Quy định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan, người có thẩm quyền

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Quyết định hành chính phải dựa trên thông tin khách quan, đầy đủ, có thể kiểm chứng

Các ĐBQH cơ bản nhất trí về sự cần thiết xây dựng Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo cơ sở pháp lý để triển khai thực hiện các chủ trương này trong khi các luật có liên quan chưa được sửa đổi, bổ sung.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Đồng thời, Nghị quyết được thông qua sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý các vụ việc, vụ án thuộc các lĩnh vực nêu trên; khuyến khích đổi mới, sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng; qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Khoản 2 Điều 13 dự thảo Nghị quyết quy định giao người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trong việc tổ chức đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giám sát việc khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Bày tỏ thống nhất với quy định này, song, để bảo đảm tính khả thi của quy định và tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) đề nghị, cần bổ sung trong dự thảo Nghị quyết cơ chế cho phép người đứng đầu được yêu cầu cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước có liên quan hoặc tổ chức tư vấn, tổ chức giám định độc lập có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thực hiện việc xác định hoặc thẩm định kết quả đánh giá làm căn cứ xem xét, quyết định. Nếu không quy định sẽ không có căn cứ pháp lý để thực hiện, vì đây là vấn đề phức tạp trên thực tế.

Phân tích rõ hơn, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho rằng, các nội dung như đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động đến quốc phòng, an ninh hay khả năng khắc phục hậu quả đều là những vấn đề có tính chuyên môn sâu, mang tính tổng hợp và dự báo. Hiệu quả thực tế của dự án còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan trong quá trình triển khai, không hoàn toàn do ý chí chủ quan của người quyết định.

Mặt khác, theo nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, người đứng đầu có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về quyết định thuộc thẩm quyền của mình; còn việc xác định các yếu tố chuyên môn phải được thực hiện trên cơ sở tham mưu, thẩm định của cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức có chức năng theo quy định của pháp luật.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Trên thực tế, người đứng đầu không thể đồng thời là chuyên gia trong tất cả các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, xây dựng, môi trường, khoa học, công nghệ, dữ liệu số, quốc phòng hay an ninh. Nếu không có kết quả thẩm định chuyên môn độc lập làm căn cứ thì rất khó bảo đảm tính khách quan, khoa học và tính pháp lý của việc đánh giá.

Bên cạnh đó, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cũng cho rằng, việc bổ sung cơ chế này không làm giảm trách nhiệm của người đứng đầu. Người đứng đầu vẫn phải chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng, nhưng trách nhiệm đó được đặt trên cơ sở có đầy đủ căn cứ chuyên môn, bảo đảm nguyên tắc quyết định hành chính phải dựa trên thông tin khách quan, đầy đủ và có thể kiểm chứng. Đây cũng là giải pháp vừa nâng cao chất lượng quyết định, vừa hạn chế tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm trong quá trình triển khai Nghị quyết.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng: “Người đứng đầu được quyền yêu cầu cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước có liên quan hoặc tổ chức tư vấn, tổ chức giám định độc lập có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thực hiện việc đánh giá hoặc thẩm định các nội dung chuyên môn”. Kết quả này là một trong những căn cứ để người đứng đầu xem xét, quyết định và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Tránh tình trạng lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các hành vi vi phạm

Tại khoản 6 Điều 4 dự thảo Nghị quyết quy định: “Không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm khiếu nại, tố cáo theo quy định là không phát sinh khiếu nại, tố cáo hợp lệ hoặc có phát sinh khiếu nại, tố cáo nhưng đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành thông báo chấm dứt thụ lý, giải quyết vụ việc hoặc đã được giải quyết bằng văn bản giải quyết đã có hiệu lực thuộc lĩnh vực tư pháp cho đến khi xem xét, xử lý vi phạm theo Nghị quyết này”.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị), dự thảo Nghị quyết sử dụng cụm từ "khiếu nại, tố cáo hợp lệ", tuy nhiên, qua nghiên cứu pháp luật hiện hành liên quan không có khái niệm thống nhất về "khiếu nại hợp lệ", "tố cáo hợp lệ". Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo chỉ quy định về điều kiện thụ lý, thẩm quyền giải quyết, đơn đủ điều kiện xử lý, chứ không định nghĩa thế nào là "hợp lệ".

Do đó, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu thay thế cụm từ "khiếu nại, tố cáo hợp lệ" bằng cách diễn đạt thống nhất với Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo. Việc sử dụng thuật ngữ đã được pháp luật chuyên ngành quy định sẽ bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) đề nghị, cần nghiên cứu bổ sung vào Điều 3 dự thảo Nghị quyết nguyên tắc công khai, minh bạch trong quá trình xem xét, quyết định áp dụng các cơ chế, chính sách quy định tại nghị quyết; đồng thời, quy định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan, người có thẩm quyền nhằm bảo đảm việc áp dụng nghị quyết đúng đối tượng, đúng điều kiện, đúng mục đích, không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách để hợp thức hóa các hành vi vi phạm pháp luật.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu Sùng A Lềnh, việc bổ sung nguyên tắc này sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm việc áp dụng Nghị quyết thống nhất, hạn chế nguy cơ lạm dụng hoặc áp dụng tùy tiện, qua đó tăng cường tính minh bạch, an toàn pháp lý và củng cố niềm tin của xã hội đối với quá trình tổ chức thực hiện Nghị quyết.