Sắc chàm và ánh bạc trong trang phục cô dâu Dao Tuyển ở Lai Châu

Trang phục cô dâu người Dao Tuyển tại bản Giao Chản, xã Khổng Lào, tỉnh Lai Châu. (Ảnh: VŨ LINH)

Bộ trang phục là tổng thể hài hòa của màu sắc, chất liệu và trang sức phụ kiện giàu ý nghĩa. Quần áo được làm từ vải tự dệt và nhuộm gam chàm đen truyền thống. Sắc màu trầm tôn lên sự trang nhã và làm nổi bật các họa tiết thêu tay. Nhìn thoáng qua như màu đen nhưng lớp vải thực chất mang sắc xanh đặc trưng, biểu tượng cho sự bền bỉ và gắn bó với núi rừng.

Dấu ấn bản sắc tộc người qua trang phục. (Ảnh: VŨ LINH)

Chiếc áo (Luy) có kiểu xẻ ngực, dài quá gối được may suông, không chiết eo tạo cảm giác kín đáo và trang nghiêm. Quần (Hâu) ống rộng cùng tông chàm với áo giúp cô dâu di chuyển trong lễ cưới thuận tiện và thoải mái. Khăn đội đầu (Gồm) được tạo lớp cầu kỳ và công phu. Bên cạnh đó, trang sức bạc vừa tạo điểm nhấn thẩm mỹ vừa mang ý nghĩa cầu may mắn và thể hiện sự sung túc. Trung tâm là chiếc đĩa bạc hoặc mâm bạc nhỏ.

Chiếc đĩa bạc gia truyền tượng trưng cho sự đủ đầy. (Ảnh: VŨ LINH)

Đây là vật quý gia truyền tượng trưng cho sự đủ đầy cũng như mang ý nghĩa “trấn giữ” linh hồn và cầu may mắn cho cô dâu khi về nhà chồng. Sau khi chiếc đĩa bạc được cố định chắc chắn, các bà, các mẹ sẽ phủ một chiếc khăn đỏ rực rỡ che kín mặt cô dâu.

Khăn đỏ phủ ngoài mang đến sự e lệ cho cô dâu và ước nguyện hạnh phúc. (Ảnh: VŨ LINH)

Bao quanh đĩa bạc là những quả bông ngũ sắc làm từ len hoặc sợi tơ nhuộm kết thành hình tròn tượng trưng cho sự vẹn tròn, viên mãn và sung túc. Theo quan niệm dân gian, màu sắc rực rỡ của những quả bông sẽ bảo vệ cô dâu trên đường về nhà chồng.

Những quả bông ngũ sắc rực rỡ gài chung quanh đĩa bạc. (Ảnh: VŨ LINH)

Các quả bông thường được gắn trên trâm bạc và cắm quanh mép đĩa bạc như một vương miện. Số lượng và độ tinh xảo của các quả bông cho thấy sự khéo léo và sự chăm chút của gia đình cô dâu. Lúc cô dâu di chuyển, những quả bông này lay động rất nhẹ cùng với tiếng kêu leng keng vui tai.

Dấu ấn riêng trong trang phục cô dâu Dao Tuyển. (Ảnh: VŨ LINH)

Bên cạnh đó, 2 dải dây bằng bạc trang trí trên trán (dải xà tích hoặc dây bạc trang trí mũ) tạo điểm nhấn độc đáo trong tổng thể trang phục cô dâu. Đây thường là hai dải xích bạc nhỏ, mảnh được kết lại từ rất nhiều mắt xích tinh xảo. Điểm nhấn là các miếng bạc hình lá hình tròn hoặc hình ngôi sao nhỏ được treo dọc theo sợi dây. Hai đầu dây được đính vào phần khăn quấn ở giữa trán ngay dưới mép chiếc đĩa bạc, sau đó vắt chéo sang hai bên thái dương, vòng qua tai và ra sau gáy. Cách đeo này giúp cố định phần khăn đội đầu bao quanh khuôn mặt cô dâu.

Dây bạc trang trí với các chi tiết tinh xảo. (Ảnh: VŨ LINH)

Khi cô dâu bước đi, các miếng bạc nhỏ va vào nhau và bắt sáng khiến khuôn mặt cô dâu rạng rỡ hơn dưới lớp khăn đỏ. Theo quan niệm dân gian, bạc vừa có tác dụng bảo vệ và xua đuổi tà khí. Vòng bạc quấn quanh đầu như một vòng bảo vệ linh hồn cô dâu trong suốt chặng đường rước dâu từ nhà bố mẹ đẻ sang nhà chồng. Tổng thể phần trang sức đội đầu nặng từ 1 đến 2kg, vì vậy khi di chuyển, cô dâu đi chậm rãi và nhẹ nhàng với chiếc cổ thẳng tạo nên phong thái thanh cao trong ngày cưới.

Tỉ mỉ trong từng công đoạn. (Ảnh: VŨ LINH)

Ngoài ra, hệ thống phụ kiện và trang sức bạc như bộ vòng cổ bạc (khuyên cổ) thường gồm từ 3 đến 5 chiếc to nhỏ khác nhau, xếp tầng từ nhỏ đến lớn tạo điểm nhấn nổi bật cho trang phục. Trên mặt vòng chạm khắc hoa văn rồng, phượng hoặc họa tiết hoa lá núi rừng. Hai đầu không khép kín hoàn toàn mà uốn cong hình đầu rồng hoặc hình quả chuông.

Cô dâu Dao Tuyển đeo rất nhiều trang sức bằng bạc để cầu may mắn. (Ảnh: VŨ LINH)

Bộ xà tích ngực một trong những loại trang sức bạc đặc trưng và có cấu tạo cầu kỳ. bộ dây này được móc trực tiếp vào chiếc vòng cổ bạc to nhất giúp trọng lượng của bộ bạc được giữ vững và cân đối ngay trước ngực cô dâu. Ba tấm bạc hình chữ nhật được chạm nổi hoa văn hình học hoặc linh vật, liên kết bằng các đoạn xích bạc ngắn, tạo thành một hệ thống "giáp bạc" che chắn trước ngực, tượng trưng cho sự vững chãi, bảo vệ cơ thể và cũng là cách phô diễn sự sung túc của gia đình.

Trang phục cô dâu của phụ nữ Dao Tuyển. (Ảnh: VŨ LINH)

Dưới mỗi miếng hình chữ nhật và dọc theo các dây xích hệ thống chuông nhỏ (linh đang). Đây chính là "bộ phát nhạc", cô dâu chỉ cần thở nhẹ hay bước đi nhẹ nhàng cũng khiến những chiếc chuông này rung lên tạo thành âm thanh đặc trưng trong đám cưới người Dao Tuyển.

Từ sắc chàm nền nã, từng chi tiết trong bộ trang phục vừa làm đẹp cho cô dâu vừa góp phần gìn giữ bản sắc của người Dao Tuyển nơi núi rừng Lai Châu.