Ra 'biển lớn' bằng nghề truyền thống

Sinh kế bền vững từ “nghề cũ”

Sau gần 15 ngày đánh bắt trên biển, tàu cá của ngư dân Nguyễn Ngọc Dũng trở về cửa Roòn, mang theo gần 2 tấn cá hố. Với giá cá hố hiện tại khoảng 150 nghìn đồng/kg, tàu cá ông Dũng thu được khoảng 300 triệu đồng.

Câu cá hố là một nghề truyền thống của ngư dân làng biển Cảnh Dương, xã Hòa Trạch, đã có từ hàng trăm năm qua. Ở làng biển có bề dày truyền thống gần 400 năm này, phần lớn ngư dân đều gắn bó với nghề câu cá hố.

Khác với các làng biển khác, ngư dân Cảnh Dương chỉ dùng câu tay (tức cầm trên tay để câu), chứ không dùng vàn câu. Bởi cá hố sống ở tầng đáy nên để câu cá hố, ngư dân dùng những cần câu bằng tre dài tầm 8m, nối với sợi dây cước dài hàng trăm mét, gắn với thẻo câu (mỗi thẻo có 2 lưỡi câu).

Theo ông Dũng, nghề câu, đặc biệt câu cá hố là một nghề vất vả. Vậy nhưng, nhờ cá hố là loại cá ngon, được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, nên có giá trị kinh tế cao, giúp ngư dân có thu nhập ổn định.

Cá hố được đánh bắt bằng nghề câu tay truyền thống của ngư dân làng biển Cảnh Dương, xã Hòa Trạch - Ảnh: P.P

Ở làng biển Lý Hòa, xã Đông Trạch, nổi tiếng giàu có và hiện đại nhưng nghề bóng mực vẫn được duy trì như một phần không thể tách rời của đời sống ngư dân ven biển. Bởi nghề bóng mực không chỉ nuôi sống bao thế hệ, mà còn là nét văn hóa độc đáo của người dân nơi đây, vì nó sử dụng nguyên liệu (tre) của người “kẻ ruộng” để làm ngư cụ mưu sinh cho người “kẻ biển”.

Lão ngư Hồ Văn Mức (70 tuổi) gắn bó với nghề bóng mực từ lúc 15 tuổi. Ông Mức không chỉ giỏi đánh bắt trên biển mà còn là một người lành nghề đan lát (đan bóng mực). Theo ông Mức, bóng mực là một chiếc lồng được đan bằng tre, có chiều dài 1,5m, rộng 1m và cao 1m. Miệng bóng mực (bẫy bóng) là một chiếc hom đan bằng tre, được đan nhỏ dần vào phía trong để khi mực, cá chui vào không thể thoát ra ngoài được. Khoảng 30-40 chiếc bóng mực được kết nối với nhau bởi một sợi dây dài hàng trăm mét, gọi là cọng bóng.

Vào mùa đặt bóng mực (từ tháng 1-4 âm lịch), ngư dân chở những cọng bóng ra vùng biển ở làn nước 12-15 sải (khoảng 30m chiều sâu) và thả bóng mực xuống biển. Ngư dân làm nghề bóng mực chủ yếu là “bẫy” mực nang nhưng đôi lúc cũng bắt được những con cá sống ở tầng đáy kích thước lớn, như: Cá mú, cá hồng…

Theo thống kê của ngành thủy sản, ngoài nghề câu cá hố và đặt bóng mực, ở các làng biển trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là làng biển bãi ngang, hàng nghìn ngư dân vẫn duy trì các nghề khai thác thủy sản truyền thống. Các nghề phổ biến như lưới rê, lưới vây có lối thoát, nghề câu mực, nò sáo…

Trong bối cảnh nghề cá đang đứng trước yêu cầu cấp bách về phát triển bền vững, chống khai thác IUU, nghề đánh bắt truyền thống được đánh giá là thân thiện với môi trường, không tận diệt nguồn lợi thủy sản của biển.

Cùng vươn ra “biển lớn”

Nếu chỉ dừng lại ở khâu khai thác, nghề biển, đặc biệt là các nghề truyền thống khó tạo ra giá trị gia tăng cao. Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, nhiều làng biển trên địa bàn tỉnh đã phát triển song song các nghề chế biến hải sản truyền thống, hình thành chuỗi giá trị gắn kết từ biển đến thị trường.

Là một làng biển có đội tàu đánh bắt hải sản vào loại lớn nhất tỉnh, Đức Trạch, xã Đông Trạch, cũng nổi tiếng bởi có nhiều mặt hàng thủy hải sản chế biến sâu. Các sản phẩm như nước mắm, mực khô, chả mực, cá khô, tôm khô… của địa phương ngày càng được chú trọng nâng cao chất lượng, mẫu mã. Nhiều cơ sở chế biến đã đầu tư cải tiến quy trình phơi, sấy, đóng gói; đăng ký nhãn hiệu, mã số, mã vạch, từng bước đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Tàu cá của ngư dân neo đậu ở âu thuyền Cửa Phú (phường Đồng Hới) - Ảnh: P.P

Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Trạch Phạm Việt Tùng cho biết: Nhiều sản phẩm hải sản trên địa bàn xã đã được công nhận đạt chuẩn OCOP từ 3-4 sao, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường. Tiêu biểu như các sản phẩm: Cá hố cắt khúc đông lạnh, cá thu cắt khúc đông lạnh, mực ống (Công ty TNHH Vận tải và Thương mại Thuận Lợi); chả cá thu, chả mực giã tay (Công ty TNHH Hải Tâm); mực cán tẩm gia vị (Hợp tác xã Thủy sản Hoàng Phúc)…

Theo ông Tùng, việc phát triển các sản phẩm chế biến từ nguồn nguyên liệu khai thác hợp pháp, trong đó có những nghề đánh bắt truyền thống, không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho ngư dân, mà còn tạo thuận lợi trong công tác kiểm soát nguồn gốc thủy sản-một trong những nội dung trọng tâm trong lộ trình gỡ “thẻ vàng” IUU.

Ở nhiều làng biển trong tỉnh hiện nay, ngư dân không còn bán sản phẩm ngay tại bãi biển mà tham gia chuỗi liên kết với các doanh nghiệp, cơ sở chế biến, tổ hợp tác, hợp tác xã. Qua đó, sản phẩm được bao tiêu với giá ổn định hơn, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về ghi chép nhật ký khai thác, minh bạch thông tin để cùng nhau vươn xa hơn.

Tại xã Bắc Trạch, Công ty TNHH Dịch vụ và thương mại Thanh Quang đã chủ động liên kết với 120 tàu cá của ngư dân trong tỉnh để đầu tư, đặt hàng, thu mua hải sản, chế biến sâu thành các sản phẩm đạt chất lượng cao bán và xuất khẩu đi các thị trường trong, ngoài nước. Hiện, công ty có 14 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3-4 sao, được khách hàng ưa chuộng…

Từ những con tàu trở về từ biển cả, những mẻ cá tôm tươi ngon, được đánh bắt đúng quy trình, theo quy định của pháp luật, kết hợp với những cơ sở chế biến uy tín, nhiều thương hiệu hải sản từ các làng biển của tỉnh Quảng Trị xuất hiện trên kệ hàng của các nhà hàng, siêu thị lớn trong và ngoài nước. Đó là sự cam kết đồng hành bền bỉ, cùng “nắm tay nhau” vươn ra “biển lớn”, thúc đẩy kinh tế biển phát triển, mang về cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho ngư dân.

Phan Phương