Quy hoạch siêu đô thị TP.HCM tầm nhìn 100 năm: 'Con người sẽ sống và làm việc như thế nào?'

Sáng 2-6, Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu và Phát triển TP, Sở Quy hoạch và Kiến trúc, Sở Tài chính tổ chức Hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm”.

Thường trực HĐND TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu và Phát triển TP, Sở Quy hoạch và Kiến trúc, Sở Tài chính tổ chức Hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm”. Ảnh: THANH THÙY

Xây dựng trung tâm kinh tế có sức cạnh tranh toàn cầu

TS Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho rằng cần đổi mới tư duy lập quy hoạch bởi với quy mô hiện tại, TP.HCM không còn là một đô thị đơn lẻ, mà đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị giống như Thượng Hải, Tokyo, Seoul, vùng đô thị New York… TS Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM, cho rằng cần đổi mới tư duy lập quy hoạch bởi với quy mô hiện tại, TP.HCM không còn là một đô thị đơn lẻ, mà đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị giống như Thượng Hải, Tokyo, Seoul, vùng đô thị New York…

Do đó, quy hoạch TP.HCM đến năm 2050, tầm nhìn 100 năm, cần chuyển từ tư duy quy hoạch mở rộng đô thị thành tư duy xây dựng một trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo, có sức cạnh tranh toàn cầu; chuyển tư duy từ quy hoạch đất sang quy hoạch hệ sinh thái kinh tế.

"Nếu quy hoạch trước đây thường phải trả lời câu hỏi đất này làm gì thì tư duy quy hoạch mới phải trả lời câu hỏi ngành kinh tế nào sẽ tạo ra giá trị giá tăng cao nhất, con người sẽ sống và làm việc như thế nào, hệ thống hạ tầng nào giúp tăng năng suất mang tính đột phá và những nhân tố nào bảo đảm phát triển bền vững, bao trùm, thích ứng với biến đổi khí hậu", TS Trần Du Lịch đặt vấn đề.

TS Trần Du Lịch nêu góp ý tại hội thảo. Ảnh: THANH THÙY

Về không gian phát triển, TS Trần Du Lịch đề nghị làm rõ hơn mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm, lấy giao thông công cộng làm xương sống phát triển đô thị- gắn kết mô hình TOD, định hướng bám sông, hướng biển. Đặc biệt, chuyên gia cho rằng cần chú trọng yếu tố thích ứng với biến đổi khí hậu, coi đây là trụ cột của quy hoạch.

Cũng theo TS Trần Du Lịch, quy hoạch tổng thể cần làm rõ mục tiêu và chỉ tiêu cho từng mốc thời gian năm 2035, năm 2045 và năm 2075 theo các nội dung trung tâm tài chính quốc tế hàng đầu ở Đông Nam Á, trung tâm logistics và cảng biển quốc tế của khu vực, trung tâm đổi mới sáng tạo, AI và công nghệ cao của ASEAN, đô thị biển - sông nước, thành phố vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; hạt nhân của một “siêu vùng kinh tế phía Nam” với dân số 30-40 triệu người.

"Quy hoạch hiện đại không chỉ phải trả lời câu hỏi thành phố sẽ xây thêm những gì mà còn phải trả lời câu hỏi quan trọng hơn là trong 25, 50, 100 năm tới TP.HCM sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các thành phố toàn cầu của châu Á và thế giới", TS Trần Du Lịch góp ý.

TP.HCM mới có điều kiện để trở thành một siêu đô thị biển

Tiến sĩ- KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, Nghị quyết 09 vừa được ban hành là một nghị quyết rất mạnh, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của TP.HCM.

Theo TS-KTS Trần Ngọc Chính, để thực hiện được các mục tiêu này, công tác quy hoạch phải trúng, đúng, khoa học, phù hợp với nhu cầu phát triển và quá trình hội nhập quốc tế. Nội dung quy hoạch là vấn đề quan trọng hàng đầu. Nếu làm tốt công tác này, TP.HCM có cơ sở để hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 09 đã đề ra.

TS-KTS Trần Ngọc Chính phân tích, TP.HCM cần tính đến mối quan hệ vùng.

Khi nghiên cứu TP.HCM mới với diện tích khoảng 6.700km² và hơn 300km bờ biển, cần tính đến mối quan hệ vùng. Quy hoạch phải làm rõ mối liên hệ về phát triển của TP.HCM đối với vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long và Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, đặc biệt là quan hệ của TP.HCM đối với Biển Đông, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, các cửa khẩu quốc tế quan trọng.

“Chúng ta không thể tách rời không gian phát triển của TP.HCM khỏi một vùng kinh tế rộng lớn. Trong đó, yếu tố quan trọng mang tính xương sống chính là hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật”, ông nói.

Ngoài ra, với đường bờ biển dài, TP.HCM sở hữu khu vực cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam. Hệ thống cảng biển của TP.HCM cũng là hệ thống cảng lớn nhất cả nước.

Theo TS-KTS Trần Ngọc Chính, TP.HCM mới có những điều kiện hết sức đặc biệt để trở thành một siêu đô thị biển. Ảnh: THANH THÙY

TS-KTS Trần Ngọc Chính nói, Cảng Cái Mép - Thị Vải được thiên nhiên che chắn, có độ sâu luồng tàu từ 15-17m. Theo quy hoạch, công suất có thể đạt khoảng 200 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đây là khu vực cảng nước sâu lớn nhất Việt Nam, nằm gần tuyến hàng hải quốc tế. Vị trí này là lợi thế mà nhiều quốc gia trên thế giới mong muốn có được.

“TP.HCM là thành phố biển không chỉ vì có cảng nước sâu mà còn là trung tâm khai thác dầu khí lớn nhất cả nước từ năm 1979 đến nay. Vũng Tàu là trung tâm của hệ thống giàn khoan phía Nam, có tác động sâu rộng đến nền kinh tế quốc gia. Bờ biển của Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.HCM rất đẹp; riêng Vũng Tàu là một trong những đô thị nghỉ dưỡng biển tốt nhất Việt Nam”, chuyên gia nêu.

Hơn nữa TP.HCM có Cần Giờ với dự án đô thị biển đặc biệt. Vì vậy, KTS Trần Ngọc Chính cho rằng TP.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính mà cần làm rõ hơn vị thế và vai trò của một đô thị biển, thậm chí là siêu đô thị biển của khu vực Biển Đông, không chỉ đối với Việt Nam mà còn với cả Đông Nam Á.

Cũng theo ông, TP.HCM còn có Côn Đảo, được ví như một "chiến hạm nổi" trên Biển Đông, có hệ thống cảng thuận lợi và đóng góp quan trọng cho sự phát triển chung của TP. Từ trung tâm TP có thể kết nối đến Côn Đảo bằng đường hàng không trong thời gian ngắn.

“TP.HCM mới có những điều kiện hết sức đặc biệt để trở thành một siêu đô thị biển. Vì vậy, cần làm rõ hơn vị thế này trong quy hoạch phát triển”, chuyên gia nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, TP.HCM có Khu Dự trữ sinh quyển Cần Giờ, TS- KTS Trần Ngọc Chính cho rằng đây là tài sản rất quý giá, cần được bảo vệ để duy trì hệ sinh thái, tạo nên "lá phổi xanh" cho TP và góp phần giảm thiểu tác động của tình trạng nước biển dâng trong tương lai.

5 cực động lực- 5 trục chiến lược

Trước đó, báo cáo tóm tắt Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025- 2050, tầm nhìn 100 năm, ông Sầm Minh Tuấn - Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị, Quy hoạch đô thị và Nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng), cho biết không gian TP.HCM được tổ chức theo mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới, gồm nhiều cực tăng trưởng, trung tâm đô thị, hệ sinh thái kinh tế và không gian sinh thái được liên kết tốc độ, hiệu quả và thông suốt thành một cấu trúc vận hành thống nhất.

Mô hình này không mở rộng cơ học từ lõi trung tâm ra ngoại vi, mà phân vai chức năng, bố trí nguồn lực theo lợi thế từng khu vực, kết nối bằng hạ tầng chiến lược, giao thông công cộng, logistics, hạ tầng số, năng lượng và hành lang sinh thái.

