Rước họa vì trị bệnh theo trào lưu trên mạng

Tin ảo, hệ lụy thật

Gần đây, các trào lưu chữa bệnh "thuận tự nhiên" tiếp tục lan rộng trên không gian mạng, từ việc uống nước cốt chanh liều cao vào buổi sáng khi bụng rỗng, cho đến nhịn ăn, uống nước kiềm...

Thông tin về dùng chanh muối giảm cân, thải độc trên mạng xã hội.

Nhiều bài đăng chia sẻ việc uống chanh liều cao có thể "kiềm hóa cơ thể", điều hòa huyết áp, chữa dạ dày, thậm chí hỗ trợ điều trị ung thư. Tuy nhiên, đã có người bệnh phải trả giá bằng chính sức khỏe, thậm chí là tính mạng vì thực hành theo.

Cách đây không lâu, Bệnh viện Đa khoa Đức Thiện (Thanh Hóa) tiếp nhận một bệnh nhân thường xuyên uống nước cốt chanh vào mỗi buổi sáng khi bụng đói để giảm cân và "thanh lọc cơ thể" được chia sẻ trên mạng xã hội.

Kết quả nội soi dạ dày cho thấy niêm mạc dạ dày viêm loét nặng, có điểm chảy máu, kèm theo tình trạng trào ngược dạ dày - thực quản. Việc thường xuyên đưa một lượng axit đậm đặc từ chanh vào dạ dày lúc đói đã bào mòn lớp niêm mạc vốn đã suy yếu, tạo điều kiện hình thành ổ loét, dẫn đến xuất huyết tiêu hóa. May mắn, bệnh nhân đến viện kịp thời, điều trị tích cực nên tình trạng dần ổn định.

Tin theo các phương pháp "chữa lành", uống nước chanh muối, nhịn ăn, một nam bệnh nhân 65 tuổi đã sụt 20kg chỉ trong 6 tháng, nhập viện cấp cứu vì tắc ruột.

ThS Nguyễn Duy Anh, chuyên khoa Ung bướu, xạ trị và y học hạt nhân, BV Bạch Mai cho biết, bệnh nhân được chẩn đoán ung thư trực tràng di căn gan. Thay vì kiên trì điều trị theo phác đồ của bác sĩ, bệnh nhân lại tin vào mạng xã hội: "Hóa trị rất đau đớn, càng điều trị càng nhanh chết", "bỏ đói cơ thể sẽ khiến tế bào ung thư chết đi"…

Gần đây, một số nhóm kín Facebook còn chia sẻ về "niệu liệu pháp", dùng nước tiểu tự thân để tắm, rửa mặt, xoa bóp cơ thể và cho rằng đây là phương pháp chăm sóc sức khỏe thuận tự nhiên, giúp thanh lọc cơ thể, làm đẹp da, giảm đau nhức.

BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam khẳng định: Quan điểm này hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Nước tiểu là sản phẩm bài tiết của thận, chứa các chất mà cơ thể cần loại bỏ, không phải là nguồn dưỡng chất để tái sử dụng. Việc dùng nước tiểu để rửa mặt, tắm hoặc mát xa có thể gây nhiều hệ lụy.

Thao túng niềm tin trên nỗi sợ bệnh tật

Là một trong nhiều bác sĩ thường xuyên có các bài viết "giải độc" các thông tin y tế, thông tin chăm sóc sức khỏe sai lệch trên mạng xã hội, BS Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ: Người bệnh ung thư không chết vì uống ít chanh nhưng lại có thể mất cơ hội sống vì tin rằng chanh, muối, phơi nắng hay một liệu pháp tự nhiên nào đó có thể thay thế phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích...

"Người bệnh có quyền lựa chọn, nhưng quyền lựa chọn chỉ thực sự có ý nghĩa khi họ được cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ và dựa trên bằng chứng. Nếu một người bị dẫn dắt bởi nỗi sợ, bởi thông tin sai lệch, bởi những lời hứa chữa khỏi không có căn cứ, bởi sự công kích liên tục vào y học chính thống, thì đó là lựa chọn bị thao túng", BS Tuấn chia sẻ.

Theo TS Trương Hồng Sơn, Phó tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, người dân có thể tham khảo thông tin sức khỏe từ internet nhưng cần đặc biệt chú ý đến nguồn thông tin. Những nội dung đến từ bệnh viện, cơ quan quản lý y tế, hội chuyên khoa hoặc các tổ chức y học chính thống cần được ưu tiên tham khảo. Ngược lại, các thông tin lan truyền từ mạng xã hội, cá nhân nổi tiếng hoặc doanh nghiệp quảng cáo chỉ nên xem là nguồn tham khảo.

Cùng quan điểm, BS Tuấn cho rằng, người bệnh có thể tìm hiểu, hỏi nhiều bác sĩ, cân nhắc các lựa chọn điều trị, nhưng không được rời bỏ điều trị có bằng chứng khoa học.

"Có những cơ hội khi đã mất đi thì không lấy lại được. Và mạng sống con người không phải là nơi để bất kỳ ai thử nghiệm niềm tin, thử nghiệm sản phẩm", BS Tuấn nói.

Ngăn chặn thông tin y tế sai lệch

Trước tốc độ lan truyền mạnh mẽ nhiều thông tin y tế, chăm sóc sức khỏe chưa được kiểm chứng khoa học, Bộ Y tế đề xuất một số quy định xử phạt vi phạm hành chính các hành vi phát tán thông tin khám chữa bệnh sai lệch trên không gian mạng gắn liền với mục đích thương mại, trục lợi như: Bán thực phẩm chức năng, thiết bị y tế không rõ nguồn gốc, sản phẩm "thải độc", "tăng miễn dịch", bài thuốc tự chế, khóa học hoặc dịch vụ tư vấn điều trị không phép.

Một ca hôn mê vì dùng nước kiềm và nhịn ăn điều trị bướu giáp.

Bộ Y tế đề xuất phạt 10 - 20 triệu đồng với hành vi đăng tải, phát tán thông tin tư vấn, quảng cáo sản phẩm, phương pháp chữa bệnh sai quy định; lan truyền bài thuốc, liệu pháp chưa được kiểm chứng hoặc xúi giục người bệnh bỏ phác đồ điều trị chính thống.

Mức phạt 20 - 30 triệu đồng áp dụng với hành vi "làm ra" các thông tin sai lệch, cổ xúy phương pháp chữa bệnh chưa được cấp phép, gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng người bệnh.

Quy định không áp dụng với trường hợp cá nhân chia sẻ trải nghiệm khám, chữa bệnh mang tính cá nhân, không nhằm quảng cáo, tư vấn chuyên môn hay thu lợi.

Theo luật sư Nguyễn Quang Vinh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, đề xuất của Bộ Y tế là cần thiết và kịp thời trong bối cảnh thông tin y tế sai lệch đang lan tràn trên mạng xã hội.

Nghị định 117/2020 hiện hành đã có quy định xử phạt trong lĩnh vực y tế, song chưa bao quát hết các hành vi biến tướng trên không gian mạng. Việc bổ sung quy định mới sẽ giúp định danh rõ hành vi vi phạm, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho cơ quan chức năng trong quá trình xử lý.

Bên cạnh những đề xuất xử phạt, cần kết nối thông tin từ các hội chuyên khoa nhằm xây dựng hệ thống truyền thông sức khỏe chính thống, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trước "ma trận" thông tin trên không gian mạng.