Rám má không còn là bệnh lý thẩm mỹ đơn thuần

PGS.TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết thông tin trên tại Hội thảo khoa học và đào tạo y khoa liên tục với chủ đề "Rám má – Từ nền tảng, xu hướng đến cá thể hóa điều trị" diễn ra chiều nay - 23/7. Hội thảo thu hút gần 200 bác sĩ, chuyên gia da liễu trên cả nước tham dự.

Theo các chuyên gia, rám má (melasma) là bệnh lý rối loạn sắc tố mạn tính có cơ chế bệnh sinh rất phức tạp. Không chỉ đơn thuần là sự tăng tổng hợp melanin, bệnh còn liên quan đến hàng loạt yếu tố như hoạt động quá mức của tế bào sắc tố, stress oxy hóa, viêm vi thể kéo dài, tổn thương do tia cực tím, ánh sáng nhìn thấy, ô nhiễm môi trường và quá trình lão hóa da. Chính vì vậy, việc chỉ điều trị theo một cơ chế riêng lẻ thường không mang lại hiệu quả lâu dài.

PGS.TS Lê Hữu Doanh - Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Ngân Nguyễn

Các đồng thuận quốc tế hiện nay đều khuyến cáo chuyển sang chiến lược điều trị đa cơ chế, kết hợp nhiều hoạt chất và phương pháp nhằm can thiệp đồng thời vào các con đường hình thành sắc tố, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tái phát.

Theo PGS Doanh, nhiều năm trước, các nghiên cứu chủ yếu tập trung tranh luận xem rám má là tổn thương ở lớp thượng bì hay trung bì. Đến nay, cơ chế bệnh sinh đã được làm sáng tỏ hơn với rất nhiều bằng chứng khoa học mới.

"Hiện nay có rất nhiều phương pháp tiếp cận điều trị rám má. Chúng ta có những phác đồ điều trị chuẩn, có chiến lược dự phòng, theo dõi và quản lý lâu dài. Tuy nhiên, xu hướng của y học hiện đại không chỉ dừng lại ở những phác đồ chung mà phải hướng đến điều trị cá thể hóa", PGS.TS Lê Hữu Doanh nhấn mạnh.

Theo ông, mỗi người bệnh có nguyên nhân gây nám khác nhau, mức độ bệnh khác nhau, nhu cầu điều trị khác nhau và cả điều kiện kinh tế cũng khác nhau. Vì vậy, một phác đồ phù hợp với người này chưa chắc đã phù hợp với người khác. "Điều trị rám má ngày nay không chỉ là điều trị bệnh mà là quản lý người bệnh"- PGS Doanh nói.

Đánh giá mức độ bệnh để lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp

Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS.BS Đỗ Thị Thu Hiền - Trưởng Khoa bệnh da Tổng hợp, Bệnh viện Da liễu Trung ương cho biết trước đây rám má thường được phân loại theo vị trí giải phẫu như nám thượng bì, nám trung bì hay nám hỗn hợp.

Hiện nay, xu hướng mới là đánh giá mức độ nặng của bệnh dựa trên diện tích tổn thương và chỉ số MASI (Melasma Area and Severity Index) – được xem là "tiêu chuẩn vàng" trong nghiên cứu và thực hành lâm sàng.

PGS.TS.BS Đỗ Thị Thu Hiền chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Ngân Nguyễn

Theo đó: MASI dưới 10 được xếp mức độ nhẹ; MASI từ 10–15 là mức độ trung bình; MASI trên 15 là mức độ nặng, thường có diện tích tổn thương rộng và khó điều trị hơn.

"Việc đánh giá chính xác mức độ bệnh sẽ giúp bác sĩ xây dựng chiến lược điều trị phù hợp thay vì áp dụng một phác đồ chung cho tất cả người bệnh"- BS Hiền nói.

Theo TS.BS Đỗ Thị Thu Hiền, nếu như trước đây các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tế bào hắc tố (melanocyte) thì hiện nay nhiều bằng chứng cho thấy rám má là hậu quả của sự "sụp đổ" toàn bộ hệ thống cấu trúc da.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu mới cũng chỉ ra vai trò của ô nhiễm môi trường, đặc biệt là bụi mịn PM2.5. Khi kết hợp với tia UV hoặc ánh sáng xanh, các hạt bụi mịn làm gia tăng mạnh stress oxy hóa, phá hủy collagen, suy yếu hàng rào bảo vệ da và kích thích sản xuất melanin.

Ngoài ra, sự mất cân bằng hệ vi sinh vật trên da và đường ruột cũng được xem là một yếu tố góp phần hình thành rám má thông qua phản ứng viêm và điều hòa hoạt động của enzyme tyrosinase.

Điều trị phải được cá thể hóa theo từng người bệnh

Theo BSCKI Trần Nguyễn Như Hương, chìa khóa trong điều trị hiện nay là xây dựng phác đồ cá thể hóa dựa trên nguyên nhân gây bệnh của từng người.

Mỗi trường hợp rám má có thể chịu ảnh hưởng bởi nội tiết, ánh nắng, viêm mạn tính hoặc lão hóa da với mức độ khác nhau. Do đó, lựa chọn hoạt chất, phương pháp điều trị cũng như thời điểm can thiệp cần được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn của bệnh và từng loại da.

"Cá thể hóa điều trị không chỉ giúp cải thiện hiệu quả mà còn góp phần duy trì kết quả lâu dài, hạn chế tái phát", BS.CKI Trần Nguyễn Như Hương cho biết.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Ngân Nguyễn

Các chuyên gia cũng cho rằng chiến lược điều trị hiện đại cần phối hợp nhiều nhóm giải pháp, từ ức chế hình thành melanin, chống oxy hóa, giảm viêm, hạn chế vận chuyển sắc tố cho tới thúc đẩy tái tạo da bằng thuốc bôi, peel da, laser hoặc các kỹ thuật hỗ trợ khác.

Kết thúc hội thảo, các chuyên gia thống nhất quản lý rám má là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và người bệnh. Bên cạnh điều trị bằng thuốc và các thủ thuật chuyên khoa, người bệnh cần tuân thủ chống nắng nghiêm ngặt, chăm sóc da đúng cách và tái khám định kỳ để kiểm soát bệnh. Mục tiêu cuối cùng của điều trị không chỉ là làm mờ các mảng sắc tố mà còn giúp người bệnh duy trì làn da khỏe mạnh, hạn chế tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống.