Sai lầm của cha mẹ khiến con chật vật khi trưởng thành

Bạn có thường dọn nốt đồ chơi của con dù đã yêu cầu trẻ tự dọn? Hoặc, bạn có vội ngăn con khóc để tránh một trận ăn vạ?

Nhiều cha mẹ cố gắng giúp con có tuổi thơ tốt đẹp bằng cách giải quyết khó khăn, sắp xếp kín lịch hoạt động và tìm cách để trẻ không phải thất vọng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tâm lý trẻ em, những việc làm xuất phát từ tình yêu thương này đôi khi lại khiến trẻ thiếu kỹ năng cần thiết để đối mặt với cuộc sống khi trưởng thành.

Thói quen của bố mẹ bào mòn tư duy độc lập của con

Chia sẻ trên Newsweek, giáo sư Tâm lý học Daniel J. Moran, Đại học Touro (Mỹ), cho biết khi cha mẹ nhanh chóng loại bỏ mọi thứ khiến trẻ khó chịu, trẻ sẽ ít có cơ hội học cách đối phó với khó khăn. Về lâu dài, điều này có thể gây trở ngại khi trẻ trưởng thành.

Theo ông, khả năng phục hồi trước khó khăn không đến từ việc né tránh cảm xúc tiêu cực, mà từ việc “học cách sống trọn vẹn với hiện tại, cảm nhận những điều khó khăn và tiếp tục tiến về phía những điều có ý nghĩa”.

Đồng quan điểm này, trong cuốn sách Cha mẹ Nhật dạy con tự lập, tác giả Sugahara Yuko cũng chỉ ra thực tế: Những đứa trẻ luôn được chiều chuộng và bao bọc quá mức sẽ dần trở thành những con người thiếu tinh thần trách nhiệm.

Theo Sugahara Yuko, vai trò thực sự của cha mẹ không phải là người gánh vác hộ, mà là một huấn luyện viên đứng bên ngoài đường biên. Họ không thể chạy vào sân thi đấu thay vận động viên. Nếu cha mẹ mãi giữ vai trò của một người bảo hộ can thiệp vào mọi việc, trẻ sẽ mãi là đứa trẻ không bao giờ lớn, luôn có tâm lý ỷ lại và sợ hãi trước khó khăn.

Từ những phân tích trên, GS Daniel J. Moran chỉ ra ba thói quen phổ biến có thể cản trở quá trình hình thành tư duy độc lập của trẻ.

Thứ nhất, cha mẹ giải quyết vấn đề thay vì hướng dẫn con. Khi người lớn luôn lập tức can thiệp mỗi khi trẻ gặp khó khăn, trẻ có thể dần nghĩ rằng mình không đủ khả năng tự tìm cách giải quyết.

Thứ hai, cha mẹ khen ngợi quá mức. Những lời khen “tuyệt vời” bất kể kết quả ra sao có thể làm giảm cơ hội để trẻ học hỏi từ quá trình cố gắng và bỏ qua những góp ý giúp mình tiến bộ.

Thứ ba, cha mẹ xếp lịch hoạt động quá dày đặc. Khi thời gian của trẻ liên tục được lấp đầy bằng những hoạt động do người lớn tổ chức, trẻ có ít cơ hội trải nghiệm cảm giác buồn chán. Thực tế, những khoảng thời gian rảnh rỗi lại là lúc sự sáng tạo và khả năng tự định hướng phát triển.

Để con đối mặt với khó khăn

Thay vì tìm cách giải quyết mọi vấn đề cho con, GS Moran khuyên cha mẹ nên để trẻ tự đối mặt với khó khăn trong giới hạn an toàn. Cha mẹ cũng có thể làm gương bằng cách thừa nhận sai lầm và đặt câu hỏi để trẻ tự suy nghĩ, chẳng hạn “Ngay lúc này, con muốn trở thành người như thế nào?”. Cách tiếp cận này giúp trẻ phát triển động lực từ bên trong và khả năng tự định hướng hành vi.

“Nếu muốn con trở thành những người trẻ tự tin và có năng lực, chúng ta phải để trẻ thực hành việc đối mặt với những điều không thoải mái”, Moran nói.

Theo ông, sự tự tin không đến từ những lời khen liên tục, mà được hình thành qua quá trình kiên trì, giải quyết vấn đề và xác định điều có ý nghĩa với bản thân. Những trải nghiệm khó chịu ở mức độ vừa phải hôm nay có thể giúp trẻ phát triển sự linh hoạt về tâm lý, một năng lực cần thiết khi trưởng thành.

Tác phẩm

Cha mẹ Nhật dạy con tự lập

Tác giảSugahara Yuko

Nhà xuất bảnVăn học

Cha mẹ Nhật dạy con tự lập của tác giả Sugahara Yuko là một trong những cuốn sách về dạy trẻ kĩ năng sống được nhiều cha mẹ Nhật đón đọc nhất. Tác giả đưa ra những tình huống cụ thể, kèm theo cách giải quyết vấn đề khoa học và hợp lý.

Đây cũng là cách tiếp cận của Sugahara Yuko trong Cha mẹ Nhật dạy con tự lập. Tác giả cho rằng trẻ cần được thực hành những kỹ năng cơ bản trong đời sống hàng ngày, từ tự làm việc của mình đến chịu trách nhiệm với lựa chọn và hành động.

Việc để con tự làm không đồng nghĩa với bỏ mặc trẻ. Cha mẹ vẫn cần hướng dẫn, đặt ra giới hạn phù hợp và hỗ trợ khi trẻ thực sự cần. Điểm quan trọng là phân biệt giữa giúp con học cách làm và làm thay để con không phải vất vả. Khi trẻ gặp khó khăn, người lớn có thể chỉ dẫn từng bước thay vì lập tức làm hộ, đồng thời cho con thời gian thử lại nếu chưa thành công.