Quy định mới về quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh

Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026, quy định cụ thể việc tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh theo khoản 4 Điều 136 Luật Thi hành án hình sự.

Đối tượng áp dụng gồm người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh theo Luật Thi hành án hình sự; cơ sở điều trị bắt buộc, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ quan điều tra cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Nghị định số 257/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 quy định biện pháp tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong thời gian điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Ảnh minh họa

Yêu cầu đối với cơ sở điều trị bắt buộc

Theo Nghị định, cơ sở điều trị bắt buộc phải là bệnh viện của Nhà nước, có phạm vi hoạt động chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh chuyên khoa tâm thần.

Đối với cơ sở điều trị bắt buộc là bệnh viện chuyên khoa tâm thần, khu điều trị nội trú bắt buộc chữa bệnh phải được thành lập với quy mô là khoa, trung tâm hoặc viện thực hiện biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, độc lập với các bộ phận chuyên môn khác của cơ sở điều trị bắt buộc.

Trường hợp cơ sở điều trị bắt buộc không phải là bệnh viện chuyên khoa tâm thần, cơ sở này phải có khoa, trung tâm hoặc viện tâm thần; đồng thời có đơn vị điều trị bắt buộc thuộc khoa, trung tâm hoặc viện tâm thần, được tổ chức theo hình thức đơn nguyên hoặc khoa.

Để bảo đảm yêu cầu điều trị và quản lý, khu điều trị nội trú phải có lối ra, vào riêng hoặc kiểm soát tập trung, hạn chế việc đi lại không cần thiết giữa các khu vực. Hành lang, lối đi phải thông thoáng, dễ quan sát, không có điểm khuất.

Các khu vực chức năng được bố trí phù hợp, thuận lợi cho việc tiếp nhận, điều trị nội trú, theo dõi đặc biệt, sinh hoạt chung, thăm gặp, làm việc và nghỉ ngơi của nhân viên. Trong đó, khu điều trị nội trú phải được phân khu theo giới tính, mức độ nguy hiểm và tình trạng bệnh lý của người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh.

Buồng bệnh phải được thiết kế không có vật dụng có thể gây nguy hiểm; nội thất được cố định hoặc hạn chế di chuyển. Cửa ra, vào buồng bệnh và các khu chức năng phải có khóa an toàn, có khả năng kiểm soát từ bên ngoài; cửa sổ phải bảo đảm an toàn nhằm phòng ngừa việc bỏ trốn hoặc tự gây thương tích.

Cùng với yêu cầu về tổ chức không gian điều trị, Nghị định cũng đặt ra các yêu cầu cụ thể về kiểm soát an ninh. Khu vực điều trị bắt buộc phải có hệ thống kiểm soát ra vào, ghi nhận và lưu trữ thông tin người ra, vào khu vực điều trị.

Cơ sở điều trị phải lắp đặt hệ thống camera giám sát an ninh tại các khu vực cần thiết, bảo đảm quan sát liên tục nhằm phát hiện sớm hành vi nguy cơ, nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tôn trọng quyền riêng tư của người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh.

Ngoài ra, khu vực điều trị phải có hệ thống báo động khẩn cấp tại các vị trí cần thiết, bảo đảm chiếu sáng đầy đủ và có nguồn điện dự phòng phục vụ hoạt động an ninh.

Nghị định cũng quy định cơ sở điều trị bắt buộc phải có lực lượng bảo vệ. Lực lượng này có thể do cơ sở điều trị bắt buộc ký hợp đồng với cơ sở kinh doanh dịch vụ bảo vệ theo quy định pháp luật; việc trang bị, quản lý và sử dụng công cụ hỗ trợ thực hiện theo quy định về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.

Trường hợp lực lượng bảo vệ thuộc biên chế hoặc hợp đồng lao động của cơ sở điều trị bắt buộc, lực lượng này phải được đào tạo, tập huấn và được cấp giấy phép sử dụng công cụ hỗ trợ theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Người thân thích được gặp và phối hợp chăm sóc

Bên cạnh việc quản lý tại cơ sở điều trị, Nghị định còn quy định việc phối hợp quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh với người thân thích theo khoản 3 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự.

Theo đó, trong thời gian bắt buộc chữa bệnh, người thân thích được gặp và phối hợp chăm sóc người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh. Tuy nhiên, việc thăm gặp, chăm sóc phải tuân thủ quy định của Nghị định và các biện pháp an ninh phù hợp với tình hình thực tế của cơ sở điều trị bắt buộc.

Khi thăm gặp, người thân thích phải xuất trình giấy tờ tùy thân và chấp hành việc kiểm tra vật dụng mang theo. Việc kiểm tra nhằm loại bỏ thiết bị ghi hình, ghi âm, vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, chất độc, chất gây cháy, hóa chất, độc dược, chất ma túy, rượu, bia, chất kích thích, đồ vật sắc nhọn và các đồ vật khác có thể gây mất an toàn, an ninh trong cơ sở điều trị.

Người thân thích không được quay phim, chụp ảnh, ghi âm trong quá trình thăm gặp, chăm sóc. Đồng thời, họ có trách nhiệm phối hợp truy tìm trong trường hợp người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh bỏ trốn.