Rủi ro ở Trung Á

Phương tiện bị phá hủy sau một cuộc không kích tại Nangarhar, Afghanistan. (Ảnh: THX/TTXVN)

Giao tranh giữa các lực lượng Afghanistan và Pakistan bùng phát nghiêm trọng từ ngày 26/2, khi phía Afghanistan tiến hành chiến dịch tấn công tại khu vực biên giới nhằm đáp trả các cuộc không kích của Pakistan.

Trước đó, phía Pakistan xác nhận đã không kích các điểm dọc biên giới, nhắm vào các nhóm phiến quân để đáp trả vụ đánh bom nhà thờ Hồi giáo tại Islamabad hai tuần trước đó và vụ tấn công tại khu vực tây bắc Pakistan.

Chiến sự giữa Afghanistan và Pakistan bùng phát là hệ quả từ những căng thẳng kéo dài nhiều năm dọc đường biên giới dài khoảng 2.600km, vốn thường xảy ra các cuộc đụng độ cùng cáo buộc lẫn nhau về hoạt động của các nhóm vũ trang.

Pakistan khẳng định đã nhiều lần yêu cầu, song chính quyền Taliban vẫn không ngăn chặn các nhóm phiến quân sử dụng lãnh thổ Afghanistan để tấn công Pakistan. Trong khi đó, Kabul kiên quyết bác bỏ mọi cáo buộc.

Khi không thể kiềm chế, xung đột leo thang không chỉ là mối lo của Afghanistan và Pakistan, mà còn đe dọa sự ổn định cả về địa chính trị lẫn kinh tế của khu vực Trung Á.

Do đặc điểm địa lý, các nước Trung Á, gồm Kazakhstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kyrgyzstan và Tajikistan cần các hành lang thay thế để tiếp cận mạng lưới thương mại toàn cầu. Afghanistan từ lâu được coi là hành lang quá cảnh quan trọng đối với các nước Trung Á để tiếp cận bên ngoài.

Tuy nhiên, xung đột quân sự giữa Afghanistan và Pakistan đang làm lung lay nền tảng ổn định an ninh khu vực, đe dọa nghiêm trọng các chiến lược thương mại và hậu cần dài hạn của Trung Á.

Sau khi Taliban trở lại nắm quyền ở Afghanistan vào năm 2021, các quốc gia Trung Á áp dụng cách tiếp cận thực dụng hơn, coi các thách thức an ninh từ Afghanistan là rủi ro có thể kiểm soát được.

Kỳ vọng chính quyền Taliban có thể bảo đảm ổn định nội bộ, các nước Trung Á gác lại khác biệt về tư tưởng để theo đuổi chính sách mới, từng bước thúc đẩy, thiết lập các mối quan hệ ngoại giao và kinh tế với chính quyền Kabul, đưa Afghanistan vào các tiến trình kinh tế khu vực.

Trong đó, Uzbekistan và Turkmenistan hướng tới việc tích hợp Afghanistan vào các dự án kết nối khu vực bằng cách tiếp tục hợp tác kinh tế và kỹ thuật với chính quyền Taliban, khi tin rằng, rủi ro an ninh có thể được giảm tới mức thấp nhất thông qua hội nhập kinh tế. Tuy nhiên, căng thẳng quân sự leo thang giữa Afghanistan và Pakistan đang đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về tính bền vững của cách tiếp cận này.

Ngoài rủi ro kinh tế, căng thẳng Afghanistan-Pakistan làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gia tăng hoạt động của các nhóm cực đoan. Bất ổn tại Afghanistan có thể mở cánh cửa nguy hiểm cho các tổ chức khủng bố.

Chưa kể, sự leo thang của xung đột Afghanistan-Pakistan tiềm ẩn khả năng gây ra các rủi ro về di cư bất hợp pháp và hoạt động tội phạm xuyên biên giới. Một làn sóng bất ổn mới nổi có thể làm gia tăng dòng di cư bất hợp pháp hướng tới Trung Á, nhất là thông qua Tajikistan và Uzbekistan, gây ra những áp lực mới cho các quốc gia trong khu vực.

Cấu trúc an ninh Trung Á đang đứng trước những thách thức quan trọng. Trong nhiều năm qua, các nước trong khu vực nỗ lực duy trì quan hệ cân bằng với nhiều đối tác, đồng thời thúc đẩy hợp tác khu vực nhằm bảo đảm ổn định lâu dài.

Tuy nhiên, sự leo thang căng thẳng giữa Pakistan và Afghanistan có thể buộc các quốc gia Trung Á phải điều chỉnh chính sách đối ngoại và an ninh, thúc đẩy một số nước tăng cường hợp tác quân sự hoặc tìm kiếm các cơ chế an ninh mới để đối phó rủi ro gia tăng.

Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, xung đột Afghanistan-Pakistan không chỉ là câu chuyện riêng của hai nước. Đối với Trung Á, đó giống như “hòn đá ném xuống mặt hồ”, tạo ra những gợn sóng lan rộng khắp khu vực.

Thách thức khu vực hiện nay vừa là đối phó nguy cơ an ninh bất ổn, vừa phải bảo vệ các chiến lược phát triển kinh tế và hội nhập khu vực. Nếu không được kiểm soát kịp thời, căng thẳng giữa Pakistan và Afghanistan có thể làm chậm lại tiến trình kết nối kinh tế Á-Âu, đồng thời làm gia tăng bất ổn trong một khu vực vốn có vai trò ngày càng quan trọng trong địa chính trị toàn cầu.

THẾ TRẦN