Robot Trung Quốc đứng trước bước ngoặt lớn

Theo Reuters, ngành công nghiệp robot Trung Quốc đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Sau nhiều năm phát triển robot hình người có khả năng chạy, nhảy múa và nhào lộn, các doanh nghiệp bắt đầu tập trung vào thử thách khó hơn là xây dựng trí tuệ nhân tạo giúp robot hiểu môi trường, tự học và thực hiện những công việc chưa được lập trình sẵn.

Sự chuyển hướng này thúc đẩy làn sóng đầu tư vào AI hiện thân, công nghệ kết hợp trí tuệ nhân tạo với khả năng tương tác vật lý. Theo công ty nghiên cứu ITjuzi, các doanh nghiệp trong lĩnh vực này tại Trung Quốc huy động được 93,5 tỷ NDT, tương đương khoảng 13 tỷ USD, qua 322 thương vụ trong nửa đầu năm 2026. Quy mô vốn tăng gấp năm lần cùng kỳ năm trước.

Ngành robot Trung Quốc bước vào cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo, thay vì chỉ tập trung vào khả năng vận động của robot hình người. Ảnh: Reuters.

Khi cạnh tranh khiến giá phần cứng liên tục giảm, các doanh nghiệp nhận ra lợi nhuận tương lai có thể nằm ở phần mềm điều khiển. Dermot McGrath, nhà sáng lập công ty tư vấn ZenGen Labs tại Thượng Hải, nhận định giá trị ngày càng chuyển từ thân máy sang bộ não AI.

Cuộc đua này đồng thời mở ra mặt trận cạnh tranh công nghệ mới giữa Trung Quốc và Mỹ. Các doanh nghiệp Mỹ như Physical Intelligence, Skild AI và Generalist đang phát triển mô hình giúp robot tiếp thu nhiều kỹ năng mà không phải huấn luyện lại cho từng nhiệm vụ.

Generalist công bố mô hình GEN-1.5 có thể hoàn thành khoảng 60% nhiệm vụ đơn giản sau khi xem video hướng dẫn dài từ 3 đến 12 giây. Trong khi đó, X Square của Trung Quốc đã giới thiệu nghiên cứu cho thấy robot có thể học thao tác cầm nắm từ một video con người thực hiện.

Robot hình người của Trung Quốc ngày càng được cải tiến về khả năng nhận biết môi trường và thực hiện các thao tác phức tạp. Ảnh: Reuters.

Các công ty Trung Quốc như X Square, Galaxea và Spirit AI đều đạt mức định giá khoảng 3 tỷ USD theo công bố của doanh nghiệp. Những nhà sản xuất lớn cũng tăng tốc đầu tư. UBTech từng tuyển vị trí nhà khoa học trưởng phụ trách AI với tổng đãi ngộ lên tới 124 triệu NDT, trong khi Unitree có khoảng 30 nhà nghiên cứu phát triển mô hình dự đoán hành vi vật thể.

Tuy nhiên, tạo ra bộ não cho robot phức tạp hơn nhiều so với phát triển chatbot. Nếu mô hình ngôn ngữ có thể học từ văn bản trên Internet, robot cần dữ liệu về lực cầm nắm, chuyển động cơ thể, cách xử lý vật thể mềm và phản ứng trong những môi trường liên tục thay đổi.

Để giải quyết vấn đề, Spirit AI tuyển khoảng 1.000 người ghi lại các hoạt động sinh hoạt và sản xuất. ACE Robotics sử dụng cảm biến đeo trên người lao động để thu thập dữ liệu chuyển động và lực tay tại cửa hàng, khách sạn.

Công nghệ mô phỏng giúp robot học và thử nghiệm các thao tác công nghiệp trước khi triển khai trong môi trường thực tế. Ảnh: Reuters.

Robbyant, đơn vị robot thuộc Ant Group, cho biết đã sử dụng 160.000 giờ dữ liệu huấn luyện, trong đó có 50.000 giờ robot được con người hướng dẫn trực tiếp. Công ty còn thử nghiệm phần mềm trên 20 cấu hình robot thuộc 17 thương hiệu, hướng đến khả năng sử dụng chung một mô hình AI cho nhiều loại máy.

