Sắc xuân ba miền sống động qua ngôn ngữ xiếc

Trao đổi với phóng viên, Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam khẳng định, việc đưa xiếc ra khỏi không gian nhà hát, đến với hội chợ và các sự kiện văn hóa lớn, là chiến lược lâu dài, nhằm đưa nghệ thuật xiếc trở thành một phần quen thuộc trong đời sống văn hóa đương đại.

Thưa ông, xin ông giới thiệu những tiết mục tiêu biểu, những màn trình diễn đặc sắc được xem là điểm nhấn của Liên đoàn Xiếc Việt Nam tại Hội chợ Mùa Xuân 2026. Các yếu tố mùa xuân, lễ hội, gia đình… được vận dụng như thế nào trong việc xây dựng nội dung và tinh thần các tiết mục, thưa ông?

Qua Hội chợ Mùa Thu vừa qua, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn tốt đẹp trong lòng khán giả và khách tham quan. Tiếp tục thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đồng thời phối hợp với Cục Nghệ thuật biểu diễn, Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam, Nhà hát Rối Việt Nam và Nhà hát Tuổi trẻ, chúng tôi đã chuẩn bị một chương trình nghệ thuật mang không khí hào hứng, phấn khởi, chào mừng thành công của Đại hội Đảng lần thứ XIV mang tới Hội chợ lần này.

Chương trình được xây dựng đúng với chủ trương của Chính phủ và định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong giai đoạn hiện nay, thể hiện tinh thần vươn mình của đất nước, đánh dấu khoảnh khắc bước sang một kỷ nguyên phát triển mới. Với tất cả niềm tự hào và sự phấn khởi khi khép lại năm 2025, một năm diễn ra nhiều sự kiện quan trọng của đất nước, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã dày công chuẩn bị và mang đến chương trình nghệ thuật với chủ đề “Mừng Đảng, mừng Xuân, mừng đất nước đổi mới”.

Chương trình có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ đạt giải cao trong nước và quốc tế. Với kinh nghiệm từ các chương trình biểu diễn trước đây, đến Hội chợ Mùa Xuân, chúng tôi xây dựng không khí ngày Xuân rộn ràng, tái hiện sắc Xuân của ba miền đất nước thông qua các tiết mục xiếc và những phần trình diễn được dàn dựng công phu, mang đậm màu sắc văn hóa vùng miền, tạo nên không gian vui tươi, phấn khởi. Sự nhiệt huyết và hào hứng của các nghệ sĩ hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cảm xúc sâu sắc cho quý khách tham dự Hội chợ Mùa Xuân.

Tiết mục "Cầu bật TT" gây ấn tượng sâu sắc với công chúng.

Trong chương trình, khán giả được thưởng thức các tiết mục tiêu biểu như “Ngày hội vùng cao”, được thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật xiếc qua thể loại thăng bằng trên dây thép, kết hợp màu sắc trang phục, âm nhạc, múa khèn của nam nữ thanh niên vùng cao, giúp khán giả cảm nhận rõ nét vẻ đẹp văn hóa các vùng miền. Bên cạnh đó là tiết mục “Ngày hội Tây Nguyên” với màn trình diễn Cầu bật đầy sôi động…

Mặc dù không gian Hội chợ không phải là sân khấu biểu diễn xiếc chuyên nghiệp, nhưng với tinh thần trách nhiệm và sự sáng tạo, chúng tôi đã nỗ lực thích nghi để mang đến những tiết mục đạt chất lượng nghệ thuật cao, tương đương với các chương trình biểu diễn tại Rạp Xiếc Trung ương, phục vụ đông đảo khán giả, đặc biệt là quý khách từ các tỉnh, thành về tham dự Hội chợ Mùa Xuân và chiêm ngưỡng tài năng của các nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

Để có được những màn trình diễn mãn nhãn, giàu kỹ thuật và cảm xúc, các nghệ sĩ hẳn đã phải trải qua quá trình tập luyện nghiêm túc, chuẩn bị công phu. Ông có thể chia sẻ thêm về công tác lựa chọn, dàn dựng và chuẩn bị các tiết mục của Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho Hội chợ Mùa Xuân 2026? Quá trình này có gì khác biệt so với Hội chợ Mùa Thu, thưa ông?

