Rủi ro từ mô hình kho tiền điện tử khiến giới chức Mỹ và châu Âu lo ngại

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty/CNBC.

Hoạt động này đang thu hút sự chú ý từ các cơ quan quản lý tại Mỹ và châu Âu, khi các nhà hoạch định chính sách cho rằng các nền tảng được gọi là “kho lưu trữ tiền điện tử” (crypto vault) có thể cần phải được giám sát chặt chẽ hơn.

Tờ báo Financial Times dẫn dữ liệu từ nhóm nghiên cứu Blockworks cho biết đến gần đây, hơn 10 tỷ USD đã được gửi vào các kho tiền điện tử tăng mạnh so với mức 4 tỷ USD vào đầu năm ngoái. Các chủ sở hữu tài sản kỹ thuật số tìm đến hình thức này với hy vọng thu về lợi nhuận hấp dẫn từ việc cho các nhà giao dịch vay các loại tiền số stablecoin mà họ đang nắm giữ.

Tương tự như các hình thức cho vay trong tài chính phi tập trung (DeFi) khác, các "kho" này vận hành trên các nền tảng phi tập trung thông qua hợp đồng thông minh (smart contract), thay vì thông qua các bên trung gian. Tuy nhiên, mỗi "kho" đều có một "người quản trị" (curator) đóng vai trò như một nhà quản lý quỹ. Người quản trị chịu trách nhiệm lựa chọn chiến lược đầu tư, thiết lập các thông số rủi ro và thu phí dịch vụ.

Chiến lược đầu tư phổ biến của các nhà quản trị kho tiền điện tử này thường là cho vay hoặc đặt cược (staking) tiền điện tử để nhận lại lợi nhuận từ 3% đến 10%, cao hơn so với các hình thức cho vay DeFi thông thường. Một số chiến lược rủi ro hơn thậm chí có thể mang lại lợi nhuận lên tới 20% hoặc hơn.

Tuy nhiên, nhiều người trong ngành bày tỏ lo ngại. Sau cú sụp đổ chấn động của các đơn vị cho vay tiền điện tử như Voyager Digital, Celsius và Genesis vào năm 2022, với nguyên nhân chính các khoản vay có mức độ rủi ro cao và làn sóng rút tiền ồ ạt từ khách hàng, sự trỗi dậy của các kho tiền số hiện nay đang tiếp tục thu hút dòng vốn vào một trong những phân khúc rủi ro nhất và thiếu sự quản lý nhất trên thị trường tiền điện tử. Tại đây, các nhà đầu tư không có bên trung gian nào bảo vệ và tài sản của họ có thể bị thanh lý tự động.

Trao đổi với Financial Times, ông Leopold Wenger, Giám đốc phụ trách tài sản kỹ thuật số tại công ty nghiên cứu Kaiko, nhận định: "Hình thức này ẩn chứa rất rủi ro. Một trong những nghịch lý lớn nhất là dù mọi thông tin đều công khai, vì tất cả đều được mã hóa trong hợp đồng thông minh, thực tế là hầu như chẳng có nhà đầu tư nào thực sự đọc hay hiểu được các tỷ lệ hay mức thanh khoản. Thay vào đó, họ chỉ chăm chăm nhìn vào lãi suất”.

Các kho tiền số cho vay này - khác biệt hoàn toàn với các kho lưu trữ an toàn, nơi nhà đầu tư cất giữ mật khẩu và tài sản của mình - cho phép người dùng kết nối ví tiền điện tử, gửi mã thông báo vào một chiến lược đầu tư tùy chọn và nhận lãi gần như ngay lập tức.

Những người ủng hộ cho rằng đây chính là diện mạo mới của thị trường tiền điện tử. Khi các tài sản truyền thống như cổ phiếu và quỹ đầu tư ngày càng được mã hóa và có thể giao dịch trên nền tảng blockchain, những người ủng hộ tin rằng các kho tiền số sẽ mang đến nhiều phương thức sử dụng hơn cho các loại tài sản này.

Theo ông Adrian Cachinero Vasiljevic, nhà đồng sáng lập của công ty Steakhouse Financial - đơn vị quản lý kho tiền số lớn nhất hiện nay - các công ty công nghệ tài chính (fintech) đang nắm giữ lượng lớn stablecoin, các công ty quản lý ngân quỹ tài sản kỹ thuật số và các quỹ phòng hộ chính là lực lượng khách hàng chính gửi tài sản vào các kho tiền số này.

Mặc dù mang lại cho nhà đầu tư quyền kiểm soát tài sản thế chấp lớn hơn so với các hình thức cho vay DeFi thông thường, các kho tiền số thường đi kèm với các cơ chế tự động có khả năng thanh lý nhanh chóng các danh mục đầu tư đang gặp rủi ro, và điều này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bán tháo trên thị trường.

