Quy định cấm mạng xã hội với trẻ em dưới 16 tuổi của Australia: Khoảng cách giữa quy định và thực tiễn

Khi Australia chính thức yêu cầu các nền tảng mạng xã hội ngăn người dưới 16 tuổi mở tài khoản, nhiều chuyên gia coi đây là phép thử lớn nhất từ trước đến nay đối với năng lực xác minh độ tuổi của các doanh nghiệp công nghệ. Trọng tâm của đạo luật không nằm ở việc cấm trẻ em bằng các biện pháp hành chính, mà buộc chính các nền tảng phải chứng minh rằng họ đã thực hiện "những bước hợp lý" để ngăn người dùng chưa đủ tuổi tiếp cận dịch vụ. Sau hơn nửa năm triển khai, câu hỏi được đặt ra là liệu các doanh nghiệp công nghệ đã thực hiện được yêu cầu đó hay chưa.

Phát hiện đáng báo động

Một nghiên cứu mới do công ty thử nghiệm phần mềm KJR - đơn vị từng đánh giá các công nghệ xác minh độ tuổi vào năm 2025 - thực hiện, đã đưa ra câu trả lời gây nhiều tranh cãi. Nhóm nghiên cứu tạo 50 tài khoản thử nghiệm trên các nền tảng thuộc diện điều chỉnh của đạo luật, trong đó tất cả đều khai báo người dùng ở độ tuổi 16. Kết quả cho thấy không một tài khoản nào bị yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh tuổi hoặc thực hiện bất kỳ quy trình xác minh độ tuổi nào ngay từ khi đăng ký. Phát hiện này lập tức thu hút sự quan tâm của giới hoạch định chính sách bởi nó chỉ ra điểm yếu ngay ở "cửa ngõ" đầu tiên của hệ thống xác minh tuổi.

Khoảng cách giữa quy định và thực tế triển khai lệnh cấm của Australia sau 6 tháng áp dụng. Ảnh được BTV tạo bằng AI

Ông Andrew Hammond, Giám đốc công ty KJR, cho biết người dùng đáng lẽ phải được yêu cầu chứng minh độ tuổi của mình, nhưng trong toàn bộ quá trình thử nghiệm, nhóm nghiên cứu chưa từng nhận được bất kỳ yêu cầu xác minh nào. Toàn bộ 50 tài khoản thử nghiệm vẫn hoạt động bình thường trên 9 trong số 10 nền tảng thuộc diện bị điều chỉnh, gồm Instagram của Meta, Snapchat của Snap, TikTok và YouTube của Alphabet. Theo ông Hammond, một số tài khoản còn nhận được quảng cáo dành cho dịch vụ ngân hàng thanh thiếu niên, cho thấy nền tảng đã xác định nhóm tuổi của người dùng dựa trên dữ liệu nội bộ. Trong một trường hợp khác, tài khoản trên mạng xã hội X khai báo 16 tuổi còn được đề xuất nội dung khiêu dâm. Phát hiện này làm dấy lên lo ngại rằng mục tiêu quan trọng nhất của đạo luật là giảm khả năng trẻ em tiếp cận các nội dung độc hại cũng chưa đạt được như kỳ vọng.

Lỗ hổng của lớp sàng lọc đầu tiên

Trong quá trình xây dựng đạo luật, Australia không yêu cầu các nền tảng bắt buộc phải kiểm tra giấy tờ tùy thân của tất cả người dùng. Chính phủ lựa chọn mô hình nhiều lớp nhằm hạn chế nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư.

Theo cách tiếp cận này, nền tảng trước hết sử dụng các công nghệ suy luận độ tuổi thông qua hành vi sử dụng, dữ liệu tài khoản hoặc các dấu hiệu khác. Chỉ khi hệ thống đánh giá tài khoản có khả năng thuộc về người chưa đủ tuổi thì người dùng mới phải thực hiện các bước xác minh chặt chẽ hơn. Ý tưởng này được đánh giá là cân bằng giữa bảo vệ trẻ em và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, nghiên cứu của KJR cho thấy lớp sàng lọc ban đầu dường như chưa phát huy hiệu quả.

Ông Andrew Hammond cho biết nhóm nghiên cứu không hề được yêu cầu chứng minh độ tuổi trong suốt quá trình mở các tài khoản thử nghiệm. Theo ông, nếu cơ chế suy luận độ tuổi không thể phát hiện những tài khoản có khả năng thuộc về thanh thiếu niên thì toàn bộ mô hình xác minh nhiều lớp sẽ mất đi ý nghĩa, bởi người dùng sẽ không bao giờ bị chuyển sang bước kiểm tra tiếp theo.