Những tiết mục xiếc công phu, yêu cầu nhiều kỹ thuật.

Qua Hội chợ Mùa Thu, chúng tôi đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn và xây dựng các thể loại tiết mục. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chủ động tìm tòi những hình thức biểu diễn mới. Do đặc thù không gian của Hội chợ Mùa Xuân, một số tiết mục phối hợp hoạt cảnh và các tiết mục trên cao hầu như không thể thực hiện được, đây cũng là một “thiệt thòi” nhất định đối với khán giả.

Tuy nhiên, chúng tôi đã tập trung đầu tư những tiết mục có tầm vóc, không cần treo mắc trên cao nhưng vẫn tạo được chiều cao và hiệu quả thị giác, như các tiết mục nhào lộn, đế trụ, đi thăng bằng trên dây và những tiết mục mang tính hình tượng… Những màn trình diễn này giúp khán giả dễ dàng thưởng thức, đồng thời trực tiếp cảm nhận được độ khó, sự mạo hiểm và kỹ thuật điêu luyện của các nghệ sĩ.

Song song với đó, chúng tôi cũng dàn dựng nhiều tiết mục mang tính chủ đề, gắn liền với không gian và hoạt động của hội chợ. Ví dụ, chúng tôi xây dựng tiết mục “Cooking show” bằng ngôn ngữ nghệ thuật xiếc. Thông qua sự sáng tạo trong dàn dựng, tiết mục tái hiện một hoạt cảnh về “Cooking show” kết hợp âm nhạc đặc trưng của ba miền, mang đến cho khán giả những trải nghiệm sinh động và gần gũi. Các màn tung hứng với trứng, chảo, xoong, cùng những phần trình diễn chồng bát, gợi hình ảnh bát phở truyền thống kết hợp kỹ thuật thăng bằng đã tạo nên hiệu ứng thị giác hấp dẫn, khơi gợi nhiều cảm xúc. Đây chính là nét khác biệt, đặc biệt mà chỉ nghệ thuật xiếc mới có thể mang lại cho khán giả.

Tiết mục xiếc "Con quay".

Theo ông, Hội chợ Mùa Xuân có thể được xem như một “không gian thử nghiệm” hay “một mô hình gợi mở”, đưa nghệ thuật xiếc đến gần hơn với đời sống công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ không?

Thực tế, đây đã là lần thứ ba chúng tôi tổ chức biểu diễn tại không gian hội chợ, vì vậy, đây không còn là một thử nghiệm, mà đã trở thành một cách tiếp cận mới. Cách tiếp cận này gắn kết hài hòa giữa việc giới thiệu sản phẩm, giới thiệu nghệ thuật và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Đây cũng là cơ hội để khán giả được đến gần hơn với các nghệ sĩ. Trong không gian mở của hội chợ, khán giả không chỉ thưởng thức, mà còn trực tiếp giao lưu, tương tác và đồng hành cùng nghệ sĩ trong quá trình biểu diễn. Đó là không gian của công chúng, của khách tham quan hội chợ, nơi mọi người cùng hòa mình vào không khí mùa xuân, không khí phấn khởi, sôi nổi. Đặc biệt, tại không gian này, ranh giới giữa nghệ sĩ và khán giả gần như được xóa nhòa, tạo nên sự kết nối chân thực và giàu cảm xúc.

Công chúng say sưa thưởng thức các tiết mục.

Là một đơn vị nghệ thuật quốc gia, ông nhìn nhận vai trò và sứ mệnh của Liên đoàn Xiếc Việt Nam như thế nào trong việc đưa nghệ thuật xiếc trở thành một phần quen thuộc trong đời sống văn hóa cộng đồng, không chỉ trên các sân khấu, mà còn tại những không gian văn hóa, lễ hội như Hội chợ Mùa Xuân?

