Sầm Sơn không chỉ có biển: Đánh thức sức hút từ những giá trị văn hóa bản địa

Ngày 24.11 hằng năm được Quốc hội lựa chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là dịp tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống mà còn đặt ra yêu cầu đưa văn hóa trở thành một phần thiết thực trong đời sống xã hội, tạo điều kiện để người dân sáng tạo, thực hành và thụ hưởng các giá trị văn hóa. 

Đền Độc Cước là một trong những di tích tiêu biểu, gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cư dân vùng biển Sầm Sơn. Ảnh: Hoàng Đông

Với Sầm Sơn (Thanh Hóa), hệ thống di tích, lễ hội, nghệ thuật cà kheo và văn hóa làng chài là những nguồn lực quan trọng để địa phương phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời tổ chức thêm các hoạt động phục vụ người dân, du khách trong dịp hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam. 

Từ di sản, lễ hội đến những sản phẩm văn hóa đặc trưng 

Nhắc đến Sầm Sơn, nhiều du khách thường nghĩ tới bãi biển, các khu nghỉ dưỡng và hoạt động vui chơi trong mùa hè. Tuy nhiên, bên cạnh lợi thế du lịch biển, địa phương còn sở hữu hệ thống di sản, lễ hội và những nét văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. 

Sầm Sơn hiện có 28 di tích được xếp hạng, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 3 di tích quốc gia và 24 di tích cấp tỉnh. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương phát triển du lịch văn hóa, tâm linh bên cạnh thế mạnh du lịch biển. 

Trong số đó, đền Độc Cước là một địa chỉ gắn bó lâu đời với đời sống tinh thần của người dân vùng biển. Tọa lạc trên hòn Cổ Giải, ngôi đền thờ thần Độc Cước, nhân vật trong truyền thuyết dân gian đã tự xẻ đôi thân mình, một nửa ra biển diệt trừ thủy quái, nửa còn lại ở đất liền bảo vệ dân làng. 

Theo tư liệu lưu giữ tại địa phương, đền được xây dựng từ thời Trần, trải qua nhiều lần tu bổ dưới các triều đại Lê, Nguyễn và hiện còn lưu giữ 8 đạo sắc phong. Hằng năm, nơi đây diễn ra lễ hội Cầu phúc đền Độc Cước vào ngày 16.2 âm lịch, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. 

Cùng với đó, lễ hội bánh chưng, bánh giầy tổ chức vào ngày 12.5 âm lịch là một nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng, thể hiện tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cư dân vùng biển. 

Lễ hội truyền thống là một trong những nguồn lực để Sầm Sơn phát triển du lịch văn hóa bên cạnh thế mạnh du lịch biển

Không xa đền Độc Cước, đền Cô Tiên nằm trong quần thể danh thắng núi Trường Lệ cũng là điểm đến văn hóa, tâm linh được nhiều du khách lựa chọn.  

Ngôi đền gắn với những câu chuyện dân gian về các nàng tiên, đồng thời là địa điểm lưu dấu sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dừng chân nghỉ lại khi về thăm Sầm Sơn năm 1960. 

Ngoài các di tích này, địa phương còn có đền Tô Hiến Thành, đền thờ An Dương Vương, chùa Khải Minh, chùa Khải Nam cùng nhiều lễ hội truyền thống như lễ hội Cầu ngư – bơi trải, lễ hội làng Lương Trung và lễ hội Rước bóng Bà Triều. 

Những di sản này không chỉ có giá trị về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng mà còn phản ánh quá trình hình thành, sinh sống và lao động của cộng đồng cư dân ven biển. 

Bên cạnh hệ thống di tích và lễ hội, Sầm Sơn còn có những loại hình sinh hoạt văn hóa gắn với đời sống ngư dân.  

Trong đó, trình diễn cà kheo là nét đặc sắc có thể tạo điểm nhấn cho các chương trình biểu diễn, hoạt động giao lưu và giới thiệu văn hóa địa phương. 

Trước đây, người dân sử dụng cà kheo khi xuống vùng nước để đánh moi, đánh ruốc. Từ công cụ lao động, cà kheo dần được đưa vào các hoạt động văn hóa, biểu diễn, trở thành hình ảnh gắn với đời sống làng biển. 

