Quy hoạch du lịch cần được chuyển thành sản phẩm khác biệt

Khoảng cách từ quy hoạch đến thực thi

Trao đổi với phóng viên báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Phát triển Du lịch cho rằng, quy hoạch du lịch cấp quốc gia và vùng đã đặt ra yêu cầu hạn chế sự trùng lặp sản phẩm giữa các địa phương. Tuy nhiên, điểm yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện sau khi quy hoạch được phê duyệt.

PGS.TS Phạm Trung Lương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch. Ảnh: NVCC

“Quy hoạch đã được phê duyệt nhưng việc tổ chức thực hiện như thế nào lại chưa được chú ý đúng mức. Điều đó đòi hỏi người quản lý phải hiểu quy hoạch, có năng lực tổ chức thực hiện và có tâm huyết với sự phát triển của ngành.”

Nếu quy hoạch chỉ dừng ở việc xác định không gian và danh mục dự án, địa phương vẫn có thể quay lại cách làm quen thuộc: thấy nơi khác có sản phẩm thu hút khách thì làm theo. Tình trạng này khiến các điểm đến cạnh tranh bằng cùng một loại hình, thay vì dựa trên tài nguyên cốt lõi và nhóm thị trường phù hợp.

Vì thế, PGS.TS Phạm Trung Lương định vị giá trị cốt lõi phải đi trước quyết định đầu tư. Từ giá trị đó, địa phương mới xác định sản phẩm đặc thù, chất lượng dịch vụ, hạ tầng cần thiết và cách kết nối với thị trường. Quy hoạch, theo ông, không chỉ là bản đồ phân bố dự án mà phải trở thành công cụ điều phối sản phẩm và chuỗi giá trị giữa các địa phương.

Nghị quyết 26-NQ/TW yêu cầu quản trị du lịch theo dữ liệu, gắn với quy hoạch không gian phát triển, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, di sản. Văn kiện đồng thời nhấn mạnh tăng cường liên kết ngành, liên kết vùng và chuyển từ quản lý đơn lẻ sang quản trị hệ sinh thái, chuỗi giá trị.

PGS.TS Phạm Trung Lương nhấn mạnh, cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu rõ hơn đối với chính quyền địa phương. Mỗi dự án cần được xem xét trong quan hệ với hệ thống giao thông, lưu trú, sản phẩm của khu vực lân cận, sức chứa môi trường và khả năng tham gia của người dân. Nếu thiếu sự điều phối, một công trình mới có thể tạo thêm điểm dừng nhưng chưa chắc hình thành một điểm đến có sức cạnh tranh.

Nhân lực quyết định chất lượng thực thi

PGS.TS Phạm Trung Lương cho rằng, trước khi bước vào giai đoạn 2026–2030, ngành du lịch cần đánh giá nghiêm túc kết quả gần 10 năm thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW, thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn từ nhận thức đến chính sách và tổ chức thực hiện.

“Nếu lấy chất lượng tăng trưởng làm thước đo thì sẽ khó hơn nhiều. Người làm quản lý phải động não, trăn trở và làm việc thực chất mới có thể tạo ra kết quả", ông nói.

Du khách quốc tế trải nghiệm không gian Trung thu truyền thống tại phố cổ Hà Nội. Ảnh: Trung Nguyễn

Trong những vấn đề cần nhìn lại, ông đặc biệt nhấn mạnh chất lượng nguồn nhân lực. Du lịch là ngành dịch vụ tổng hợp; chất lượng trải nghiệm phụ thuộc trực tiếp vào năng lực quản lý, kỹ năng nghề, khả năng đổi mới sáng tạo và thích ứng của đội ngũ lao động. Một quy hoạch tốt cũng khó đi vào cuộc sống nếu cán bộ quản lý không hiểu logic phát triển điểm đến hoặc doanh nghiệp thiếu nhân lực có năng lực thiết kế, vận hành sản phẩm.

“Chất lượng nguồn nhân lực rất quan trọng. Trong khi đó, chương trình đào tạo còn thiếu sự thống nhất. Nếu không chuẩn bị được nguồn nhân lực có chất lượng và năng lực phù hợp thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu mới.”

Theo PGS.TS Phạm Trung Lương, vấn đề không phải là thiếu hoàn toàn cơ sở đào tạo nhân lực du lịch, mà nằm ở chất lượng và sự thống nhất của chương trình. Hiện nhân lực cho ngành được đào tạo tại các khoa, ngành thuộc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, chuẩn đầu ra, sự gắn kết với doanh nghiệp và khả năng cập nhật nhu cầu thị trường vẫn còn những hạn chế.

Ba việc cần làm trong giai đoạn mới

Từ các phân tích của PGS.TS Phạm Trung Lương, có thể nhận diện ba nhóm việc cần ưu tiên. Trước hết là rà soát việc thực hiện các chủ trương và quy hoạch đã ban hành, xác định rõ nội dung chậm triển khai, nguyên nhân và trách nhiệm. Việc đánh giá cần dựa trên kết quả thực chất thay vì chỉ tổng hợp số dự án hoặc lượng khách.

Thứ hai là nâng năng lực quản trị điểm đến. Cơ quan quản lý cần đủ khả năng sử dụng dữ liệu, điều phối liên ngành, giám sát chất lượng dịch vụ và bảo đảm sự thống nhất giữa đầu tư với định vị sản phẩm. Đây cũng là điều kiện để tránh mỗi địa phương phát triển một chuỗi dự án rời rạc hoặc sao chép mô hình của nơi khác.

Thứ ba là đổi mới đào tạo nhân lực theo yêu cầu thị trường, tăng liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Ngoài kỹ năng phục vụ, nhân lực du lịch cần năng lực nghiên cứu thị trường, thiết kế trải nghiệm, quản trị dữ liệu, chuyển đổi số, bảo tồn tài nguyên và làm việc với cộng đồng.

Khoảng cách từ quy hoạch đến một sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh không thể được lấp đầy chỉ bằng vốn đầu tư. Nó cần năng lực tổ chức thực hiện, đội ngũ đủ chuyên môn và một cơ chế đo lường buộc từng dự án phải tạo ra giá trị khác biệt. Khi những điều kiện đó chưa được giải quyết, nguy cơ trùng lặp sản phẩm và đầu tư dàn trải vẫn còn hiện hữu.