời hạn và có cơ chế giám sát.

Về yêu cầu bắt buộc định danh, xác thực điện tử, đại biểu Nguyễn Thanh Xuân đề nghị chỉ áp dụng đối với các giao dịch thuộc danh mục do Chính phủ quy định, căn cứ mức độ rủi ro và có lộ trình theo từng lĩnh vực. Đối với mạng xã hội, đại biểu đề xuất yêu cầu xác thực khi đăng ký tài khoản nhưng không bắt buộc công khai danh tính người sử dụng, bảo đảm quyền riêng tư và tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP. Huế đề nghị bảo đảm quyền giải trình khi thiết bị gặp sự cố, hình ảnh chưa đủ căn cứ xác định người vi phạm hoặc biển số bị làm giả. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Thận trọng với các biện pháp hạn chế quyền công dân

Góp ý dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP. Huế yêu cầu cần cân nhắc kỹ các quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp hạn chế quyền tự do của công dân, thời hạn tạm giữ, thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền và bảo vệ quyền sở hữu tài sản.

Đối với đề xuất giao cơ quan hành chính cấp cơ sở thẩm quyền áp dụng biện pháp hạn chế quyền tự do của công dân trong thời hạn từ 6 đến 24 tháng, đại biểu cho rằng nên đánh giá thận trọng do liên quan trực tiếp đến quyền công dân và có tính chất tư pháp. Đại biểu đề nghị giữ thẩm quyền của tòa án, đồng thời nghiên cứu thủ tục rút gọn, ứng dụng công nghệ để rút ngắn thời gian giải quyết nhưng vẫn bảo đảm quyền của người bị áp dụng biện pháp.

Đại biểu cũng đề nghị duy trì quyết định tạm giữ tài sản bằng văn bản, có thể dưới hình thức điện tử, thay vì chỉ lập biên bản. Quy định này giúp xác định trách nhiệm khi tài sản bị mất, hư hỏng hoặc phát sinh thiệt hại, đồng thời tạo căn cứ giải quyết khiếu nại, yêu cầu bồi thường.

Đối với xử phạt vi phạm hành chính qua camera giao thông không lập biên bản, đại biểu đề nghị bảo đảm quyền giải trình khi thiết bị gặp sự cố, hình ảnh chưa đủ căn cứ xác định người vi phạm hoặc biển số bị làm giả. Quy định cũng cần tính đến trường hợp người đứng tên phương tiện không phải người điều khiển tại thời điểm vi phạm, tạo điều kiện để người dân cung cấp chứng cứ trước khi ra quyết định xử phạt.