Rác cũng là tài nguyên

Mô hình "Biến rác thành tiền" của Hội LHPN phường Phú Xuân. Ảnh: Mặt trận Phú Xuân

Đổi rác, nhận tiền

Kể từ khi tham gia Tổ hợp nghề ve chai công nghệ cách đây hơn 2 năm, bà Trần Thị Xuân (phường An Cựu) không còn cảnh gõ cửa từng nhà hay đi rao ve chai như trước. Cầm chiếc điện thoại thông minh trên tay, bà dễ dàng kiểm tra những đơn thu gom ve chai đều đặn thông qua ứng dụng mGreen (ứng dụng về phân loại rác tại nguồn và tích điểm đổi quà). “Giờ có người đặt qua ứng dụng, mình chỉ cần đến đúng địa chỉ, cân rác rồi thanh toán. Đỡ cực mà thu nhập cũng khá hơn”, bà Xuân chia sẻ.

Bà Hoàng Thị Hà Vi, Tổ trưởng Tổ hợp tác nghề ve chai công nghệ số 3 cho biết, những người thu mua ve chai thông qua ứng dụng mGreen đều có giá tương đương giá thị trường, từ 2.000 - 6.000 đồng/kg giấy; 8.000 - 25.000 đồng/kg nhựa; kim loại có giá cao hơn tùy theo loại. Thông qua ứng dụng nêu trên, người bán ve chai nhận được tiền và tích điểm để đổi quà; người thu gom có nguồn đơn ổn định, giảm thời gian tìm kiếm và tăng sản lượng thu mua.

Từ câu chuyện mua - bán ve chai qua ứng dụng mGreen, rác đang trở thành hàng hóa khi bước vào mô hình kinh tế tuần hoàn. Theo thống kê từ dự án Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam, mỗi ngày TP. Huế phát sinh hơn 400 tấn rác sinh hoạt (năm 2021), trong đó rác thải nhựa chiếm khoảng 13%. Thực tế, mỗi ngày trên địa bàn thành phố có khoảng 84 tấn rác, bao gồm 18,5 tấn phế liệu và 65,5 tấn chất thải hữu cơ được thu gom để tái chế hoặc tái sử dụng. Dù con số này còn khiêm tốn so với tổng lượng rác phát sinh, song nó đã phần nào cho thấy, rác đang được nhìn nhận như một nguồn lực có thể khai thác.

Hiện có gần 3.000 hộ dân tại Huế phân loại rác qua ứng dụng di động mGreen. Sự thay đổi bắt nguồn từ cách người dân nhìn nhận về việc phân loại rác thải: “Ban đầu tôi cũng lười, nhưng sau khi làm quen với ứng dụng mGreen và biết được chai nhựa có thể tích điểm để đổi tiền (1 điểm mGreen = 1 đồng), đổi quà, đồng thời có thể đặt người đến thu gom, tôi bắt đầu thực hành phân loại rác nhiều hơn. Giờ đây, gia đình đã xây dựng được thói quen phân loại rác để tích điểm”, anh Nguyễn Tuấn Anh, cư dân tại Khu chung cư Nera Garden (đường Tố Hữu) nói.

Hỗ trợ chuyển đổi xanh

Nếu trước đây, rác thải chỉ dừng lại ở việc thu gom và xử lý (đốt hoặc chôn lấp), thì trong bối cảnh TP. Huế đặt phát triển bền vững thành ưu tiên hàng đầu, rác thải cũng có “vòng tuần hoàn” của mình. “Vòng tuần hoàn rác thải là mô hình chuyển từ "khai thác - sản xuất - thải bỏ" sang quy trình khép kín: Thiết kế - sản xuất - tiêu dùng - thu gom - tái chế/tái sử dụng. Đối với rác thải nhựa, sau khi thu gom có thể đưa về nhà máy để tái chế thành sản phẩm nhựa mới. Đối với rác hữu cơ, các hộ gia đình có thể sử dụng để ủ phân compost, bón cho cây trồng, từ đó tạo ra thực phẩm”, PGS.TS. Hoàng Công Tín, Trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học (ĐH) Khoa học, ĐH Huế, thành viên nhóm tư vấn của dự án Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền Trung Việt Nam cho biết.

PGS.TS. Hoàng Công Tín thông tin, hiện nay, tỷ lệ thu gom rác đô thị ở TP. Huế đạt khoảng 98%. Lượng rác thải nhựa rò rỉ hàng năm tại khu vực đầm phá Tam Giang - Cầu Hai ước tính khoảng 479 tấn, trong đó khoảng 74,1% xâm nhập vào hệ thống thủy văn, trong khi tỷ lệ nhựa được thu hồi chỉ khoảng 16,6%. “Tôi tin rằng chúng ta có thể nỗ lực hơn để gia tăng tỷ lệ rác thải được đưa vào vòng tuần hoàn. Nếu làm tốt, Huế có thể vừa giảm áp lực môi trường, vừa tạo ra giá trị kinh tế”, PGS.TS. Hoàng Công Tín nhận định.

Tại Diễn đàn cấp cao Kinh tế Việt Nam 2025, triển vọng 2026 diễn ra ở Hà Nội vào cuối năm 2025, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam chia sẻ, việc triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp TP. Huế giảm mạnh lượng chất thải và phát thải khí nhà kính mà còn mở ra dư địa tăng trưởng mới, dự kiến đóng góp thêm khoảng 4,5% GRDP vào năm 2030, qua đó hỗ trợ chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của địa phương.

Tuy vậy, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là thói quen của người dân. Ở một số khu vực, tình trạng xả rác trực tiếp ra môi trường vẫn còn xảy ra, cho thấy việc thay đổi hành vi cần thêm thời gian và những giải pháp đồng bộ hơn.