Sách Trắng của Hàn Quốc: Định hình phương án mới

Đây là bản Sách Trắng đầu tiên của Bộ Thống nhất Hàn Quốc dưới thời Tổng thống Lee Jae Myung. Đáng chú ý, tài liệu này cho thấy Seoul đang điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng nhấn mạnh đối thoại, quản lý căng thẳng và cùng tồn tại hòa bình.

Thật vậy, hai bên đã không có bất kỳ hoạt động trao đổi đoàn hay hợp tác kinh tế nào trong năm năm qua. Bình Nhưỡng tiếp tục cho thấy lập trường cứng rắn khi sửa đổi Hiến pháp, xác định lãnh thổ nước này tiếp giáp với Hàn Quốc và xóa bỏ các nội dung liên quan đến thống nhất liên Triều, củng cố lực lượng tại biên giới phía Nam và tăng cường hợp tác quốc phòng với Nga.

Ở chiều ngược lại, sau giai đoạn cứng rắn dưới thời cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol, chính quyền đương nhiệm đang theo đuổi một cách tiếp cận có phần “mềm” hơn. Bản Sách Trắng mới của Bộ Thống nhất Hàn Quốc là một dấu hiệu cho thấy sự thay đổi này.

Bình cũ, rượu mới

Về mặt hình thức, bản Sách Trắng tiếp tục bám sát những tài liệu trước đó, vốn được phát hành đều đặn kể từ năm 1990 với độ dài 200 – 400 trang bằng tiếng Hàn cùng phần tóm tắt bằng tiếng Anh. Với 232 trang cùng bảy chương, tài liệu này tiếp tục tập trung vào những vấn đề cốt lõi như triển khai chính sách, thúc đẩy trao đổi và hợp tác liên Triều, vấn đề nhân đạo và đối thoại. Tuy nhiên, về mặt nội dung, bản Sách Trắng lần này đã có nhiều điều chỉnh.

Đầu tiên, tài liệu được cho là đã điều chỉnh cách trình bày một số nội dung liên quan đến trừng phạt và nghị quyết của Liên hợp quốc, nhằm phản ánh rõ hơn cách tiếp cận cùng tồn tại hòa bình.

Thứ hai, văn bản cũng vạch ra ba chủ trương lớn của Hàn Quốc về quan hệ liên Triều trong thời gian tới, bao gồm: Tôn trọng thể chế chính trị của Triều Tiên; phản đối thống nhất bằng sáp nhập; và kiềm chế hành động gây khiêu khích. Tài liệu này cũng đề xuất việc nối lại thỏa thuận quân sự ngày 19/9/2018 dưới thời ông Moon Jae In, xây dựng một “Thỏa thuận cơ bản Liên triều” mới về quan hệ song phương, đồng thời kêu gọi áp dụng cách tiếp cận ba bước “đóng băng – cắt giảm – tháo dỡ” trong phi hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên.

Thứ ba, Sách Trắng của Bộ Thống nhất Hàn Quốc năm 2026 nhấn mạnh yếu tố “hai nhà nước trên thực tế”: “Nhận thức được thực tế rằng hiện Nam và Bắc đang tồn tại như hai nhà nước độc lập, chúng tôi hướng tới phát triển quan hệ liên Triều thành mối quan hệ hòa cùng tồn tại trong hòa bình, song song với theo đuổi quá trình thống nhất”. Theo đó, văn bản này khẳng định mong muốn chuyển hóa lập trường hiện nay của Triều Tiên thành “quan hệ song phương hướng tới hòa bình”.

Thực tế này phản ánh rõ trong cách sử dụng từ ngữ của Sách Trắng 2026 so với bản trước: Tần suất xuất hiện tăng mạnh của từ “hòa bình” (từ 29 lần lên 196 lần), “tồn tại hòa bình” (từ 108 lần lên 627 lần) và “đối thoại” (từ 50 lần lên 144 lần). Ngược lại, tần suất xuất hiện của những từ mang tính chỉ trích về “nhân quyền” (từ 156 lần xuống 26 lần), “đào tẩu” (từ 203 lần xuống 10 lần), “tự do” (từ 43 lần xuống ba lần) giảm mạnh.

