Quy mô quỹ hưu trí bổ sung chưa đến 1% GDP, cơ hội còn rất lớn có thể kỳ vọng đạt 2 tỷ USD?

Hội thảo Mở khóa Dòng vốn dài hạn: Vai trò của Quỹ hưu trí và Xếp hạng tín nhiệm chiều 17/9.

Tại Hội thảo "Mở khóa Dòng vốn dài hạn: Vai trò của Quỹ hưu trí và Xếp hạng tín nhiệm" chiều 17/9 do SSI tổ chức, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính, nhấn mạnh trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030 là thúc đẩy phát triển thị trường vốn, đưa thị trường này trở thành một kênh huy động vốn dài hạn và quan trọng, phục vụ đầu tư phát triển kinh tế, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.

CƠ HỘI RẤT LỚN VÌ ĐỘ PHỦ CÁC QUỸ HƯU TRÍ BỔ SUNG CHƯA ĐẾN 1% GDP 

Theo bà Tâm, để các định chế tài chính phát huy vai trò, góp phần phát triển thị trường vốn nói riêng và huy động vốn cho nền kinh tế nói chung, cần có sự chung tay, góp sức từ nhiều phía.

Về phía cơ quan quản lý, trọng tâm là hoàn thiện hệ thống chính sách. Trong năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85 về hưu trí bổ sung tự nguyện. Nghị định đã đổi mới cơ chế hoạt động của hệ thống quỹ hưu trí. Các quy định về thuế, gồm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, cũng được đổi mới nhằm thúc đẩy người lao động và người sử dụng lao động tham gia chương trình quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện.

Hiện nay, Quốc hội đang thảo luận về Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi. Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi được xây dựng theo hướng bên cạnh việc cho phép người lao động tham gia quỹ hưu trí thông qua người sử dụng lao động, sẽ cho phép người lao động tham gia trực tiếp. Đây là một chính sách mới, có thể thúc đẩy sự tham gia đông đảo của người lao động vào các quỹ hưu trí, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ chủ trì, phối hợp với các ngành để quyết định về việc triển khai hưu trí bổ sung tự nguyện.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính.

Thứ hai là vấn đề tổ chức thực hiện. Trong quá trình triển khai, một vấn đề cần đặc biệt quan tâm là tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp, người sử dụng lao động và người lao động hiểu rõ hơn về các định chế tài chính trung gian, từ đó tham gia nhiều hơn vào các định chế này, chẳng hạn như quỹ hưu trí và quỹ đầu tư.

Rõ ràng, việc tham gia đầu tư thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp có thể mang lại hiệu quả cao hơn so với việc các cá nhân thiếu kinh nghiệm và kiến thức đầu tư trực tiếp tham gia thị trường. 

Các tổ chức cung cấp dịch vụ, như công ty quản lý quỹ và các quỹ đầu tư, tiếp tục nâng cao năng lực hoạt động, năng lực quản trị rủi ro và đóng góp nhiều hơn cho thị trường thông qua việc cung cấp các dịch vụ có chất lượng tốt hơn.

Ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó Tổng Giám đốc (Deputy CEO) của Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI, cho rằng, cơ hội thị trường còn rất lớn bởi quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện tại Việt Nam mới đang ở giai đoạn sơ khai. Độ phủ của các quỹ bổ sung này so với GDP có thể dưới 1%, đồng nghĩa dư địa phát triển và khai thác thị trường còn rất lớn.

SSIAM đã chủ động gặp gỡ nhiều doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp, với mong muốn các doanh nghiệp quy mô lớn trên thị trường trở thành những đơn vị tiên phong triển khai sản phẩm này. 

Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đã có các chính sách đãi ngộ ngắn hạn như tiền lương, tiền thưởng và bảo hiểm y tế hằng năm. Tuy nhiên, cơ chế đãi ngộ trung và dài hạn vẫn còn khá hạn chế. Một số doanh nghiệp có triển khai ESOP, nhưng số lượng chưa nhiều.

Ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó Tổng Giám đốc (Deputy CEO) của Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI.

