S-500: Vì sao Nga muốn đưa phòng không lên một tầng cao mới?

Nếu S-300 và S-400 chủ yếu được biết đến với vai trò phòng không tầm xa, S-500 được Nga định hướng ở một cấp độ khác.

Hệ thống này được thiết kế để kết hợp khả năng chống máy bay với năng lực đánh chặn một số loại tên lửa đạn đạo, qua đó tạo thêm một lớp bảo vệ ở tầng cao trong mạng lưới phòng không nhiều lớp.

Lý do Nga phát triển S-500 bắt nguồn từ sự thay đổi của mối đe dọa trên không. Máy bay chiến đấu hiện đại ngày càng khó phát hiện nhờ công nghệ giảm diện tích phản xạ radar.

Trong khi tên lửa đạn đạo và vũ khí tốc độ cao tạo ra những mục tiêu có quỹ đạo, tốc độ và độ cao rất khác nhau. Một hệ thống phòng không truyền thống không nhất thiết có thể xử lý hiệu quả tất cả những mục tiêu này.

S-500 vì vậy được xây dựng theo hướng chuyên biệt hơn. Hệ thống sử dụng các radar có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách lớn và kết hợp với các đạn đánh chặn được thiết kế cho những nhiệm vụ khác nhau.

Nga tuyên bố S-500 có thể đối phó với mục tiêu khí động học như máy bay và một số mục tiêu đạn đạo, nhưng năng lực thực tế cần được đánh giá thận trọng vì nhiều thông tin chi tiết vẫn được giữ bí mật.

Điểm đáng chú ý là S-500 không được thiết kế để thay thế hoàn toàn S-400. Trong tư duy phòng không nhiều tầng, mỗi hệ thống đảm nhiệm một khoảng không gian và nhóm mục tiêu nhất định.

S-400 có thể phụ trách lớp phòng không tầm xa, trong khi S-500 được kỳ vọng đảm nhiệm những mục tiêu khó hơn ở tầng cao.

Điều này phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy phòng không hiện đại: không còn chỉ là bảo vệ một thành phố hay một căn cứ, mà là xây dựng mạng lưới cảm biến và tên lửa có thể theo dõi, phân loại và đánh chặn mục tiêu ở nhiều tầng độ cao.

S-500 cũng được đặt trong bối cảnh Nga ngày càng quan tâm đến các mục tiêu tốc độ cao. Tên lửa đạn đạo cơ động, phương tiện bay tốc độ cao và các hệ thống vũ khí mới khiến thời gian phản ứng của phòng không ngày càng ngắn.

Một hệ thống đánh chặn ở tầng cao có thể tạo thêm thời gian và khoảng cách để xử lý mối đe dọa trước khi nó tiến sâu vào khu vực được bảo vệ.

Tuy nhiên, không nên hiểu S-500 như một "lá chắn tuyệt đối". Không có hệ thống phòng không nào có thể bảo vệ kín mọi mục tiêu trước một cuộc tập kích lớn và phức tạp.

Hiệu quả còn phụ thuộc vào radar, mạng lưới chỉ huy, số lượng đạn đánh chặn và cách đối phương tổ chức đòn tấn công.

Hệ thống phòng không tầm xa S-500 vì thế đáng chú ý không chỉ bởi những con số về tầm bắn.