Một số chuyên gia từng tham gia tư vấn cho dự án thử nghiệm năm 2025 cho rằng ngay từ đầu họ đã cảnh báo chương trình chưa đánh giá đầy đủ khả năng người dùng lách luật, chẳng hạn như khai báo ngày sinh không đúng để vượt qua giới hạn độ tuổi. Ông Colm Gannon, Giám đốc điều hành tại Australia của Trung tâm Quốc tế về Trẻ em Mất tích và Bị bóc lột, cho biết nhóm chuyên gia từng đề nghị đưa yếu tố này vào nghiên cứu nhưng không được chấp thuận. Theo ông, việc khai báo sai ngày sinh hiện đã trở thành cách phổ biến nhất để trẻ em vượt qua các rào cản xác minh tuổi.

Phản ứng của nền tảng trước công bố trên

Trong số các nền tảng được kiểm tra, chỉ có nền tảng phát trực tiếp Kick yêu cầu người dùng chứng minh độ tuổi trước khi hoàn tất việc tạo tài khoản. Đại diện Kick cho rằng do nền tảng còn tương đối mới và chưa có đủ dữ liệu hành vi để suy luận tuổi người dùng, việc yêu cầu xác minh trực tiếp là giải pháp khả thi hơn.

Trong khi đó, Meta - công ty sở hữu Facebook, Instagram và Threads - cho rằng kết quả nghiên cứu chưa phản ánh đầy đủ cách thức mà các nền tảng triển khai hướng dẫn của cơ quan quản lý. Theo Meta, các tài khoản thử nghiệm đều tự khai đã đủ tuổi tối thiểu và chưa rõ liệu chúng có thể hiện các hành vi trực tuyến giống một người dưới 16 tuổi hay không. Do đó, việc chưa kích hoạt bước xác minh bổ sung không đồng nghĩa nền tảng không tuân thủ quy định.

Một số doanh nghiệp khác như TikTok và Snap từ chối bình luận về kết quả nghiên cứu, trong khi Google và X không đưa ra phản hồi.

Sự khác biệt trong cách giải thích của các doanh nghiệp cũng phản ánh một thực tế rằng khái niệm "những bước hợp lý" trong đạo luật vẫn còn khá rộng và để lại nhiều không gian cho cách hiểu khác nhau giữa cơ quan quản lý và các nền tảng công nghệ.

Chính phủ Australia nói gì?

Sau khi từng tuyên bố đã xóa khoảng 4,7 triệu tài khoản nghi là của người dưới 16 tuổi chỉ trong tháng đầu triển khai, chương trình thực thi lệnh cấm hiện liên tục đối mặt với các báo cáo về tình trạng không tuân thủ. Đến tháng 3/2026, Chính phủ Australia đã cảnh báo có thể khởi kiện 5 nền tảng công nghệ lớn. Tháng trước, nước này tiếp tục tăng gấp đôi mức phạt tối đa từ 49,5 triệu AUD lên 99 triệu AUD (gần 1,8 nghìn tỷ đồng). Đây được xem là một trong những chế tài nghiêm khắc nhất thế giới hiện nay đối với các công ty công nghệ liên quan đến trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Người phát ngôn của Ủy viên An toàn Điện tử Australia (eSafety Commissioner) khẳng định cơ quan quản lý vẫn tin tưởng các nền tảng có đủ công nghệ và nguồn lực để ngăn trẻ em dưới 16 tuổi mở tài khoản nếu triển khai đúng quy trình nhiều lớp mà Chính phủ khuyến nghị. Theo cơ quan này, việc kết hợp nhiều phương pháp xác minh sẽ giúp tránh tình trạng toàn bộ hệ thống thất bại chỉ vì một khâu gặp trục trặc.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng thử nghiệm ban đầu chưa phản ánh thực tế. Bà Amanda Third, chuyên gia về quyền số của thanh thiếu niên và hiện tham gia nghiên cứu kéo dài hai năm của cơ quan quản lý về tác động của lệnh cấm, nhận định các nền tảng ngay từ đầu chỉ được kỳ vọng ưu tiên xử lý các tài khoản tự khai báo dưới 16 tuổi trước khi mở rộng sang các công nghệ suy luận độ tuổi từ giữa năm nay. Bà cho rằng các đợt đánh giá tiếp theo nhiều khả năng sẽ phản ánh rõ hơn hiệu quả của hệ thống sau khi các biện pháp xác minh được triển khai đầy đủ.