Quy hoạch chung Đà Nẵng: Chuyên gia chỉ ra những điểm yếu cốt lõi

TS Lê Hùng, Giảng viên trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng, Nhóm Tài nguyên nước - Môi trường và giảm nhẹ rủi ro thiên tai, Đại học Đà Nẵng.

Sau khi bài viết “Vì sao chuyên gia chưa đồng tình với dự thảo Quy hoạch chung Đà Nẵng đến 2050?” về những phản biện của giới chuyên môn đối với quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn 2075, ngày 20/6, VietTimes nhận được nhiều ý kiến của giới chuyên môn đối với đồ án quy hoạch chung TP Đà Nẵng, trong đó có là ý kiến phản biện của TS Lê Hùng, Giảng viên trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng, Nhóm Tài nguyên nước - Môi trường và giảm nhẹ rủi ro thiên tai, Đại học Đà Nẵng.

Yếu kém cốt lõi, thiếu dữ liệu đầu vào

TS Lê Hùng cho rằng đô thị Đà Nẵng chịu tổn thương rất lớn từ biến đổi khí hậu, ngập lụt nên hồ sơ Quy hoạch chung đô thị Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 phải tính toán đến vấn đề này. Hơn nữa, đồ án quy hoạch chung này là một công trình nghiên cứu quy mô lớn, thể hiện tư duy chiến lược dài hạn.

"Tuy nhiên, dưới góc nhìn chuyên môn về an toàn hạ tầng và thích ứng biến đổi khí hậu, đồ án đang bộc lộ điểm yếu cốt lõi khi thiếu sự kiểm chứng định lượng bằng dữ liệu thực tế, chưa xử lý thấu đáo mối tương quan giữa tốc độ đô thị hóa với rủi ro ngập lụt đặc thù của miền Trung”, TS Lê Hùng nhấn mạnh.

Theo ông Hùng, hệ thống cơ sở dữ liệu làm căn cứ xây dựng đồ án chưa làm rõ các số liệu thủy văn đặc trưng về lưu lượng và mực nước lũ trên các lưu vực sông lớn có tác động trực tiếp đến đô thị Đà Nẵng; đồng thời chưa tổng hợp, đánh giá nguyên nhân ngập lụt từ các trận lũ lịch sử gần đây như năm 2022 và 2025.

Sự thiếu hụt, sai lệch dữ liệu đầu vào này dẫn đến hệ quả là bản đồ phân loại đất xây dựng sử dụng trong đồ án thiếu độ tin cậy, chưa làm rõ tần suất thiết kế lựa chọn và bộc lộ sự mâu thuẫn lớn với thực tế tại các khu đô thị hiện hữu. Nghiêm trọng hơn, đồ án đang định hướng phát triển đô thị mật độ cao dọc hai bên các hành lang thoát lũ cốt lõi của các sông và khu vực dọc cửa ra lưu vực sông… gây nguy cơ thu hẹp không gian chứa lũ và làm gia tăng mực nước ngập ở hạ lưu và mất an toàn cho đô thị trong tương lai.

TS Lê Hùng trình bày phản biện đối với đồ án Quy hoạch chung TP Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn 2075.

Đặc biệt, hệ thống hạ tầng kỹ thuật cũng chưa xem xét tác động ảnh hưởng lũ; quy hoạch chuyên ngành cấp nước cũng chưa được đánh giá đúng đủ, mới dừng lại ở mức kế thừa các đồ án trước đây, các phương án cân bằng nguồn nước và giải pháp công trình chống xâm nhập mặn, Biến đổi khí hậu chưa được đánh giá xem xét đến tầm nhìn năm 2075. Do đó, hồ sơ quy hoạch chưa có giải pháp đầy đủ để bảo đảm sự phát triển bền vững cho toàn đô thị.

“Đồ án đánh giá điều kiện thủy văn phục vụ phát triển đô thị chưa đầy đủ và chưa đáp ứng yêu cầu làm cơ sở cho các quyết định quy hoạch không gian và hạ tầng kỹ thuật. Đồ án chưa tổng hợp đầy đủ các số liệu đặc trưng về mực nước, lưu lượng lũ, phạm vi ngập lụt và bản đồ ngập trên các lưu vực sông có ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển đô thị của thành phố Đà Nẵng. Đây là nội dung có ý nghĩa nền tảng vì ngập lụt là một trong những yếu tố chi phối trực tiếp đến định hướng phát triển không gian đô thị, quy hoạch sử dụng đất, tổ chức hệ thống giao thông, thoát nước, cấp nước, xác định cao độ nền xây dựng và khả năng bảo đảm an toàn cho người dân trước tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu”, TS Lê Hùng chỉ rõ.

Cần có luận chứng khoa học nếu phải lấn sông để phát triển đô thị

Với lập luận này, TS Lê Hùng cho rằng đồ án Quy hoạch cần xác định rõ tần suất thiết kế chống ngập lụt cho từng lưu vực và từng khu vực phát triển đô thị, làm cơ sở thống nhất cho các quy hoạch chuyên ngành, phân khu, chi tiết và dự án đầu tư sau này.