Ông Andrew O’Neill, trưởng bộ phận phân tích tài sản kỹ thuật số tại công ty S&P Global Ratings, nhận định: “Trong một kịch bản căng thẳng, tình hình có thể thay đổi rất nhanh chóng”. Ông nói thêm rằng trong lĩnh vực tài chính phi tập trung, các vấn đề có thể lan rộng “nhanh hơn nhiều” so với các thị trường tài chính truyền thống.

Các vụ tấn công mạng cũng là một rủi ro đáng kể. Theo công ty TRM Labs, tổng số 972 triệu USD đã bị đánh cắp từ các nền tảng DeFi trong nửa đầu năm nay. Ngoài ra, các lỗi trong mã lập trình của hợp đồng thông minh cũng có thể khiến hệ thống rơi vào thế bị động trước những tình huống bất ngờ.

Chẳng hạn, vào tháng 3, một vụ tấn công nhằm vào giao thức phi tập trung Resolv đã khiến giá của một số loại tiền điện tử sụt giảm mạnh. Tiền số USR được sử dụng làm tài sản thế chấp trong một số kho tiền điện tử, với mức giá được cố định trong mã lập trình là 1 USD. Điều này dẫn đến việc hệ thống kho tiền điện tử không nhận diện được rằng giá thực tế của đồng tiền số này đã lao dốc sau vụ tấn công.

Các chiến lược cho vay của các kho tiền điện tử có thể rất phức tạp, đôi khi bao gồm cả việc sử dụng các đồng tiền số có tính thanh khoản thấp làm tài sản thế chấp. Ví dụ, một trong những kho phổ biến nhất trên nền tảng phi tập trung Morpho thực hiện cho vay đồng stablecoin USDG dựa trên các tài sản thế chấp bao gồm một loại stablecoin không được bảo chứng bởi tiền pháp định mà bởi các đồng tiền điện tử khác, và một loại tiền số khác gắn liền với một nhóm tài sản tín dụng tư nhân được mã hóa.

Các cơ quan quản lý hiện đã bắt đầu đặt câu hỏi liệu những hoạt động này có cần được giám sát hay không.

Vào tháng 7, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) cho biết đang xem xét các khía cạnh mà qua đó các kho tiền điện tử có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của luật chứng khoán.

“Một kho tiền điện tử nắm giữ các chứng khoán hoặc phân bổ tài sản vào các khoản đầu tư chứng khoán có thể được xếp vào nhóm công ty đầu tư. Một số kho tiền điện tử có thể hoạt động tương tự như các quỹ tín thác đầu tư theo đơn vị. Các chiến lược cho vay cũng có thể kéo theo những hệ quả pháp lý đáng kể theo luật chứng khoán liên bang”, ông Hester Peirce, ủy viên SEC, cho biết trước khi rời cương vị này.

Vào tháng 9, Cơ quan Quản lý chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) đã đề xuất quản lý các “đơn vị kiểm soát cổng vào” (gatekeepers) - những thực thể tạo điều kiện cho các giao dịch hoặc “đóng vai trò trung gian” giữa khách hàng và các dịch vụ tài chính phi tập trung (DeFi) - nhằm giảm thiểu các rủi ro liên quan đến “bảo vệ người tiêu dùng, vận hành và hợp đồng thông minh”. ESMA nói với Financial Times rằng các đề xuất của họ “có liên quan đến các kho tiền điện tử cho vay”, nơi các nhà cung cấp dịch vụ tiền điện tử đóng vai trò tạo điều kiện cho người dùng tiếp cận các kho này.

Theo ông Jonathan Galea, đối tác tại công ty luật Cahill Gordon & Reindel, những người quản trị kho tiền điện tử - những cá nhân/tổ chức “thường xuyên tinh chỉnh các thông số hàng ngày và trực tiếp tham gia vào việc luân chuyển tài sản” - “nhiều khả năng” sẽ bị xem là tương đương với các nhà quản lý quỹ truyền thống, và do đó có thể phải đối mặt với các quy định pháp lý.

Tuy nhiên, đối với một lĩnh vực chủ yếu còn chưa được kiểm soát và đang mong muốn duy trì tình trạng đó, khả năng chịu sự giám sát của cơ quan chức năng chắc chắn sẽ là điều không được chào đón. Ông Wenger nhận định rằng đối với những người quản trị kho tiền số, “rủi ro lớn nhất là một ngày nào đó, họ buộc phải tuân thủ các quy định pháp lý”.