Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Khai mở kỷ nguyên phát triển văn minh, hiện đại, hạnh phúc

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ định hình không gian phát triển mà còn đặt nền móng xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc. Ảnh Phạm Hùng

1. Trước đây, thành phố Hà Nội xây dựng song song 2 hệ thống quy hoạch theo 2 hệ thống luật pháp: Quy hoạch Thủ đô (theo Luật Quy hoạch năm 2017) và Quy hoạch chung Thủ đô (theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024). Thực tế này dẫn đến tình trạng chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức không gian. Đặc biệt, các quy hoạch chưa có phương án giải quyết triệt để các tồn tại, điểm nghẽn, như: Ùn tắc giao thông, úng ngập, ô nhiễm môi trường, chưa thiết lập được mô hình, kế hoạch phát triển, dẫn đến lãng phí nguồn lực.

Để phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, xu thế đô thị thông minh, liên kết mở cấp vùng, quốc gia, quốc tế, việc xây dựng và thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn xa mang tính bền vững 100 năm nhằm tạo lập cơ sở pháp lý thống nhất và kiến tạo động lực phát triển đột phá trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là yêu cầu cấp thiết.

Điểm đột phá cần nhắc đến là trong Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11-12-2025 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, đã cho phép Hà Nội lập Quy hoạch tổng thể trên cơ sở cụ thể hóa quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và tích hợp, lồng ghép các nội dung của Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô.

Một điểm đáng chú ý là hồ sơ Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được hoàn thiện, tiếp thu đầy đủ các nội dung chỉ đạo, góp ý của Bộ Chính trị và đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; đồng chí Thủ tướng Chính phủ và Thường trực Chính phủ; Thành ủy và các bộ, ngành, các tỉnh, thành phố, các chuyên gia, nhà khoa học, Hội đồng thẩm định...

Quy hoạch cũng đã lồng ghép, tích hợp, thực hiện quy trình và thẩm quyền theo quy định Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội; thống nhất với nội dung Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và bảo đảm triển khai thực thi trong Luật Thủ đô số 02/2026/QH16.

Những bước đi thận trọng, chắc chắn với đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý đã tạo dựng được bản quy hoạch có tầm nhìn xa, trông rộng đến 100 năm. Đặc biệt, tính bền vững của bản quy hoạch là tiền đề quan trọng để khai mở kỷ nguyên phát triển mới cho Thủ đô nghìn năm văn hiến.

2. Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là bước đi mang tính chiến lược, mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho Thủ đô - trái tim của cả nước.

Quy hoạch là công trình của trí tuệ và trách nhiệm. Điều đó được minh chứng trong quan điểm xây dựng bản quy hoạch. Đó là xây dựng và phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.

Quy hoạch lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Công cuộc phát triển Thủ đô bảo đảm nhanh, bền vững, bao trùm gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn. Định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở: Đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm. Hà Nội lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo liên kết, gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Cùng với định hướng mới, vượt trội, Quy hoạch đề ra các nhóm giải pháp đột phá. Đó là, phát triển liên kết vùng; đột phá phát triển đường sắt đô thị, phát triển đô thị dựa trên mô hình TOD; đột phá về thiết chế tại các cực tăng trưởng nhằm kéo giãn dân cư nội đô; đột phá về mô hình: Kiến tạo đô thị thông minh, xanh, bền vững; tái thiết đô thị toàn diện và chọn lọc; khai thác không gian đa tầng - đa lớp; sông Hồng - biểu tượng phát triển của Thủ đô tạo bước tiến mới; phát triển Cảng hàng không thứ 2 - Vùng Thủ đô tại phía Nam; đột phá trong cải thiện môi trường thực hiện đồng bộ các giải pháp để giải quyết dứt điểm vấn nạn ô nhiễm môi trường; xác định các quỹ đất dự trữ.

