Ranh giới giữa 'làm chủ' và 'lệ thuộc' AI

AI giúp nhanh hơn nhưng có làm bạn nghĩ ít đi?

Trong kỷ nguyên số, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống. Từ việc hỗ trợ học tập, xử lý công việc đến đưa ra những gợi ý trong sinh hoạt hàng ngày, AI đang giúp con người tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu suất một cách đáng kể.

Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng “thông minh”, một vấn đề cũng dần lộ rõ: con người đang thực sự làm chủ AI, hay đang từng bước lệ thuộc vào nó?

Theo Chuyên gia AI quốc tế Rakhee Das đi cùng tốc độ phát triển của AI là những hệ lụy đáng lo ngại, trong đó nổi bật là tình trạng “AI brainlessness”.

Bà cho rằng việc sinh viên sử dụng AI nhưng bỏ qua nền tảng kiến thức đang khiến tư duy phản biện suy giảm, kiến thức cơ bản yếu đi và kỹ năng giải quyết vấn đề dần mai một. Nếu xu hướng này tiếp diễn, lực lượng lao động tương lai có nguy cơ mất khả năng suy nghĩ độc lập, chỉ còn dừng lại ở việc sao chép và phụ thuộc vào công cụ.

Trao đổi về vấn đề này, ông Chu Tuấn Anh – Giám đốc Hệ thống Đào tạo lập trình viên Aptech cho rằng ranh giới giữa phụ thuộc hay làm chủ AI không nằm ở việc sử dụng AI nhiều hay ít, mà nằm ở cách mỗi người tiếp cận và sử dụng công nghệ. Theo ông, điểm khác biệt quan trọng nhất chính là việc người dùng có giữ được tư duy phản biện sau khi nhận được câu trả lời từ AI hay không.

Thực tế hiện nay cho thấy, người trẻ đang hình thành hai xu hướng rõ rệt khi sử dụng AI. Một nhóm coi đây là công cụ hỗ trợ, tận dụng để tham khảo rồi tiếp tục phân tích, đánh giá trước khi đưa ra quyết định.

Ông Chu Tuấn Anh cho rằng điều quan trọng không nằm ở việc dùng AI nhiều hay ít, mà ở cách sử dụng

Ngược lại, không ít người lại có xu hướng “phó mặc”, sử dụng gần như nguyên vẹn kết quả mà AI cung cấp. Theo ông Chu Tuấn Anh, chính sự khác biệt trong cách tiếp cận này sẽ quyết định việc AI trở thành “đòn bẩy” hay “cái nạng”.

“Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp, việc tối ưu hóa từng công việc nhỏ bằng AI giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả. Ngay cả những việc rất đời thường như chọn món ăn, nếu biết tận dụng AI, người trẻ cũng có thể ra quyết định nhanh hơn và dành thời gian cho những việc quan trọng”, ông Tuấn Anh phân tích

Tuy nhiên, theo chuyên gia vấn đề cốt lõi mà nằm ở cách dùng – “How”. Nếu sử dụng đúng cách, AI là công cụ học tập và làm việc cực kỳ mạnh mẽ. Nhưng nếu sử dụng thụ động, người dùng rất dễ rơi vào trạng thái mất dần giá trị cá nhân, thậm chí đánh mất bản sắc của chính mình.

Ông Chu Tuấn Anh nhấn mạnh: “AI có thể giúp con người tiến rất nhanh, nhưng cũng có thể khiến con người tụt lại nếu sử dụng sai cách”.

Nếu sử dụng đúng cách, AI là công cụ học tập và làm việc cực kỳ mạnh mẽ

“Thợ code” sẽ mất chỗ đứng trong kỷ nguyên AI

Không chỉ tác động đến hành vi cá nhân, AI còn đang tạo ra những biến chuyển sâu sắc trên thị trường lao động, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Sự xuất hiện của các công cụ AI trong vài năm trở lại đây đã khiến ngành lập trình bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ. Những vị trí mang tính lặp lại, thiên về thực thi như “thợ code” thuần túy đang dần thu hẹp, nhường chỗ cho những nhân sự có khả năng tư duy, phân tích và thiết kế hệ thống.

Điều này đồng nghĩa với việc nếu không kịp thời cập nhật kỹ năng và thích nghi với sự phát triển của AI, một bộ phận người học công nghệ có thể đối mặt với nguy cơ bị đào thải.

Từ thực tế đó, việc học công nghệ cũng đang dần thay đổi theo hướng tích hợp AI. Theo ông Chu Tuấn Anh, cách tiếp cận này đã được nhiều tập đoàn đào tạo về công nghệ quốc tế triển khai trong vài năm gần đây. Cụ thể, chương trình học lập trình bài bản trong bối cảnh công nghệ biến đổi nhanh cần dựa trên ba trụ cột chính: nền tảng kiến thức vững, tư duy phân tích hệ thống và khả năng ứng dụng AI.

Tại Việt Nam, cũng có một số ít chương trình đi theo hướng này như Chương trình Đào tạo Lập trình viên Quốc tế AI ứng dụng (ADSE-AI) của Aptech, với mục tiêu không chỉ dừng ở việc sử dụng công cụ mà hướng tới giúp người học hiểu và làm chủ công nghệ.

Ông Chu Tuấn Anh chia sẻ về tác hại của “Rỗng não AI” với các bạn học viên Aptech cơ sở 285 Đội Cấn và 19 Lê Thanh Nghị, HN

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, lời khuyên của ông Chu Tuấn Anh dành cho người trẻ là cần giữ vững vai trò chủ động trong tư duy và quyết định. Hãy coi AI là đòn bẩy, không phải cái nạng. Tận dụng nó để học nhanh hơn, làm tốt hơn, nhưng đừng để nó thay thế việc suy nghĩ của mình.

Nhìn rộng hơn, AI không phải là mối đe dọa, mà là một công cụ mạnh mẽ nếu được sử dụng đúng cách. Ranh giới giữa “làm chủ” và “lệ thuộc” vì thế không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chính con người. Trong một thế giới mà AI ngày càng thông minh, lợi thế sẽ không thuộc về người biết nhiều hơn, mà thuộc về người biết cách học nhanh hơn, thích nghi tốt hơn và luôn giữ được năng lực tư duy độc lập.

BOX: Theo thông tin trên website chính thức của Aptech aptechvietnam.com.vn hơn 70% doanh nghiệp ngành IT đã đưa AI vào hoạt động vận hành. Theo đó, các vị trí được ưu tiên tuyển dụng tập trung vào nhóm trực tiếp phát triển sản phẩm và xây dựng hạ tầng công nghệ, nổi bật là Back-end Developer và Full-stack Developer.

Báo cáo cũng phân tích hầu hết doanh nghiệp ngành này không chỉ cần nhân sự biết lập trình, mà còn yêu cầu khả năng tối ưu hệ thống, sẵn sàng mở rộng quy mô dài hạn và làm việc hiệu quả trong môi trường ứng dụng AI.

P.V