Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Hình thành 9 cực đô thị gắn với giãn dân và việc làm

Hoàn thiện cấu trúc đô thị trung tâm từ các cực phát triển

Trong bối cảnh khu vực nội đô đang chịu áp lực lớn về dân số, hạ tầng và môi trường sống, việc tổ chức lại không gian đô thị theo hướng đa cực được xem là một trong những giải pháp mang tính chiến lược. Thay vì tiếp tục dồn nén phát triển vào khu vực trung tâm, mô hình này hướng tới phân bổ lại các chức năng đô thị, tạo ra những không gian phát triển mới, có khả năng chia sẻ áp lực với lõi đô thị hiện hữu.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đặt ra cấu trúc phát triển theo mô hình đa cực. Ảnh: Quang Thái

Theo định hướng quy hoạch, các cực phát triển không chỉ là những điểm mở rộng về mặt địa lý mà còn là những trung tâm chức năng mới, gắn với các hoạt động kinh tế, dịch vụ và đời sống đô thị. Điều này đòi hỏi việc xác định vị trí, vai trò của từng cực phải gắn chặt với cấu trúc tổng thể của Thủ đô.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết: “Đối với quy hoạch tổng thể Thủ đô 100 năm, chúng tôi xác định có 9 cực phát triển. Tuy nhiên, để phát triển 9 cực này cần có các kế hoạch và chương trình hành động cụ thể”.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, trong kế hoạch triển khai, các cực phát triển được bố trí nhằm hoàn chỉnh cấu trúc đô thị trung tâm, đồng thời mở rộng không gian phát triển theo các hướng hợp lý. “Chúng tôi dự kiến phát triển các cực: Thứ nhất là cực sông Hồng; thứ hai là khu vực cực phía Bắc; thứ ba là khu vực cực phía Đông, nhằm hoàn chỉnh cấu trúc của đô thị trung tâm. Ngoài ra, dự kiến phát triển cực đô thị ở phía Tây và cực đô thị ở phía Nam. Nội dung này sẽ được triển khai đồng thời, theo kế hoạch từng năm của quy hoạch chung”.

Việc triển khai đồng bộ các cực phát triển theo lộ trình cụ thể không chỉ giúp mở rộng không gian đô thị, mà còn từng bước tái cấu trúc lại khu vực trung tâm, giảm áp lực về dân số, giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Đây cũng là cơ sở để hình thành một cấu trúc đô thị cân bằng hơn trong dài hạn.

Ba điều kiện để giãn dân ra khu vực ngoại vi

Tuy nhiên, quy hoạch các cực phát triển chỉ là điều kiện cần. Để các khu vực này thực sự thu hút dân cư và hoạt động kinh tế, cần phải bảo đảm các điều kiện đủ, đặc biệt là trong bối cảnh giãn dân không thể thực hiện bằng những biện pháp hành chính đơn thuần.

Thực tế cho thấy, người dân chỉ lựa chọn dịch chuyển nơi ở khi điều kiện sống và làm việc tại khu vực mới tốt hơn hoặc ít nhất là tương đương với khu vực cũ. Do đó, việc giãn dân phải được đặt trong tổng thể các yếu tố hạ tầng, dịch vụ và sinh kế.

“Để có thể giãn dân ra các khu vực ngoại vi như vậy cần ba yếu tố: Thứ nhất là hạ tầng kết nối. Thứ hai là xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng của khu vực, bao gồm cả hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Thứ ba, quan trọng nhất là việc làm”, ông Trịnh Quang Dũng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, trong nhiều yếu tố, hạ tầng quyết định khả năng liên thông giữa các khu vực. Khi hệ thống giao thông được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là các tuyến trục chính và vận tải công cộng, khoảng cách không gian sẽ được rút ngắn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển hàng ngày của người dân.

Bên cạnh đó, việc phát triển đồng bộ hạ tầng khu vực là yếu tố bảo đảm chất lượng sống. Một khu đô thị mới chỉ có thể thu hút cư dân khi được đầu tư đầy đủ về điện, nước, y tế, giáo dục, không gian công cộng và các dịch vụ thiết yếu khác. Đây là nền tảng để hình thành các cộng đồng dân cư ổn định và bền vững.

Đặc biệt, yếu tố việc làm được xem là điều kiện mang tính quyết định. Người dân không thể chuyển dịch nơi ở nếu không có cơ hội sinh kế phù hợp. Vì vậy, các cực phát triển phải gắn liền với định hướng phát triển kinh tế, hình thành các khu vực sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo, tạo ra hệ sinh thái việc làm tại chỗ.

Từ đó có thể thấy, bài toán giãn dân không đơn thuần là di chuyển dân cư mà là quá trình tái cấu trúc không gian sống và không gian kinh tế một cách đồng bộ. Khi các điều kiện này được đáp ứng, việc giãn dân sẽ diễn ra theo hướng tự nhiên, giảm thiểu những tác động tiêu cực.

Đầu tư chiến lược để bảo đảm phát triển đồng bộ

Để hiện thực hóa các mục tiêu nêu trên, vấn đề tổ chức thực hiện đóng vai trò quyết định. Trong đó, cách thức thu hút và triển khai nguồn lực đầu tư là yếu tố then chốt, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và tiến độ phát triển các cực đô thị.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, một trong những giải pháp quan trọng là tổ chức lại các hoạt động đào tạo, sản xuất và dịch vụ theo hướng dịch chuyển ra khỏi khu vực trung tâm. “Chúng ta sẽ phải di dời các cơ sở trường đại học, các cơ sở sản xuất và các cơ sở dịch vụ. Khi hình thành đô thị sẽ hình thành các cơ sở dịch vụ”, ông Trịnh Quang Dũng chia sẻ.

Tuy nhiên, quá trình này không thể thực hiện theo cách làm dàn trải, nhỏ lẻ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc phát triển các khu đô thị mới chỉ hiệu quả khi được triển khai một cách đồng bộ, có quy mô đủ lớn và có sự dẫn dắt của các chủ thể đầu tư có năng lực.

“Những bài toán này ở nước ngoài đã xử lý, nhưng đều theo cách đồng bộ và cần thời gian. Đối với định hướng, việc này sẽ được thực hiện theo hình thức kêu gọi các nhà đầu tư chiến lược”, ông Trịnh Quang Dũng cho biết.

Theo đó, việc ưu tiên thu hút các nhà đầu tư chiến lược được xem là giải pháp nhằm bảo đảm tính thống nhất trong phát triển. “Việc tránh đầu tư dàn trải, nhỏ lẻ là cần thiết, bởi như vậy sẽ làm phá vỡ quy hoạch và không bảo đảm xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng. Thay vào đó, sẽ kêu gọi các nhà đầu tư chiến lược đầu tư đồng bộ trên quy mô một khu vực lớn, bao gồm cả hạ tầng kết nối và hạ tầng khu vực”, ông Trịnh Quang Dũng cho hay.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp rút ngắn thời gian hình thành các khu đô thị hoàn chỉnh, mà còn tạo ra những không gian sống có chất lượng cao, đủ sức hấp dẫn để thu hút người dân và doanh nghiệp.

Lại Tấn