Khi thị trường Việt Nam tiếp tục phát triển, năng suất lao động tăng lên, nhu cầu giữ chân nhân tài cũng sẽ ngày càng lớn. "Tôi tin rằng thách thức này có thể được giải quyết trong giai đoạn tới nếu chúng ta tăng độ phủ của sản phẩm", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ở góc độ kinh nghiệm quốc tế, một đại diện từ quỹ đầu tư lớn trên thế giới cho rằng, hệ thống lương hưu cũng như dòng tiền từ các quỹ lương hưu vào thị trường vốn tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Chúng ta mới chỉ bắt đầu hành trình này.

Việt Nam có 103 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ và tiềm năng rất lớn để hình thành nguồn tiết kiệm đáng kể cho tương lai.

Những khoản tiết kiệm này không chỉ được sử dụng để hỗ trợ người dân khi nghỉ hưu, phục vụ tương lai và các mục tiêu cá nhân, mà còn có thể được đưa vào đầu tư, góp phần phát triển thị trường vốn, đồng thời cung cấp nguồn vốn cho cơ sở hạ tầng và hoạt động đầu tư của doanh nghiệp trong tương lai.

Vị này cho rằng, có một số trường hợp điển hình rất đáng để Việt Nam tham khảo.

Chẳng hạn, Australia có một trong những hệ thống quỹ hưu trí lớn nhất thế giới, được gọi là hệ thống "superannuation". Australia từng đưa ra quyết định phát triển hệ thống này nhằm tạo ra những kết quả tốt hơn cho người dân. Ngày nay, hệ thống đó đã trở thành một trong những hệ thống lớn nhất thế giới, cung cấp lượng vốn đáng kể cho thị trường trong nước và cả các thị trường nước ngoài, bởi quy mô nguồn vốn đã trở nên quá lớn so với thị trường nội địa.

Canada cũng có một hệ thống quỹ hưu trí lớn, hiện không chỉ tạo ra nguồn vốn dài hạn cho thị trường trong nước mà còn đầu tư vào nhiều thị trường và lĩnh vực khác trên thế giới. Việt Nam cũng có thể nằm trong phạm vi đầu tư của một số quỹ như vậy.

   MỤC TIÊU QUY MÔ TÀI SẢN CÁC QUỸ ĐẦU TƯ ĐẠT 5% GDP 

Dự báo về quy mô hưu trí trong 3-5 năm tới, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn, Phó Tổng Giám đốc (Deputy CEO) của Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI cho rằng, cần giới hạn mức tối đa đối với sản phẩm quỹ hưu trí. 

Có thể hình dung đơn giản, nếu mỗi người đóng góp 1 triệu đồng mỗi tháng và có hơn 50 triệu người Việt Nam trong độ tuổi lao động tham gia, chúng ta sẽ có khoảng 50.000 tỷ đồng, tương đương xấp xỉ 2 tỷ USD. Đây là con số còn có thể tăng lên đáng kể khi độ phủ được mở rộng.

Vì vậy, quy mô quỹ hưu trí sẽ tăng mạnh trong thời gian tới. Trong 3-5 năm tới, SSIAM tin rằng các công ty quản lý quỹ hưu trí khác cũng sẽ tìm cách nâng cao độ phủ, qua đó huy động sự tham gia của đông đảo người dân Việt Nam.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính nhấn mạnh: Mong muốn lớn nhất của Bộ Tài chính là đến năm 2030, thị trường vốn sẽ có bước phát triển vượt bậc và đóng vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển kinh tế. Đây cũng là mục tiêu lớn nhất. 

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành đề xuất và báo cáo Thủ tướng Chính phủ về Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045.

Đề án đặt ra mục tiêu từ nay đến năm 2030, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ duy trì vị thế thị trường mới nổi. Việc này sẽ góp phần thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường vốn và thị trường chứng khoán.

Một số mục tiêu khác được đặt ra gồm giá trị huy động vốn thông qua thị trường vốn bình quân trong giai đoạn 2026-2030 đạt mức bình quân 2 triệu tỷ đồng mỗi năm; đến năm 2030, tổng giá trị tài sản đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn đạt 15% GDP; quy mô tài sản quản lý của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP.

"Các mục tiêu này được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và đánh giá thực trạng thị trường hiện nay. Chúng tôi kỳ vọng đến năm 2030, các mục tiêu đề ra sẽ trở thành hiện thực", bà Tâm nhấn mạnh.