Ông Dương Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Sầm Sơn cho biết nghệ thuật cà kheo đã được khôi phục, duy trì từ lâu và đến nay vẫn được luyện tập, biểu diễn thường xuyên. 

Việc đi cà kheo đòi hỏi khả năng giữ thăng bằng, sự khéo léo và quá trình tập luyện. Qua biểu diễn, hình ảnh lao động của ngư dân được chuyển tải thành một sản phẩm văn hóa có khả năng tạo điểm nhấn trong các chương trình, sự kiện. 

Năm 2025, các điểm di tích trên địa bàn phường đón khoảng 4 triệu lượt khách đến tham quan, chiêm bái. Cùng năm, tổng lượng khách du lịch đến Sầm Sơn đạt khoảng 8,8 triệu lượt, doanh thu hơn 17.000 tỉ đồng.

Những con số này cho thấy di sản, văn hóa đang góp phần tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến. Tuy nhiên, để phát huy giá trị di sản lâu dài, công tác bảo tồn vẫn là yêu cầu quan trọng.  

Hiện phường đang đề xuất các cấp, ngành quan tâm bố trí nguồn lực tu bổ, tôn tạo một số di tích như đền Độc Cước, đền Cô Tiên, đền Đề Lĩnh. Việc khai thác di tích phục vụ du lịch cần đi đôi với bảo tồn, bảo đảm gìn giữ cảnh quan, kiến trúc và những giá trị gốc của di sản. 

Tạo thêm trải nghiệm để Sầm Sơn hút khách quanh năm 

Sầm Sơn đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị du lịch vui chơi, giải trí độc đáo hàng đầu cả nước vào năm 2030. Trong định hướng này, du lịch và dịch vụ tiếp tục được xác định là lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, gắn với xây dựng đô thị biển hiện đại, văn minh và bền vững. 

Năm 2026, phường đặt mục tiêu đón trên 9 triệu lượt khách, doanh thu du lịch khoảng 18.800 tỉ đồng. Để đạt mục tiêu, bên cạnh đầu tư hạ tầng và đa dạng hóa hoạt động vui chơi, giải trí, việc khai thác chiều sâu văn hóa bản địa được xem là một hướng đi cần quan tâm. 

Ông Nguyễn Minh Tâm, Phó Chủ tịch UBND phường Sầm Sơn cho biết, địa phương định hướng gắn các hoạt động văn hóa với ngày lễ lớn, sự kiện chính trị và các dịp kỷ niệm trong năm, qua đó hình thành chuỗi hoạt động phục vụ người dân và du khách. 

Nghệ thuật trình diễn cà kheo được duy trì, góp phần giới thiệu nét văn hóa lao động đặc trưng của người dân miền biển. Ảnh: Ngọc Anh

Trong chuỗi hoạt động hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11, Sầm Sơn có chương trình Gala Sao Mai 2026, dự kiến diễn ra lúc 21 giờ ngày 15.11 tại Quảng trường biển Sầm Sơn. Đây là lần đầu tiên chương trình được tổ chức tại Thanh Hóa, do Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Thanh Hóa thực hiện.

Đêm Gala quy tụ 16 thí sinh Sao Mai 2026 cùng 11 nghệ sĩ khách mời, trong đó có Hồ Quỳnh Hương, Anh Thơ, Lâm Bảo Ngọc, Hoàng Hải, Dương Hoàng Yến, Đoàn Thúy Trang... Chương trình dự kiến được truyền hình trực tiếp trên VTV3 và nền tảng VTVgo. 

Cùng với đêm Gala, từ ngày 13 đến 15.11, tại Quảng trường biển Sầm Sơn sẽ diễn ra hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng, văn hóa, ẩm thực và tiềm năng du lịch Thanh Hóa.  

Các hoạt động giao lưu thể thao giữa các khu dân cư như bóng chuyền nữ, kéo co cũng được tổ chức gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng. 

