Quý IV, ưu tiên cổ phiếu có lợi nhuận thật thay vì chạy theo 'câu chuyện nóng'

Thận trọng giải ngân, ưu tiên dòng tiền và lợi nhuận thực

Thị trường chứng khoán bước vào quý IV/2026 trong bối cảnh sự phân hóa giữa các doanh nghiệp ngày càng rõ nét. Khi mặt bằng định giá đã có nhiều thay đổi sau ba quý đầu năm, kết quả kinh doanh quý III trở thành một trong những cơ sở quan trọng để nhà đầu tư sàng lọc lại danh mục và tìm kiếm cơ hội cho những tháng cuối năm.

Chia sẻ về cách đọc kết quả kinh doanh quý III để đánh giá triển vọng quý IV, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược Thị trường CTCP Chứng khoán VPBankS, cho rằng nhà đầu tư không nên chỉ tập trung vào tốc độ tăng trưởng lợi nhuận mà cần xem xét nguồn gốc và khả năng duy trì kết quả này.

Theo ông Sơn, điều quan trọng là phân biệt tăng trưởng đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi với các khoản thu nhập bất thường. Bên cạnh đó, nhà đầu tư cần theo dõi biên lợi nhuận, dòng tiền, chất lượng tài sản và mức độ hoàn thành kế hoạch năm.

Đây là những cơ sở để đánh giá liệu kết quả quý III chỉ là điểm rơi lợi nhuận trong ngắn hạn hay đang phản ánh một chu kỳ tăng trưởng thực chất. Vì vậy, kết quả của riêng một quý chưa nên được xem là yếu tố quyết định triển vọng doanh nghiệp.

Về nhóm ngành, ông Sơn đánh giá ngân hàng, bán lẻ - tiêu dùng, dầu khí, chứng khoán và một số doanh nghiệp logistics vẫn có nền tảng đáng chú ý trong giai đoạn cuối năm. Tuy nhiên, sự phân hóa có thể ngày càng rõ ngay trong từng ngành.

Theo đó, những doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh, dòng tiền tốt, vị thế cạnh tranh và khả năng chuyển tăng trưởng doanh thu thành lợi nhuận thực chất sẽ có lợi thế hơn so với các doanh nghiệp phụ thuộc vào yếu tố bất thường hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính cao.

Do đó, bên cạnh kết quả quý III, nhà đầu tư cần đánh giá khả năng duy trì đà tăng trưởng trong quý IV và các quý tiếp theo, đồng thời xác định nguồn đóng góp chính vào lợi nhuận.

Theo ông Sơn, trọng tâm nên đặt vào những doanh nghiệp có kết quả kinh doanh cải thiện thực chất và triển vọng tăng trưởng còn đủ rõ trong thời gian tới, thay vì chỉ nhìn vào một con số lợi nhuận của riêng quý III.

Với nhà đầu tư đang cầm tiền mặt, nguyên tắc phù hợp là giải ngân từng phần. Ưu tiên nên dành cho những doanh nghiệp đã được kết quả quý III xác nhận tăng trưởng, biên lợi nhuận không bị bào mòn đột ngột và dòng tiền kinh doanh cho thấy chất lượng lợi nhuận tương đối tốt.

Một yếu tố khác cần được cân nhắc là thanh khoản của từng cổ phiếu. Theo ông Sơn, nhà đầu tư nên ưu tiên những mã có thanh khoản đủ để chủ động gia tăng hoặc thu hẹp vị thế khi các giả định đầu tư thay đổi.

Phần tiền còn lại có thể được giữ để chờ thêm những tín hiệu xác nhận từ hoạt động kinh doanh, thay vì giải ngân toàn bộ chỉ dựa trên kỳ vọng lợi nhuận của một quý.

Trong khi đó, với nhà đầu tư muốn cơ cấu danh mục, việc cần làm trước không phải là tìm thêm mã mới mà là rà lại chất lượng các khoản đầu tư hiện tại.

Những cổ phiếu có kết quả quý III kém, câu chuyện kinh doanh chưa thành hiện thực hoặc chất lượng lợi nhuận suy giảm cần được xem xét lại tỷ trọng. Tương tự, những doanh nghiệp có dòng tiền yếu, đòn bẩy tài chính cao hoặc xuất hiện vấn đề về chất lượng tài sản cũng cần được đánh giá thận trọng hơn.

Nguồn vốn sau quá trình cơ cấu có thể chuyển sang các doanh nghiệp có vị thế tốt trong ngành, lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh chính và dòng tiền kinh doanh dương.

Theo ông Sơn, trong quá trình cơ cấu danh mục, nhà đầu tư cũng cần lưu ý tỷ lệ sử dụng margin. Khi triển vọng của một cổ phiếu không còn đáp ứng giả định ban đầu, việc giảm đòn bẩy nên được cân nhắc trước khi mở thêm vị thế mới.

