Rủi ro hóa đơn hình thành theo chuỗi, mạng lưới doanh nghiệp

Hành vi gian lận ngày càng đa dạng

Đây là thông tin được ông Đặng Ngọc Minh nêu ra tại Hội nghị trực tuyến cơ quan thuế toàn quốc trao đổi tình hình triển khai công tác đánh giá quản lý rủi ro hóa đơn do Cục Thuế tổ chức trong 2 ngày 18 - 19/8.

Theo lãnh đạo Cục Thuế, việc triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo ra nguồn dữ liệu rất lớn về hóa đơn, giao dịch và hoạt động sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế. Đây là cơ sở để ngành Thuế chuyển mạnh từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, quản lý theo rủi ro và quản lý tuân thủ.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của môi trường kinh doanh số, các hành vi gian lận hóa đơn cũng ngày càng đa dạng và có xu hướng thay đổi để thích ứng với các biện pháp quản lý. Nếu chỉ xem xét từng hóa đơn hoặc từng doanh nghiệp riêng lẻ, cơ quan thuế có thể khó nhận diện đầy đủ mối liên hệ và dấu hiệu bất thường trong toàn bộ giao dịch.

Phó cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh.

Trước thực tế này, ông Đặng Ngọc Minh cho rằng yêu cầu đặt ra đối với ngành Thuế là phải nâng cao khả năng nhận diện, cảnh báo và can thiệp rủi ro từ sớm, từ xa. Muốn vậy, trước hết cần khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn dữ liệu hiện có, kết nối dữ liệu hóa đơn với dữ liệu kê khai, đăng ký thuế, nghĩa vụ thuế và các nguồn dữ liệu liên quan.

Cùng với đó, ngành Thuế từng bước nghiên cứu ứng dụng phân tích dữ liệu lớn, phân tích mạng lưới và trí tuệ nhân tạo để phát hiện những dấu hiệu, mô hình và mối quan hệ rủi ro mà phương pháp quản lý truyền thống khó nhận diện.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận mới không chỉ nhằm phát hiện một hóa đơn có dấu hiệu bất thường, mà hướng tới nhận diện cả mối quan hệ giữa các doanh nghiệp và dòng giao dịch. Qua đó, cơ quan thuế có thể xác định những mắt xích có rủi ro trong chuỗi giao dịch, thay vì chỉ xử lý tại một điểm khi vi phạm đã phát sinh.

Xây dựng bộ tiêu chí quản lý rủi ro thống nhất

Theo Cục Thuế, thời gian qua, cơ quan thuế các cấp đã triển khai nhiều phương pháp, công cụ và giải pháp để nhận diện, cảnh báo và xử lý rủi ro về hóa đơn. Qua thực tiễn, nhiều địa phương cũng chủ động nghiên cứu, xây dựng các cách làm mới và phát hiện những mô hình rủi ro có giá trị thực tiễn.

Trên cơ sở đó, ngành Thuế đang hoàn thiện bộ tiêu chí và công cụ đánh giá rủi ro hóa đơn. Tại hội nghị, cơ quan thuế các cấp cùng các công ty giải pháp được trao đổi, đánh giá hiệu quả thực tế của các công cụ, chia sẻ kinh nghiệm và góp ý nhằm hoàn thiện phương pháp quản lý rủi ro.

Theo chương trình hội nghị, một trong những nội dung trọng tâm là trao đổi về các chỉ số, tiêu chí phân tích rủi ro đang được nghiên cứu, hoàn thiện. Mục tiêu là xây dựng hệ thống chỉ số có khả năng cập nhật và thích ứng với sự thay đổi của dữ liệu cũng như hành vi của người nộp thuế.

Bên cạnh đó, các địa phương chia sẻ những tình huống và kinh nghiệm thực tế trong quản lý rủi ro tại các lĩnh vực như doanh nghiệp có vòng đời ngắn, chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, hộ kinh doanh, hoàn thuế và nợ thuế.

Lãnh đạo Cục Thuế lưu ý, công nghệ và dữ liệu chỉ là công cụ, yếu tố quan trọng là phải xây dựng được phương pháp quản lý rủi ro thống nhất trong toàn ngành. Việc đánh giá rủi ro cũng phải bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu phòng, chống gian lận với tạo thuận lợi cho những doanh nghiệp hoạt động bình thường và tuân thủ pháp luật.