Quốc vụ khanh Vương quốc Anh: ASEAN từ lâu là tiếng nói cho hòa bình, ổn định và là 'mỏ neo' cho sự hợp tác khu vực

Trong 7 tháng đặt chân đến khu vực Đông Nam Á, bà Seema Malhotra nhận thấy ASEAN đang sở hữu những điều kiện thuận lợi để nâng cao vai trò và vị thế, trong đó Việt Nam nổi lên như một nhân tố ngày càng chủ động trong việc thúc đẩy đối thoại, hợp tác và các sáng kiến khu vực.

Việt Nam đã ba lần tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN. Theo bà, điều này phản ánh như thế nào về vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong ASEAN và đâu là những kết quả cần được tiếp tục thúc đẩy sau khi Diễn đàn kết thúc?

AFF 2026 là một không gian quan trọng mà tại đó Vương quốc Anh cũng có thể đánh dấu cột mốc 5 năm trở thành Đối tác đối thoại của ASEAN, đồng thời góp mặt trong các cuộc thảo luận hướng tới những thách thức tương lai mà ASEAN sẽ giải quyết.

ASEAN từ lâu là tiếng nói cho hòa bình, ổn định và là “mỏ neo” cho sự hợp tác trong khu vực. Tôi nghĩ rằng việc nhìn thấy rất nhiều quốc gia ASEAN cử đại diện tham gia, rất nhiều người trẻ góp mặt trong các cuộc đối thoại, cũng như cách mà Diễn đàn vừa đánh giá thách thức địa chính trị, vừa thảo luận về vấn đề an ninh năng lượng cho thấy việc nhận diện các thách thức địa chính trị hiện nay cũng đi cùng với yêu cầu phải tiến hành những cải cách cho tương lai.

Trong các phiên thảo luận, tôi thấy rằng AFF là nơi các quốc gia có thể cùng nhau đối thoại, nơi các kinh nghiệm và chuyên môn từ khắp khu vực đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các ý tưởng thực tiễn, các đề xuất mới cho quan hệ đối tác và để cùng thảo luận rằng “chúng ta sẽ làm việc với nhau như thế nào?”.

Là đối tác lâu năm của ASEAN, Anh luôn coi trọng việc đồng hành cùng các ưu tiên của ASEAN, đồng thời đóng góp kinh nghiệm, hiểu biết và nguồn lực của mình.

Bà đánh giá như thế nào về chủ đề của Diễn đàn năm nay và mức độ phù hợp của chủ đề này đối với sự gắn kết rộng hơn của Vương quốc Anh với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương?

Tôi cho rằng chủ đề của Diễn đàn năm nay, với trọng tâm là “Hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”, đã nhấn mạnh cách chúng ta cùng nhau tiến lên và cùng nhau phát triển. Tinh thần đoàn kết đó đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp, cũng là vấn đề được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong bài phát biểu quan trọng tại Đối thoại Shangri-La.

Theo tôi, một điểm nổi bật khác là nhận thức rằng an ninh kinh tế luôn gắn chặt với an ninh năng lượng, với sự hợp tác giữa các quốc gia và đối thoại để tìm ra cách cùng nhau giải quyết những thách thức có thể ảnh hưởng đến hòa bình trong tương lai.

Những gián đoạn trong nguồn cung nhiên liệu làm gia tăng chi phí năng lượng và thúc đẩy các nỗ lực bảo đảm an ninh năng lượng của ASEAN. Điều này bao gồm việc phát triển lưới điện khu vực để năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và năng lượng xanh có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược an ninh năng lượng của khu vực.

Đây cũng là những lĩnh vực then chốt đối với phát triển bền vững, cơ hội kinh tế, thương mại và tăng trưởng. Chúng tôi nhận thấy nhiều cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm và chuyên môn nhằm thúc đẩy việc ứng dụng các công nghệ mới. Đồng thời, chúng tôi cũng nhìn thấy tiềm năng xây dựng khả năng tự cường về an ninh năng lượng cho từng quốc gia, ví dụ như thủy điện tại Lào hay điện gió ngoài khơi tại Việt Nam, cũng như tăng cường kết nối giữa các quốc gia thông qua lưới điện và hạ tầng liên quan.

Đây là một phần quan trọng trong sự hợp tác của Vương quốc Anh với ASEAN. Với thế mạnh về công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lượng và khí hậu, cũng như các sáng kiến huy động tài chính cho quá trình chuyển đổi năng lượng xanh. bao gồm Cơ chế Tài chính Xanh mà chúng tôi sẽ công bố trong chuyến thăm lần này, Vương quốc Anh mong muốn hỗ trợ ASEAN nâng cao năng lực, mở rộng khả năng phát triển và xây dựng hạ tầng cần thiết cho sự ổn định lâu dài của khu vực.

Diễn đàn Tương lai ASEAN diễn ra vào thời điểm khu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức cùng một lúc. ASEAN và Anh nên đẩy mạnh những ưu tiên hợp tác nào để ứng phó với những thách thức đó?

Tình trạng bất ổn hiện nay ảnh hưởng đến việc đưa ra quyết định của từng quốc gia cũng như của cả khu vực. Cần nhận thấy rằng, với mối quan hệ lâu đời và cách thức chúng ta làm việc suốt 5 năm qua trên cương vị Đối tác Đối thoại, ASEAN và Anh có thể cùng nhau ưu tiên cho an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, hành động vì khí hậu, và cả sức chống chịu của các chuỗi cung ứng để có thể đứng vững trước những “cú sốc” như chúng ta đã thấy. Những “cú sốc” đó có thể ập đến rất nhanh.