Chọn cổ phiếu theo dòng tiền và chất lượng lợi nhuận

Bên cạnh chiến lược giải ngân và cơ cấu danh mục, ông Sơn cho rằng nhà đầu tư cũng cần tính đến những rủi ro có thể tác động đến thị trường trong quý IV, đồng thời theo dõi các điều kiện để nhận diện cơ hội nếu kịch bản thuận lợi hơn xuất hiện.

Theo đó, một trong những yếu tố cần được theo dõi là mối quan hệ giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền của doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp có thể ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh nhưng dòng tiền kinh doanh lại suy yếu do khoản phải thu tăng, tồn kho lớn hoặc vốn bị chiếm dụng. Nếu tình trạng này kéo dài, chất lượng lợi nhuận có thể không tương xứng với mức tăng được công bố.

Ngược lại, doanh nghiệp vừa duy trì được tăng trưởng lợi nhuận, vừa tạo ra dòng tiền kinh doanh tích cực sẽ có nền tảng tốt hơn để tài trợ cho hoạt động mở rộng, trả nợ hoặc chia cổ tức mà không phụ thuộc quá nhiều vào vốn vay.

Biên lợi nhuận cũng là chỉ tiêu cần được theo dõi. Doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận giảm mạnh có thể cho thấy doanh nghiệp phải đánh đổi hiệu quả để duy trì tăng trưởng. Trong khi đó, doanh thu và biên lợi nhuận cùng cải thiện thường phản ánh khả năng kiểm soát chi phí hoặc lợi thế cạnh tranh tốt hơn.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư cần so sánh kết quả quý III với kế hoạch cả năm và diễn biến các quý trước để xác định mức độ bền vững. Một doanh nghiệp hoàn thành phần lớn kế hoạch nhờ một quý đột biến sẽ cần được đánh giá khác với doanh nghiệp duy trì tăng trưởng tương đối đều qua nhiều quý.

Đối với nhóm ngân hàng, ông Sơn cho rằng việc lựa chọn cổ phiếu cũng cần đi sâu hơn vào chất lượng hoạt động thay vì chỉ nhìn vào tăng trưởng lợi nhuận.

Theo ông, những ngân hàng có CASA cao và ổn định, chất lượng tài sản tốt và kiểm soát chi phí vốn hiệu quả sẽ có nền tảng thuận lợi hơn. Tuy nhiên, CASA tại một thời điểm cuối quý chưa phản ánh đầy đủ chi phí vốn thực tế của ngân hàng.

Do đó, bên cạnh CASA, nhà đầu tư cần theo dõi chi phí vốn (COF) theo quý, diễn biến NIM, chất lượng tài sản và khả năng kiểm soát nợ xấu.

Theo ông Sơn, CASA cuối kỳ có thể được tối ưu về mặt báo cáo, trong khi chi phí vốn phản ánh rõ hơn áp lực thực tế lên hoạt động của ngân hàng.

Đối với các doanh nghiệp gắn với Quyết định 40/2026/QĐ-TTg, vị này lưu ý văn bản mới tạo khung để giữ nguyên, tăng, giảm hoặc thoái vốn Nhà nước trong giai đoạn 2026–2030, chưa đồng nghĩa tất cả doanh nghiệp liên quan sẽ sớm có giao dịch cụ thể.

Vì vậy, nhà đầu tư cần tập trung vào những doanh nghiệp đã có lộ trình và phương án rõ ràng, thay vì mua cổ phiếu chỉ vì tên doanh nghiệp xuất hiện trong các danh sách có khả năng hưởng lợi.

Bên cạnh đó, bán lẻ và tiêu dùng cũng là nhóm đáng theo dõi nếu kết quả kinh doanh quý III tiếp tục xác nhận sự phục hồi của nhu cầu và khả năng cải thiện lợi nhuận.

Tuy nhiên, theo ông Sơn, việc chọn cổ phiếu vẫn cần dựa trên kết quả thực tế. Nếu doanh thu phục hồi nhưng lợi nhuận không cải thiện, biên lợi nhuận tiếp tục thu hẹp hoặc dòng tiền kinh doanh suy yếu, câu chuyện tăng trưởng vẫn cần thêm thời gian để được xác nhận.

Nhìn chung, theo ông Sơn, chiến lược trong quý IV là lấy kết quả kinh doanh làm bộ lọc đầu vào, tập trung vào chất lượng lợi nhuận, dòng tiền và khả năng duy trì tăng trưởng của doanh nghiệp.

Trong một thị trường phân hóa, việc lựa chọn cổ phiếu vì vậy cần dựa nhiều hơn vào chất lượng lợi nhuận và dòng tiền thực tế, thay vì các kỳ vọng ngắn hạn hoặc những “câu chuyện nóng” chưa được phản ánh bằng kết quả kinh doanh.