Quy định rõ trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội của các nền tảng số

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cùng các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Làm rõ đối tượng, mức đóng và trách nhiệm của các nền tảng số

Tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội và cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, nay sửa đổi, bổ sung 27 điều, liên quan đến hàng chục triệu người lao động và một quỹ có kết dư khoảng 1,6 triệu tỷ đồng. Vì vậy, việc sửa đổi phải bảo đảm yêu cầu mở rộng chính sách nhưng vẫn giữ an toàn, chỉ đưa vào luật những nội dung đã chín, đã rõ, có đủ cơ sở thực tiễn.

Quan tâm đến chính sách mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động, đại biểu khẳng định đây là chủ trương đúng đắn, cần thiết, góp phần bảo đảm công bằng và mở rộng quyền lợi an sinh xã hội.

Theo đại biểu, hiện có hàng triệu người chạy xe công nghệ, giao hàng, bán hàng qua ứng dụng. Với phần lớn trong số họ, đây là công việc chính, nguồn thu nhập nuôi sống gia đình. Tuy nhiên, nhóm lao động này thường xuyên đối mặt với nguy cơ tai nạn, trong khi tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội còn thấp, chỉ khoảng 20%. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 400.000 tài xế công nghệ nhưng chỉ khoảng 700 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Mặc dù đồng tình với việc bổ sung nhóm lao động này vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu cho rằng, dự thảo luật mới dừng lại ở việc mở rộng đối tượng, trong khi chưa làm rõ ba vấn đề cốt lõi: ai thuộc diện phải đóng, mức đóng được xác định trên cơ sở nào và ai chịu trách nhiệm đóng phần của người sử dụng lao động.

Đối với việc xác định đối tượng tham gia, dự thảo sử dụng tiêu chí có việc làm, có thu nhập ổn định, thường xuyên. Tuy nhiên, theo đại biểu, tiêu chí này khó áp dụng trong thực tiễn, nhất là trường hợp người lao động chỉ chạy xe công nghệ một số buổi trong tuần hoặc vừa làm công ăn lương, vừa làm thêm trên nền tảng số. Nếu không quy định cụ thể, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Về căn cứ đóng, đại biểu phân tích, thu nhập của tài xế công nghệ, người giao hàng thay đổi từng ngày, phụ thuộc vào số lượng đơn hàng, thời tiết và thuật toán phân việc của nền tảng. Do đó, việc tính mức đóng theo tỷ lệ trên thu nhập thực tế sẽ gây khó khăn cho cả người tham gia và cơ quan quản lý.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý vấn đề trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội của các nền tảng số. Hiện nay, tổng mức đóng bảo hiểm khoảng 32%, trong đó người lao động đóng 10,5%, doanh nghiệp đóng 21,5%. Tuy nhiên, các nền tảng công nghệ thường xác định tài xế là đối tác thay vì người lao động, dẫn đến chưa có chủ thể chịu trách nhiệm đóng phần của người sử dụng lao động. Nếu buộc tài xế tự đóng toàn bộ mức này sẽ tạo gánh nặng tài chính, khiến người lao động khó tham gia và làm giảm hiệu quả thực thi chính sách.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Từ thực tế trên, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định ngay trong luật bốn nguyên tắc: xác định rõ đối tượng thuộc diện tham gia bắt buộc, gắn với ngưỡng thu nhập cụ thể; tính mức đóng trên một mức tham chiếu cố định thay vì thu nhập thực tế; quy định nền tảng số phải cùng đóng một phần, đồng thời thực hiện thu hộ qua hệ thống thanh toán của ứng dụng, kết nối với dữ liệu thuế; và xây dựng lộ trình thực hiện từng bước, không áp dụng đồng loạt ngay.

Đại biểu nhấn mạnh, việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội phải gắn với mở rộng thực chất về quyền và nghĩa vụ của các bên, thay vì chỉ bổ sung đối tượng trong quy định của luật.

Mở rộng danh mục đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội phải gắn với tiêu chí an toàn, minh bạch

Liên quan đến quy định về đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội tại khoản 23 Điều 1 dự thảo luật, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho biết, quỹ hiện đang đầu tư hơn 1,5 triệu tỷ đồng, chủ yếu thông qua mua trái phiếu Chính phủ và gửi ngân hàng, với lãi suất bình quân năm 2025 khoảng 3,72%, thấp hơn mức lạm phát của một số năm.

Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự phiên thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Theo đại biểu, đây là nguồn tiền tích lũy cả đời của người lao động nên yêu cầu bảo đảm an toàn phải được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, nếu một nguồn vốn lớn duy trì mức sinh lời thấp trong thời gian dài cũng có thể làm giảm giá trị tích lũy. Vì vậy, đại biểu tán thành chủ trương mở rộng danh mục đầu tư có điều kiện, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28 của Trung ương.

Đối với việc mở rộng phạm vi gửi tiền tại các ngân hàng, trong đó có ngân hàng do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn, đại biểu đề nghị không nên lấy yếu tố sở hữu nhà nước làm tiêu chí duy nhất để đánh giá mức độ an toàn.

Theo đại biểu, sở hữu nhà nước có thể là một căn cứ xem xét, nhưng yếu tố quyết định phải là năng lực tài chính, chất lượng tài sản, khả năng thanh khoản và năng lực quản trị rủi ro của từng ngân hàng. Do đó, luật cần thiết kế cơ chế mở rộng danh mục đầu tư dựa trên các chuẩn mực và điều kiện thống nhất, không đặt ra ngoại lệ cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào, kể cả ngân hàng có nhiệm vụ đặc thù.

Các ĐBQH tỉnh Gia Lai tham dự phiên thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Đại biểu cũng đề nghị luật chỉ quy định các nguyên tắc cơ bản, còn tiêu chí và điều kiện cụ thể giao Chính phủ quy định và chịu trách nhiệm. Trong đó, cần xác định rõ bốn nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt; hiệu quả đầu tư là yêu cầu bắt buộc; minh bạch và trách nhiệm là cơ chế bảo đảm.

Một vấn đề khác được đại biểu đặc biệt lưu ý là phải phân biệt rõ giữa việc pháp luật cho phép mở rộng danh mục đầu tư và quyết định đầu tư thực tế của Quỹ bảo hiểm xã hội.

Theo đó, việc luật cho phép gửi tiền tại một tổ chức tín dụng không đồng nghĩa với việc quỹ đương nhiên phải phân bổ vốn vào tổ chức đó. Quyết định gửi hay không gửi, số tiền và kỳ hạn gửi phải thuộc trách nhiệm của Hội đồng quản lý quỹ, đồng thời Hội đồng phải chịu trách nhiệm đối với các quyết định của mình.

Đại biểu nhấn mạnh, đây là chính sách lớn, nhạy cảm, tác động trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người lao động. Vì vậy, quá trình hoàn thiện dự thảo cần tuân thủ nghiêm Quy định số 178 và báo cáo cấp có thẩm quyền về cơ sở chính trị trước khi Quốc hội thông qua.

Khẳng định hai chính sách lớn trong dự thảo luật đều đúng hướng về chủ trương nhưng cần tiếp tục hoàn thiện về cách thức thực hiện, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá tác động đầy đủ, lấy ý kiến trực tiếp các đối tượng chịu tác động và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, qua đó bảo đảm tính khả thi, sự đồng thuận và ổn định lâu dài của chính sách khi luật được ban hành.