Mô hình tổng thể được tổ chức theo 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cực động lực là nơi hội tụ nguồn lực và đầu kéo tăng trưởng. Trục chiến lược là không gian liên kết dòng hàng hóa, vốn, tri thức, du khách, dữ liệu, năng lượng, nước và sinh thái.

Vùng quản trị phát triển là không gian chức năng được kiểm soát theo điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường, bản sắc và yêu cầu phát triển riêng.

Ông Sầm Minh Tuấn - Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị, Quy hoạch đô thị và Nông thôn quốc gia (Bộ Xây dựng), cho biết không gian TP.HCM được tổ chức theo mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới. Ảnh: THANH THÙY

Theo ông Sầm Minh Tuấn, thách thức lớn nhất của TP.HCM không nằm ở thiếu tiềm năng phát triển, mà ở khả năng tổ chức lại các nguồn lực và không gian phát triển thành một cấu trúc thống nhất, đa cực và vận hành hiệu quả.

Điểm nghẽn hiện nay của TP.HCM là cấu trúc không gian chưa định hình, trung tâm hiện hữu quá tải, phân bố việc làm tập trung khu lõi…

Ông cũng chỉ ra, kết nối vùng chậm hình thành so với quy hoạch, đặc biệt là khung hạ tầng vùng TP.HCM ( các tuyến vành đai...); quá trình phát triển lan tỏa, thiếu kiểm soát của các địa phương, đang phát sinh các điểm tắc nghẽn mới về liên kết vùng; liên kết chuỗi giá trị giữa sản xuất – logistics – dịch vụ tài chính – nghiên cứu – thị trường còn rời rạc; nhiều mắt xích vẫn vận hành theo ngành dọc riêng biệt. Hệ quả là năng suất tổng thể của nền kinh tế đô thị không tăng tương xứng với quy mô.

Sau hợp nhất, các vấn đề này có thể mở rộng nếu cấu trúc phát triển không được tổ chức lại. Các cực phát triển mới phải tạo việc làm, nhà ở, trường học, bệnh viện, thiết chế văn hóa, thể thao, không gian công cộng và dịch vụ đô thị để giảm dòng di chuyển về lõi. Hạ tầng xã hội cần được tổ chức theo các lưu vực sống, bán kính tiếp cận, quy mô dân số và đặc điểm lao động của từng vùng.

Cùng đó, mô hình tăng trưởng kinh tế chưa phù hợp; tăng trưởng nhanh trong nhiều thập kỷ đã tạo ra ùn tắc, ngập, ô nhiễm, thiếu không gian xanh, thiếu nhà ở phù hợp khả năng chi trả, quá tải y tế, giáo dục và chênh lệch tiếp cận dịch vụ.

Từ đó, các đơn vị tư vấn đưa ra một số định hướng giải quyết, trong đó có nâng cao chất lượng sống được triển khai qua hạ tầng xã hội đa tầng, thích ứng nhân khẩu học, nguồn nhân lực, sinh kế và công bằng tiếp cận.

Theo định hướng, hạ tầng xã hội đa tầng của TP.HCM gồm y tế cơ sở, bệnh viện chuyên sâu, trường học, đại học, đào tạo nghề, văn hóa, thể thao, nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, chăm sóc người cao tuổi và dịch vụ cộng đồng... cần phân bố theo lưu vực sống và các cực đô thị, không dồn về lõi trung tâm.

Cùng đó, TP.HCM cần bổ sung nhà ở phù hợp khả năng chi trả, nhà ở công nhân, khu dân cư thân thiện người cao tuổi, dịch vụ chăm sóc dài hạn và hạ tầng y tế cộng đồng. Đồng thời, đảm bảo công bằng tiếp cận và phúc lợi đô thị cần được cụ thể hóa bằng bán kính tiếp cận dịch vụ, chi phí di chuyển, chất lượng nhà ở, tiếp cận y tế, giáo dục, không gian công cộng và hạ tầng số.