Một hướng đi khác là huấn luyện bằng môi trường mô phỏng. DexForce cho biết có thể chuẩn bị một số nhiệm vụ công nghiệp để triển khai trong 6 đến 8 giờ, với tỷ lệ thành công trên 99,9% ở những thao tác chính xác được xác định cụ thể.

Dù vậy, mô phỏng vẫn chưa thể tái hiện hoàn toàn các tương tác vật lý ngoài đời. Theo đại diện X Square, chất lượng dữ liệu quan trọng hơn việc chỉ thu thập thật nhiều thông tin.

Một số robot đã bắt đầu chứng minh khả năng làm việc trong thực tế. Nhà sản xuất pin CATL cho biết robot của Spirit AI đang kết nối dây dẫn mềm trong quá trình kiểm tra bộ pin tại nhà máy Trung Châu, đạt tỷ lệ cắm thành công trên 99%.

Robbyant cũng triển khai robot xử lý đơn hàng tại hai nhà thuốc ở Thượng Hải. Tuy nhiên, nhân viên vẫn phải kiểm tra thuốc trước khi giao, cho thấy công nghệ chưa thể hoạt động hoàn toàn độc lập.

Robot được thử nghiệm khả năng học cách giải quyết tình huống mới thông qua video hướng dẫn của con người. Ảnh: Reuters.

Reuters còn dẫn một thử nghiệm của JoyIn Technology, trong đó robot liên tục thất bại khi cố đặt tai nghe vào chiếc tủ quá cao. Sau khi được xem video hướng dẫn của con người, robot tự đẩy một chiếc hộp đến gần tủ và thử bước lên để tiếp cận vị trí cần thiết.

Thí nghiệm cho thấy tiềm năng của AI trong việc giúp robot tìm phương án mới, thay vì chỉ lặp lại những động tác được lập trình. Tuy nhiên, khả năng giải quyết tình huống đơn lẻ chưa đồng nghĩa với việc robot có thể hoạt động ổn định trong mọi môi trường.

Ngành robot Trung Quốc vẫn đối mặt nhiều trở ngại, đặc biệt là tình trạng thiếu chip Nvidia tiên tiến do các hạn chế xuất khẩu của Mỹ. Những lo ngại về định giá doanh nghiệp và sự cạnh tranh quá đông đúc cũng khiến việc huy động vốn qua thị trường chứng khoán khó khăn hơn.

Các công ty đang tìm cách giảm nhu cầu tính toán bằng mô hình AI hiệu quả hơn, dữ liệu tổng hợp và công nghệ mô phỏng. Trong khi đó, những nhà sản xuất chip nội địa như Huawei phát triển giải pháp thay thế, dù khả năng bù đắp thiếu hụt vẫn chưa rõ ràng.

Đáng chú ý, nhà sáng lập Unitree Vương Hưng Hưng tiết lộ công ty đã thử nghiệm GPT-6 của OpenAI trên robot với kết quả khả quan. Ông kỳ vọng các thế hệ AI tiếp theo có thể đưa ngành robot đến bước ngoặt tương tự sự xuất hiện của ChatGPT năm 2022.

Theo Vương Hưng Hưng, cột mốc quan trọng sẽ đến khi robot có thể hoàn thành 80% nhiệm vụ trong 80% môi trường chưa từng gặp, chỉ dựa trên hướng dẫn bằng giọng nói.

Tuy nhiên, chuyên gia tư vấn Georg Stieler cảnh báo thành công trong các màn trình diễn không đồng nghĩa với khả năng thương mại hóa rộng rãi. Robot có thể sớm thực hiện nhiều nhiệm vụ mới trong thử nghiệm, nhưng để khách hàng thực sự tin tưởng sử dụng thường xuyên có thể cần thêm nhiều năm.

Khả năng tự học, thích nghi và vận hành an toàn được xem là chìa khóa để robot hình người bước vào đời sống. Ảnh: Reuters.

Bước ngoặt của ngành robot Trung Quốc không còn nằm ở khả năng chạy nhanh hay nhào lộn đẹp mắt. Thách thức lớn nhất là phát triển những cỗ máy có thể tự học, thích nghi với công việc và hoạt động đủ chính xác, an toàn để trở thành một phần của đời sống và sản xuất.