Quy định rõ tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất

Ông Phan Văn Mãi báo cáo tại phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội)

2 phương án xin ý kiến

Ngày 1/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, trong bối cảnh sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tăng trưởng hai con số, việc sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu cần thiết và cấp thiết. Dự thảo Luật Đất đai được thiết kế theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66, Nghị quyết Trung ương. Luật chỉ quy định vấn đề khung, có tính nguyên tắc, vấn đề thường xuyên biến động giao Chính phủ, bộ ngành, địa phương quy định.

Theo ông Điệp, dự thảo Luật được thiết kế theo 7 nhóm chính sách đất đai: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; Hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; Hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; Hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất; Đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền; Đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai. Siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Cũng theo ông Điệp, quá trình xây dựng tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, địa phương còn nhiều ý kiến khác nhau về 2 nội dung. Dự thảo Luật đang đề xuất 2 phương án để xin ý kiến.

Thứ nhất, về phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai có 2 phương án. Theo đó, phương án 1: Quy định rõ trong luật thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai của các cấp, gắn với từng nội dung quản lý nhà nước về đất đai. Phương án 2: Giao Chính phủ quy định thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai.

Thứ hai, về quy định yêu cầu công chứng, chứng thực khi thực hiện quyền của người sử dụng đất cũng có 2 phương án. Trong đó, phương án 1: Quy định trong luật yêu cầu bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Phương án 2: Giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất bắt buộc phải công chứng, chứng thực.

Cân nhắc trường hợp thu hồi đất ở để thực hiện các dự án tái định cư

Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Đất đai (sửa đổi).

Về một số nội dung lớn, liên quan đến các trường hợp và căn cứ thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về thu hồi đất, các trường hợp và căn cứ thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo hướng quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất, trong trường hợp thật sự cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Giao Chính phủ quy định chi tiết để lượng hóa các tiêu chí về quy mô, lợi ích mà các dự án mang lại để thể hiện sự cần thiết, cấp thiết, phục vụ lợi ích chung.

Bên cạnh đó, tiếp tục rà soát các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu cho ngân sách. Cân nhắc trường hợp thu hồi đất (nhất là đất ở) để thực hiện các dự án tái định cư khi tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án độc lập để thực hiện trước, vì dẫn đến xung đột về mục tiêu chính sách, thực hiện thu hồi đất 2 lần, 2 khu vực mà chỉ để triển khai 1 dự án đầu tư, làm gia tăng chi phí xã hội, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người dân, làm rõ cơ sở và báo cáo đánh giá tác động của quy định tại điểm e khoản 4 Điều 35 của dự thảo luật về trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị theo quy định của pháp luật về xây dựng, làm mở rộng hơn so với quy định của Luật Đất đai năm 2013.

Về việc thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư, đề nghị tiếp thu ý kiến của Ủy ban Kinh tế - Tài chính, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và đại biểu Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, theo hướng quy định rõ tại Luật Đất đai (sửa đổi) những trường hợp đặc thù được thực hiện thu hồi đất khi chưa phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hoàn thành bố trí tái định cư; bổ sung quy định về các cơ chế thay thế để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân có đất thu hồi, như phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thực hiện tạm cư, cam kết và ràng buộc trách nhiệm thực hiện cam kết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Quy định rõ nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất

Về tài chính đất đai, giá đất, ông Phan Văn Mãi đề nghị, quy định rõ tại Luật nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường (có tăng, có giảm) theo mục tiêu phát triển của từng thời kỳ. Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo việc xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường của mỗi địa phương để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo đồng thuận xã hội, bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi của các địa phương, vùng miền.