Rà soát hộ nghèo năm 2026: Bảo đảm chính xác, không bỏ sót đối tượng

UBND tỉnh vừa ban hành Kế hoạch rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo năm 2026 trên địa bàn tỉnh, với yêu cầu chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, không bỏ sót đối tượng. Để hiểu rõ về cuộc rà soát này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa phỏng vấn bà Nguyễn Thị Lan - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Bà Nguyễn Thị Lan.

- Bà có thể cho biết mục đích, yêu cầu của cuộc rà soát năm nay?

- Rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo năm 2026 có ý nghĩa rất quan trọng. Việc rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025 là căn cứ đo lường, giám sát mức độ thiếu hụt về thu nhập và các dịch vụ xã hội cơ bản. Qua đó, đánh giá kết quả giảm tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo trong năm 2026. Còn việc rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027 - 2030 để xác định đối tượng thực hiện các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội và hoạch định chính sách kinh tế - xã hội từ ngày 1-1-2027.

Do đó, cuộc rà soát phải được thực hiện đúng quy định, chính xác, khách quan, công khai, dân chủ. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng rà soát sai đối tượng nhằm hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước; đồng thời không bỏ sót hộ nghèo, hộ cận nghèo; không chạy theo thành tích hoặc phản ánh sai thực tế về tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo.

- Năm nay tỉnh phải thực hiện rà soát theo cả chuẩn nghèo giai đoạn 2022 - 2025 và chuẩn nghèo mới giai đoạn 2027 - 2030. Vậy, 2 cách rà soát này có gì khác nhau?

- Đối với việc rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025, phương pháp được thực hiện thông qua khảo sát, thu thập thông tin của hộ gia đình để ước lượng thu nhập và xác định mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Theo đó, về thu nhập bình quân đầu người, khu vực nông thôn có mức 1,5 triệu đồng/người/tháng, tương ứng 140 điểm; khu vực thành thị có mức 2 triệu đồng/người/tháng, tương ứng 175 điểm. Về mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản, 10 điểm tương đương với một chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt. Hộ nghèo là hộ có điểm thu nhập từ ngưỡng quy định trở xuống và có điểm thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản từ 30 điểm trở lên; hộ cận nghèo cũng ở ngưỡng thu nhập đó nhưng có điểm thiếu hụt dưới 30 điểm.

Trong khi đó, chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027 - 2030 có phương pháp mới. Việc rà soát được thực hiện thông qua chấm điểm tài sản, điều kiện sống và thông tin thành viên của hộ gia đình, để ước lượng mức thu nhập bình quân đầu người và đo mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. Theo chuẩn mới, mức thu nhập tương ứng 190 điểm ở khu vực nông thôn là 2,2 triệu đồng/người/tháng; ở khu vực đô thị, 280 điểm tương đương 2,8 triệu đồng/người/tháng. Hộ nghèo là hộ có điểm từ 190 điểm trở xuống ở nông thôn hoặc từ 280 điểm trở xuống ở đô thị và có từ 3 chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hộ cận nghèo cũng ở ngưỡng điểm tương ứng nhưng có số thiếu hụt dưới 3 chỉ số.

- Như vậy, việc chuyển sang chuẩn nghèo mới sẽ đặt ra yêu cầu cao đối với công tác rà soát ở cơ sở, đúng không, thưa bà?

- Đúng vậy. Đây không chỉ là việc thống kê số lượng hộ nghèo mà còn là quá trình đánh giá tương đối toàn diện điều kiện sống của từng hộ gia đình. Do đó, công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ và tuyên truyền phải được thực hiện kỹ lưỡng. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành và UBND cấp xã tổ chức triển khai kế hoạch. Đồng thời, tổ chức tập huấn, hướng dẫn quy trình và bộ công cụ rà soát theo cả 2 giai đoạn chuẩn nghèo. Cùng với đó là tuyên truyền để các ngành, cấp và người dân hiểu rõ chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027 - 2030 theo quy định mới của Chính phủ.

- Bà cho biết cụ thể hơn về thời gian và quy trình rà soát năm nay?

- Đối với rà soát định kỳ năm 2026 theo cả 2 chuẩn, thời gian thực hiện từ ngày 1-9 đến hết ngày 14-12. Cụ thể, theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025, quy trình gồm 6 bước: Lập danh sách hộ gia đình cần rà soát; tổ chức rà soát, phân loại hộ gia đình; tổ chức họp dân để thống nhất kết quả; niêm yết, thông báo công khai; báo cáo, xin ý kiến của Chủ tịch UBND tỉnh; cuối cùng là công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ thoát nghèo, thoát cận nghèo.

Đối với chuẩn nghèo giai đoạn 2027 - 2030, quy trình gồm 5 bước: Lập danh sách hộ gia đình cần rà soát; tổ chức rà soát, phân loại; tổ chức họp dân lấy ý kiến về kết quả; niêm yết, thông báo công khai và công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo. Việc quy định rõ từng bước nhằm bảo đảm kết quả phản ánh đúng thực trạng đời sống của người dân, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia, giám sát kết quả rà soát ngay tại cơ sở.

- Vậy với những hộ phát sinh khó khăn trong năm thì rà soát như thế nào, thưa bà?

- Đối với chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025, từ ngày 1-1 đến hết ngày 31-8, việc rà soát trong năm được thực hiện mỗi tháng 1 lần, từ ngày 15 hằng tháng, trong trường hợp hộ gia đình có giấy đề nghị rà soát.

Đối với chuẩn nghèo giai đoạn 2027 - 2030, thời gian rà soát trong năm cũng từ ngày 1-1 đến hết ngày 31-8 hằng năm, trừ trường hợp đột xuất. Nếu xảy ra thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc trường hợp bất khả kháng khác; hoặc trường hợp phát sinh từ ngày 15 đến hết 31-12. Thời gian rà soát và danh sách hộ cần rà soát do người thực hiện rà soát đề xuất, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định. Đây là cơ chế cần thiết để bảo đảm những hộ gia đình thực sự rơi vào hoàn cảnh khó khăn, gặp biến cố, rủi ro trong năm không bị bỏ lại phía sau.

- Bà cho biết trách nhiệm của các sở, ban, ngành, Mặt trận, đoàn thể và địa phương trong rà soát như thế nào?

- Đây là nhiệm vụ cần sự phối hợp của cả hệ thống chính trị. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, hướng dẫn, tập huấn, tổng hợp và tham mưu UBND tỉnh. Sở Tài chính hướng dẫn sử dụng dự toán, cân đối, bố trí ngân sách thực hiện chính sách giảm nghèo theo chuẩn mới. Sở Y tế hướng dẫn cấp xã xác định tiêu chuẩn về nước sinh hoạt, nhà tiêu hợp vệ sinh. Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa đẩy mạnh tuyên truyền. Cơ quan Thống kê cung cấp đầy đủ số liệu dân số, hộ dân cư phục vụ tính tỷ lệ và xây dựng cơ sở dữ liệu. Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh phối hợp tuyên truyền, tổ chức giám sát và hướng dẫn giám sát cuộc rà soát.

UBND cấp xã ban hành kế hoạch, bố trí nhân lực, tập huấn, kiểm tra việc rà soát và xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo. Địa phương bám sát mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo được UBND tỉnh giao tại Quyết định số 1420, ngày 24-4-2026 để xác định nội dung, mục tiêu rà soát. Cấp xã cung cấp tài liệu, biểu mẫu; niêm yết công khai kết quả; kiểm tra, phúc tra; tổng hợp, báo cáo đúng thời gian; bố trí ngân sách năm 2026 để rà soát, quản lý dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2026 - 2030...