Địa phương cũng dự kiến tổ chức các hoạt động tại không gian chợ đêm, phố đi bộ từ ngày 9 đến 20.11, tạo thêm điểm vui chơi, mua sắm và trải nghiệm cho người dân, du khách. 

Bên cạnh các sự kiện theo thời điểm, phường tiếp tục duy trì sản phẩm trải nghiệm mang tên “Chạm nhịp sống làng chài”. Thay vì chỉ tham quan cảnh quan hoặc thưởng thức hải sản, du khách có thêm cơ hội tìm hiểu nhịp sống của người dân địa phương, những nét đặc trưng trong sinh hoạt làng chài và văn hóa cộng đồng.  

Cùng với phát triển sản phẩm văn hóa, địa phương phối hợp với các cơ sở kinh doanh triển khai chương trình kích cầu du lịch trong mùa thấp điểm.   Tùy từng cơ sở, dịch vụ và thời điểm, mức ưu đãi giá phòng, ăn uống có thể từ 50 - 70%, nhằm tăng sức cạnh tranh và khuyến khích du khách đến Sầm Sơn. 

Một hướng đi khác được phường quan tâm là phát huy vai trò của thế hệ trẻ trong bảo tồn và quảng bá di sản. Theo lãnh đạo UBND phường, địa phương chỉ đạo phối hợp với Đoàn Thanh niên lồng ghép hoạt động tìm hiểu, thực hành di sản vào các chương trình văn hóa, văn nghệ, thể thao; đồng thời khuyến khích thanh niên tham gia gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống. 

Gala Sao Mai 2026 dự kiến diễn ra tại Quảng trường biển Sầm Sơn vào tối 15.11, trong chuỗi hoạt động văn hóa của tỉnh dịp tháng 11

Việc huy động đoàn viên, thanh niên tham gia số hóa thông tin tại các điểm di tích, xây dựng nội dung truyền thông trên nền tảng số và phát huy vai trò của những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng được xem là cách làm phù hợp với xu hướng tiếp cận của giới trẻ.  

Số hóa di tích, giới thiệu câu chuyện lịch sử, hình ảnh và thông tin về lễ hội sẽ giúp người dân, du khách thuận tiện tìm hiểu, đồng thời tạo thêm nguồn tư liệu phục vụ công tác quản lý, bảo tồn. 

Cùng với đó, xây dựng môi trường văn hóa, văn minh du lịch tiếp tục là nhiệm vụ được phường đặt ra. Không chỉ tập trung vào cảnh quan, hạ tầng và chất lượng dịch vụ, địa phương hướng tới nâng cao ý thức, trách nhiệm và cách ứng xử của người dân, các hộ kinh doanh, người lao động trong hoạt động du lịch. 

Mục tiêu là xây dựng hình ảnh người Sầm Sơn thân thiện, văn minh trong lòng bạn bè và du khách. Thực tế, một trong những hạn chế của du lịch biển là tính mùa vụ. Vào mùa hè, lượng khách tập trung đông, các hoạt động dịch vụ diễn ra sôi động.  

Khi mùa tắm biển kết thúc, sức hút của điểm đến phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tổ chức sự kiện, khai thác các điểm tham quan và tạo ra những trải nghiệm khác biệt. 

Vì vậy, kết hợp du lịch biển với di sản, lễ hội, ẩm thực và văn hóa cộng đồng sẽ mở thêm hướng phát triển cho Sầm Sơn. Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11 không chỉ là dịp tổ chức các chương trình biểu diễn, giao lưu mà còn là cơ hội để địa phương nhìn lại những giá trị văn hóa đang có, lựa chọn sản phẩm đặc trưng và xây dựng kế hoạch khai thác lâu dài. 

Với mục tiêu đón hơn 9 triệu lượt khách trong năm 2026, Sầm Sơn đứng trước yêu cầu không chỉ tăng lượng khách mà còn nâng cao chất lượng trải nghiệm.  

Biển vẫn là lợi thế chủ đạo, nhưng di sản, lễ hội, nghệ thuật cà kheo, văn hóa làng chài và các hoạt động cộng đồng có thể tạo nên những lựa chọn khác biệt, góp phần kéo dài mùa du lịch của đô thị biển.