Trải qua chặng đường 70 năm xây dựng và phát triển, nghệ thuật xiếc Việt Nam nói chung và Liên đoàn Xiếc Việt Nam nói riêng, đã trở thành một nét đẹp văn hóa đặc trưng của người Việt Nam, đặc biệt gắn bó sâu sắc với Thủ đô Hà Nội. Trong nhiều năm qua, không gian Rạp Xiếc Trung ương đã luôn là địa chỉ quen thuộc, đón tiếp và phục vụ nhiều thế hệ khán giả yêu nghệ thuật xiếc.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước có nhiều sự kiện lớn, các trung tâm triển lãm và hội chợ quy mô quốc gia, việc đưa nghệ thuật xiếc đến với những không gian như hội chợ, triển lãm thực sự là một phương thức tiếp cận mới. Cách làm này giúp nghệ thuật xiếc lan tỏa rộng rãi hơn, tiếp cận đông đảo khán giả và quý khách từ các địa phương về Hà Nội tham dự hội chợ.

Ngược lại, đây cũng là cơ hội để công chúng được tiếp cận với nghệ thuật xiếc một cách thuận lợi hơn, không nhất thiết phải đến Rạp Xiếc Trung ương mà ngay tại không gian hội chợ, khán giả vẫn có thể thưởng thức những tiết mục có giá trị nghệ thuật cao, cũng như chiêm ngưỡng tài năng của các nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

Tôi cho rằng, thông qua các sự kiện như thế này, nghệ thuật xiếc được lan tỏa một cách có chiến lược, bài bản và chuyên nghiệp đến với đông đảo công chúng, qua đó góp phần khẳng định vị thế và thương hiệu của xiếc Việt Nam trong đời sống văn hóa đương đại.

Tiết mục "Ngày hội vùng cao" được tái hiện thông qua các kỹ thuật đi trên dây thép điêu luyện.

Từ những “sân chơi”, sự kiện văn hóa quy mô quốc gia như thế này, ông kỳ vọng điều gì cho sự lan tỏa và phát triển bền vững của nghệ thuật xiếc Việt Nam trong thời gian tới, thưa ông?

Thông qua Hội chợ Mùa Thu và tiếp nối là Hội chợ Mùa Xuân, đối với chúng tôi, đây không chỉ là hoạt động trong kế hoạch chỉ đạo của Chính phủ, các hội chợ được tổ chức thường niên, thường kỳ... Trên cơ sở đó, chúng tôi cũng xây dựng kế hoạch tổng thể, từ việc hình thành các sản phẩm nghệ thuật, lựa chọn nội dung, đến dàn dựng những tiết mục phù hợp, nhằm vừa quảng bá, vừa giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của đồng bào các dân tộc, sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm của các làng nghề truyền thống.

Đây cũng là một hướng đi mới của Liên đoàn Xiếc Việt Nam khi nghệ thuật xiếc được tiếp cận gần hơn với đời sống sản xuất và văn hóa làng nghề. Đặc biệt, chúng tôi khai thác ngôn ngữ nghệ thuật xiếc như một phương tiện truyền thông, một hình thức lan tỏa hình ảnh các làng nghề truyền thống một cách sáng tạo và sinh động.

Ví dụ, với những sản phẩm về tre, thủ công mỹ nghệ, gạo, nón, ẩm thực…, chúng tôi sẽ nghệ thuật hóa bằng ngôn ngữ xiếc. Thông qua đó, nghệ thuật xiếc không chỉ là hình thức biểu diễn mà còn trở thành thông điệp văn hóa, là phương thức truyền tải giàu tính thẩm mỹ, góp phần lan tỏa giá trị của các sản phẩm, sản vật làng nghề, cũng như bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc đến đông đảo công chúng.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Phượng (thực hiện)/ Báo Tin tức và Dân