Trong bảy tháng qua kể từ khi tôi đến khu vực, tôi nhận thấy trong các cuộc trao đổi với các nước ASEAN, mối quan tâm dành cho việc tăng cường các quan hệ đối tác và hợp tác quốc phòng ngày càng lớn. Điều đó được thể hiện qua các hoạt động hợp tác quốc phòng cũng như những nỗ lực nhằm bảo đảm năng lực quốc phòng có thể thích ứng với những thay đổi trong xung đột hiện nay và trong tương lai. Đây cũng là cơ sở để chúng tôi tiếp tục thúc đẩy hợp tác với ASEAN trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, bao gồm cả an ninh hàng hải.

Những lĩnh vực hợp tác đó, cùng với việc chia sẻ hiểu biết và kinh nghiệm thông qua mạng lưới tùy viên quốc phòng của chúng tôi tại khu vực đang làm việc chặt chẽ với các nước ASEAN, phản ánh sự phát triển kinh tế không thể tách rời việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế cũng như bảo đảm an ninh cho tương lai. Chúng tôi cũng ngày càng chú trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh và an ninh khí hậu, bởi biến đổi khí hậu hoàn toàn có thể trở thành một nguồn gốc của xung đột trong tương lai, khi nhiều khu vực, quốc gia và thậm chí một số địa phương phải đối mặt với những sức ép ngày càng lớn.

Chúng ta đang thấy công nghệ được áp dụng để tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu cũng như để xây dựng an ninh và ổn định cho tương lai. Vì vậy, tôi rất hy vọng rằng trong các lĩnh vực về kỹ năng, bao gồm cả khoa học và công nghệ, các mối quan hệ hợp tác giữa các trường đại học của chúng ta sẽ hướng tới việc tạo dựng những cơ hội đó tại mỗi quốc gia. Với 40.000 sinh viên từ các nước ASEAN đang theo học tại Anh, tôi tin rằng các hợp tác sẽ đem đến cơ hội cho các học giả Chevening và các sinh viên có thể học tập. Chúng ta cũng thấy mối quan hệ đối tác ngày càng phát triển với các cộng đồng người Việt hải ngoại, những sợi dây liên kết giữa con người với con người, với hơn 400.000 người tại Vương quốc Anh.

Nhưng quan trọng hơn cả là sự hợp tác hỗ trợ phát triển kinh tế giữa các nước chúng ta. Năm ngoái, thương mại giữa các nước ASEAN với Vương quốc Anh đã tăng 17%. Riêng với Việt Nam, thương mại hàng năm của chúng ta trị giá hơn 10 tỷ bảng Anh. Đó là điều mà trong các cuộc gặp với các Bộ trưởng tại đây, chúng tôi đã tìm cách để tăng cường hơn nữa.

Trong những năm gần đây, Việt Nam ngày càng chủ động mở rộng, nâng cấp quan hệ với nhiều quốc gia và thể hiện vai trò nổi bật hơn trong việc đóng góp tiếng nói tại các diễn đàn khu vực. Bà đánh giá như thế nào về xu hướng này?

Vương quốc Anh hoan nghênh mạnh mẽ sự tham gia ngày càng chủ động và tự tin của Việt Nam trên trường quốc tế, cũng như việc Việt Nam đang ngày càng thể hiện rõ mục tiêu và vai trò của mình tại các diễn đàn khu vực và toàn cầu. Điều này cũng được thể hiện rõ tại Diễn đàn Tương lai ASEAN, nơi Việt Nam đang góp phần thúc đẩy hợp tác ASEAN, phát triển bền vững và đối thoại khu vực.

Chúng tôi cũng nhìn thấy cơ hội để ASEAN phát huy vai trò lãnh đạo mạnh mẽ hơn nữa trong thập kỷ tới. Điều này đặc biệt quan trọng bởi ASEAN đang góp phần củng cố vai trò trung tâm, sự đoàn kết và khả năng tự cường của khu vực.

Các quốc gia sẽ tiếp tục hướng tới vai trò lãnh đạo của ASEAN, các nước trong khu vực cũng sẽ trông đợi vào vai trò trung tâm và năng lực dẫn dắt của ASEAN nhằm duy trì ổn định, thúc đẩy chuyển đổi xanh, tăng cường thể chế, quản trị, các khuôn khổ pháp lý và đầu tư vào nguồn nhân lực, nhất là trong bối cảnh tình hình thế giới còn nhiều biến động.

Chúng tôi cũng hướng tới một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Những nội dung này luôn hiện diện trong các cuộc trao đổi của tôi với ASEAN và Việt Nam và sẽ tiếp tục là những nguyên tắc định hướng quan trọng trong thời gian tới.

Trong khuôn khổ quan hệ song phương hiện nay, Việt Nam vừa là đối tác quan trọng của chúng tôi, vừa là Điều phối viên quan hệ ASEAN-Anh. Hai bên cũng đang phối hợp xây dựng Kế hoạch Hành động 5 năm tiếp theo. Đây là một mối quan hệ song phương hết sức quan trọng, đồng thời là nền tảng để chúng tôi cùng hợp tác trong các khuôn khổ rộng lớn hơn của ASEAN.