Đặc biệt, thành phố xác định việc triển khai thực hiện quy hoạch bằng kế hoạch và chương trình hành động cụ thể; các định hướng không gian đều được gắn kết chặt chẽ với mô hình cân đối nguồn lực và các cơ chế đặc thù, vượt trội từ Luật Thủ đô năm 2026. Trong giai đoạn đến năm 2035, thành phố tập trung nguồn lực quyết liệt để hoàn thành hệ thống hạ tầng khung (mạng lưới metro, vành đai liên vùng, các cầu lớn qua sông).

Đồng thời, thành phố ưu tiên áp dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhượng quyền khai thác hạ tầng và chớp thời cơ thu hồi giá trị gia tăng từ đất đai (qua mô hình TOD) để kiến tạo nguồn vốn thực thi quy hoạch...

Không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt về hạ tầng, giao thông hay đô thị hóa, quy hoạch đã đặt nền móng cho mô hình phát triển dài hạn dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và công nghệ số. Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước áp lực lớn về dân số, hạ tầng và môi trường, quy hoạch có tầm nhìn dài hạn, có tính tích hợp cao là cơ sở pháp lý quan trọng giúp Thủ đô phát triển bền vững hơn, giữ gìn bản sắc văn hiến nhưng vẫn đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực và trên thế giới.

Để bảo đảm tính khả thi, quy hoạch được cụ thể hóa thành các kế hoạch triển khai theo từng giai đoạn 5 năm và hằng năm, gắn chặt với kế hoạch đầu tư công và phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Đồng thời, thành phố phân công rõ trách nhiệm từng cấp, từng ngành trong tổ chức thực hiện, tăng cường cơ chế giám sát, kiểm tra tiến độ và chất lượng triển khai, bảo đảm không làm sai lệch các định hướng lớn của quy hoạch. Việc thiết lập hệ thống quản lý đầu tư liên ngành, kết nối các lĩnh vực kế hoạch, tài chính, xây dựng và quy hoạch cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả điều phối, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Nhìn tổng thể có thể thấy, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không đơn thuần chỉ nằm ở tầm nhìn mà còn ở cách tổ chức thực hiện, đưa quy hoạch đi vào thực tiễn cuộc sống, với quan điểm nhất quán con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển.

3. Phải khẳng định, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã nhấn mạnh quan điểm: Quy hoạch không chỉ phân chia không gian mà đã mở ra tương lai phát triển bền vững.

Vì lẽ đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ đơn thuần là thiết kế một đô thị lớn hơn mà sâu xa là kiến tạo một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, bền vững.

Với tầm nhìn 100 năm, Thủ đô Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thành sứ mệnh vẻ vang hơn một nghìn năm qua. Đó là vị trí, vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia; nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước.

Trong kỷ nguyên mới, Hà Nội sẽ là trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới; là hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực phát triển của vùng và cực tăng trưởng của cả nước. Đặc biệt, Hà Nội sẽ dẫn đầu cả nước và vươn tầm khu vực về một số lĩnh vực: Giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới là thành phố kết nối toàn cầu.

Trong bối cảnh Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập định hướng chiến lược, vấn đề còn lại là triển khai bằng tư duy mới, quyết tâm lớn và hành động nhất quán, để quy hoạch không chỉ nằm trên giấy mà thực sự trở thành động lực phát triển cho Hà Nội trong 50 năm, 100 năm tới. Trước hết là hoàn thiện hệ thống thể chế và hành lang pháp lý; tiếp đến là cụ thể hóa quy hoạch thành các chương trình, dự án cụ thể; đồng thời xây dựng cơ chế tài chính phù hợp để bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã mở ra tương lai phát triển văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc cho Thủ đô. Vấn đề then chốt hiện nay là việc tổ chức thực hiện bằng cam kết chính trị mạnh mẽ, cùng với hệ thống giám sát hiệu quả và kết quả, sản phẩm cụ thể để người dân cảm nhận và thấy được thành quả phát triển.