Khác với phiên bản trước phát hành dưới thời ông Yoon Suk Yeol vốn tập trung vào gia tăng áp lực, tuyên truyền và chỉ trích, phiên bản lần này đề cao triển khai các biện pháp xây dựng lòng tin như dừng triển khai các áp phích, biểu ngữ và phát thanh chống Triều Tiên, đồng thời khôi phục lại các kênh liên lạc. Bộ trưởng Bộ Thống nhất Hàn Quốc Chung Dong Young khẳng định: “Hòa bình trên bán đảo Triều Tiên không phải là sự lựa chọn, mà là con đường sống của chúng tôi”. Trận bóng đá giữa câu lạc bộ nữ Hàn Quốc Suwon và câu lạc bộ nữ Naegohyang của Triều Tiên tại thành phố Suwon ngày 20/5 là một nỗ lực hướng tới thực trạng đó.

Chín người, mười ý

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với nhận định của ông Chung Dong Young. Tại Hàn Quốc, một số ý kiến bảo thủ và học giả Hiến pháp cho rằng coi hai miền Triều Tiên là hai quốc gia độc lập trong văn bản chính thức là vi hiến, bởi Hiến pháp coi Bán đảo Triều Tiên là lãnh thổ duy nhất và đề cập thống nhất bằng biện pháp hòa bình.

Đáp lại, Bộ Thống nhất Hàn Quốc khẳng định văn bản này là nhất quán với những tuyên bố trước đó và là một bước đệm quan trọng để tiến tới quá trình thống nhất.

Về phần mình, Triều Tiên chưa đưa ra tuyên bố chính thức. Tuy nhiên, các tuyên bố và hành động gần đây cho thấy Bình Nhưỡng vẫn duy trì thái độ hoài nghi thận trọng trước mọi bước đi của Seoul.

Dù vậy, bản Hiến pháp sửa đổi mới đây của Triều Tiên không nêu rõ vị trí đường biên giới liên Triều. Theo giới quan sát Hàn Quốc, đây có thể là tín hiệu cho thấy Bình Nhưỡng chưa muốn ngay lập tức tạo thêm điểm nóng căng thẳng mới với Seoul, qua đó cho thấy vẫn còn khoảng trống để hai bên thúc đẩy và cải thiện quan hệ, dù khá mong manh.

Tương tự, hiện Nhật Bản, Trung Quốc và Mỹ chưa đưa ra phản ứng chính thức. Dù vậy, trong cuộc gặp với Tổng thống Lee Jae Myung tại Hội nghị thượng đỉnh Andong ngày 19/5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae cho biết hai bên đã thảo luận về chương trình hạt nhân của Triều Tiên. Trong khi đó, truyền thông Trung Quốc cho biết Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump đã đề cập tới tình hình Bán đảo Triều Tiên trong cuộc gặp ngày 14/5, song không nêu nội dung chi tiết.

Tuy nhiên, với lập trường ưu tiên ổn định và phản đối thống nhất bằng vũ lực, Bắc Kinh được cho là sẽ không phản đối tài liệu này. Trong khi đó, Washington, vốn duy trì quan điểm phi hạt nhân hóa là điều kiện tiên quyết, có thể có cách nhìn khác về văn bản này.

Xét cho cùng, với thay đổi đáng kể so với phiên bản trước, Sách Trắng 2026 của Bộ Thống nhất Hàn Quốc đã phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Seoul, chuyển từ đối đầu sang ưu tiên đối thoại, hướng tới cùng tồn tại hòa bình trên Bán đảo Triều Tiên.

Tuy vậy, đây mới chỉ là bước đầu tiên trong nỗ lực tạo nên sự khác biệt và còn đó một hành trình dài từ hai phía, để tiến tới một nền hòa bình thực sự.