'Chảo lửa' Trung Đông làm 'nóng' thị trường nhiên liệu toàn cầu

Một trạm xăng ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Ngay trong phiên đầu tuần ngày 2/3, giá dầu diesel trên sàn Intercontinental Exchange có thời điểm tăng vọt tới 17%, lên mức cao nhất trong hai năm, trước khi hạ nhiệt phần nào. Mức tăng này thậm chí còn vượt đà tăng của dầu Brent, khi giá dầu chuẩn này có lúc cộng 13%.

Các sản phẩm nhiên liệu khác như nhiên liệu máy bay và dầu nhiên liệu cũng tăng giá đáng kể trong phiên này. Nguyên nhân chính đến từ việc lưu thông tàu chở dầu qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng các đòn đáp trả của Tehran. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chiến dịch có thể kéo dài “bốn hoặc năm tuần”, làm dấy lên lo ngại xung đột sẽ tiếp tục ảnh hưởng tới dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Hormuz là điểm trung chuyển quan trọng đối với cả dầu thô lẫn các sản phẩm dầu tinh chế. Các nước như Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Kuwait (Cô-oét) không chỉ xuất khẩu dầu mà còn sở hữu nhiều nhà máy lọc dầu hiện đại, sản xuất diesel, nhiên liệu máy bay và hóa dầu. Trong khi đó, Iran là một trong những nguồn cung dầu nhiên liệu lớn của thế giới. Theo dữ liệu của Kpler, khoảng 10% thương mại dầu diesel toàn cầu và 20% nhiên liệu máy bay được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Diễn biến căng thẳng mới nhất tại Trung Đông đã khiến cấu trúc thị trường thay đổi theo hướng cho thấy nguồn cung ngắn hạn bị thắt chặt. Giá các lô hàng giao ngay tăng nhanh hơn so với hợp đồng giao sau, phản ánh tâm lý lo ngại về thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có báo cáo về thiệt hại lớn tại các nhà máy lọc dầu Trung Đông.

Tại Mỹ, tác động đang dần lan tới người tiêu dùng. Các nhà phân tích cảnh báo giá xăng bán lẻ trung bình có thể vượt mốc 3 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít) trong ngày 2/3 (giờ địa phương), lần đầu tiên sau hơn ba tháng. Trước đó, giá xăng tại Mỹ từng hạ xuống mức 2,85 USD/gallon vào tháng 2/2026. Theo chuyên gia Patrick De Haan của GasBuddy, giá dầu sẽ tăng trước và giá xăng sẽ tăng theo, nhưng theo lộ trình dần dần.

Iran là một trong những nhà cung cấp dầu lớn của thế giới và đã tuyên bố đóng cửa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này bằng tàu biển. Ít nhất ba tàu chở dầu đã bị hư hại và nhiều hãng vận tải lớn cho biết sẽ tránh tuyến đường này.

Giá dầu Brent đã tăng khoảng 10% lên quanh mức 80 USD/thùng trong các giao dịch cuối tuần trước. Một số nhà phân tích dự báo giá dầu có thể chạm mốc 100 USD/thùng nếu xung đột tiếp tục leo thang. Dù vậy, Nhà Trắng được cho là chấp nhận rủi ro chính trị từ việc giá năng lượng tăng để theo đuổi mục tiêu đối ngoại. Theo chuyên gia Bob McNally từ Rapidan Energy Group, Chính phủ Mỹ cũng có thể phát tín hiệu sẵn sàng xuất dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược nhằm hạn chế đà tăng giá dầu.

Ở chiều ngược lại, thị trường cũng có một số yếu tố có thể giúp giảm bớt áp lực. Tồn kho xăng của Mỹ tính đến ngày 20/2 đạt 254,8 triệu thùng, tương đương khoảng 30 ngày tiêu thụ, gần mức cao nhất kể từ đại dịch COVID-19. Lượng dự trữ lớn này có thể đóng vai trò như bộ đệm trước các cú sốc nguồn cung.

Tuy nhiên, giá xăng tại Mỹ vốn đã có xu hướng nhích lên trước khi xảy ra xung đột do các nhà máy lọc dầu chuyển sang sản xuất xăng mùa Hè – loại nhiên liệu đắt hơn theo quy định môi trường. Nhu cầu tiêu thụ cũng thường tăng vào mùa du lịch Hè. Theo chuyên gia Tom Kloza của Gulf, cứ mỗi khi giá dầu thô tăng thêm 5 USD/thùng, giá xăng và dầu diesel có thể tăng khoảng 12 xu mỗi gallon. Một số nhà cung cấp thậm chí đã nâng giá bán buôn thêm tới 25 xu/gallon.

Sau nhiều tháng giá năng lượng giảm nhờ tồn kho cao và nhu cầu yếu, diễn biến mới đang tạo ra một bước ngoặt bất ngờ. Dù thị trường có thể biến động mạnh trong ngắn hạn rồi dần ổn định trở lại, rõ ràng xung đột tại Trung Đông đang khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu thêm mong manh, và người tiêu dùng bắt đầu cảm nhận rõ sức nóng từ những biến động địa chính trị tại Trung Đông.

Minh Trang/TTXVN (Tổng hợp)