Trong đó, cần tuân thủ Quyết định số 847/QĐ-TTg ngày 14/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ đối với lưu vực Vu Gia - Thu Bồn: không quy định tần suất chống lũ cố định, bảo đảm duy trì không gian thoát lũ, hạn chế san nền quy mô lớn và không làm gia tăng mực nước lũ, phạm vi ngập, thời gian ngập cũng như thời gian tiêu thoát lũ.

Thứ hai, đồ án cần đánh giá tính phù hợp với điều kiện đặc thù của các lưu vực sông miền Trung và Đà Nẵng. Không nên áp dụng đồng nhất tiêu chuẩn tần suất P = 1% (chu kỳ lặp lại 100 năm) cho toàn bộ đô thị, vì cách tiếp cận này chưa phù hợp với thực tế thường xuyên chịu mưa lớn tại Đà Nẵng. Việc tôn nền cục bộ để đạt tần suất P = 1% có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, thu hẹp không gian chứa nước và gia tăng ngập úng tại thượng lưu và các khu vực lân cận thấp hơn, như đã xảy ra tại Hòa Xuân, Golden Hills... Do đó, cần nghiên cứu tiêu chuẩn chống ngập phù hợp với đặc điểm từng lưu vực và xác định rõ bộ chỉ tiêu an toàn ngập lụt cho từng loại hình sử dụng đất.

Trên cơ sở kết quả phân tích ngập lụt, TS Lê Hùng khuyến cáo, cần phân định rõ các khu vực được phép phát triển đô thị, phát triển đô thị có điều kiện và không được phép phát triển đô thị. Đối với các khu vực có nguy cơ ngập lụt, cần định hướng theo mô hình đô thị sinh thái thích ứng với lũ; riêng các khu vực ngập sâu, ngập thường xuyên hoặc có vai trò quan trọng trong thoát lũ phải hạn chế hoặc không phát triển đô thị nhằm bảo đảm an toàn và duy trì chức năng thoát lũ tự nhiên. Các hành lang thoát lũ và vùng đệm ven sông cần được quản lý chặt chẽ, không phát triển đô thị dọc hai bên các tuyến sông chính như sông Túy Loan, sông Yên, sông Cẩm Lệ… nhằm bảo đảm khả năng tiêu thoát lũ.

Dữ liệu các trận lũ có thời gian vượt Báo động III (cấp rủi ro thiên tai cao nhất tại Đà Nẵng) trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn bị tư vấn bỏ qua trong nghiên cứu quy hoạch chung TP Đà Nẵng được TS Lê Hùng đưa ra.

“Trường hợp thực sự cần thiết phải triển khai các dự án lấn sông, lấn biển hoặc phát triển đô thị tại các khu vực nhạy cảm về thoát lũ, cần có luận chứng khoa học và kết quả mô phỏng thủy văn – thủy lực chứng minh việc xây dựng không làm gia tăng mực nước lũ, ngập úng, cản trở dòng chảy, suy giảm khả năng tiêu thoát lũ hoặc gây tác động môi trường vượt quá giới hạn cho phép”, TS Hùng chỉ rõ.

TS Lê Hùng cho biết trận lũ năm 2025 có 3/5 trạm thủy văn trên hệ thống Vu Gia – Thu Bồn duy trì mực nước trên báo động III liên tục hơn 100 giờ, tương ứng mức rủi ro thiên tai cấp 3. Thực tế này cho thấy cần đánh giá nghiêm túc tác động tích lũy của quá trình đô thị hóa, lấn sông, lấn biển và san lấp mặt bằng đến khả năng thoát lũ của lưu vực. Bên cạnh đó, Đà Nẵng cần ban hành bộ tiêu chí thống nhất để đánh giá các dự án, làm rõ ảnh hưởng đến đỉnh lũ, phạm vi và thời gian ngập nhằm hạn chế gia tăng rủi ro thiên tai trong quá trình phát triển đô thị.

Ngoài ra, việc san nền để phát triển các khu đô thị, khu chức năng mới phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu đối với quy hoạch cao độ nền theo quy định tại Mục 2.8.1 của QCVN 01:2021/BXD, trong đó có nội dung là phải có giải pháp để cao độ nền khu quy hoạch mới không ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước của các khu vực hiện hữu.

Hơn nữa, đồ án cần đánh giá tác động đến chế độ lũ của các tuyến giao thông cắt qua các sông trên địa bàn, từ đó đề xuất bổ sung khẩu độ thoát lũ bằng cống, cầu hoặc cầu cạn tại các vị trí có nguy cơ cản trở dòng chảy. Đối với các tuyến giao thông mới đi qua sông chính, vùng ngập lũ hoặc hành lang thoát lũ, cần quy định áp dụng giải pháp cầu cạn nhằm bảo đảm khả năng thoát lũ và hạn chế gia tăng ngập lụt khu vực hạ lưu.