Sầm Sơn - từ nơi nghỉ mát của người Pháp trở thành đô thị biển hiện đại

Bãi tắm dưới chân đền Độc Cước.

Từ vùng đất cổ hàng nghìn năm hình thành bên bờ vịnh Bắc Bộ, biển Sầm Sơn đã trải qua hành trình phát triển đầy thăng trầm để vươn mình trở thành một trong những đô thị du lịch biển năng động bậc nhất cả nước. Lịch sử ấy có thể nhìn nhận rõ qua hai lát cắt: Sầm Sơn xưa và Sầm Sơn nay.

Sầm Sơn xưa: “Khu nghỉ mát lý tưởng nhất Đông Dương”

Sầm Sơn được hình thành trên nền một bán đảo cổ, là kết quả của quá trình bồi tụ hàng nghìn năm giữa biển cả và núi đồi. Từ hàng ngàn năm trước, cư dân đã đến đây sinh sống, khai thác biển và dần tạo nên một không gian văn hóa ven biển đặc sắc.

Bờ biển Sầm Sơn xưa.

Đầu thế kỷ XX, vẻ đẹp “sơn tụ thủy” – một bên là biển xanh, cát trắng, một bên là dãy Trường Lệ uốn lượn – đã khiến Sầm Sơn “lọt mắt xanh” của người Pháp. Năm 1904–1906, chính quyền Đông Dương bắt đầu quy hoạch nơi đây thành khu nghỉ dưỡng, mở đường giao thông (nay là Quốc lộ 47) kết nối với trung tâm tỉnh lỵ, đồng thời xây dựng hàng loạt biệt thự, khu nghỉ mát trên núi Trường Lệ.

Chùa cô tiên.

Không gian nghỉ dưỡng được phân thành hai khu vực: “Sầm Sơn thượng” (Sam Son le haut) dành cho quan chức, giới thượng lưu, với hệ thống villa sang trọng; và “Sầm Sơn hạ” (Sam Son le bas) phục vụ khách du lịch phổ thông hơn. Những công trình này tạo nên một quần thể nghỉ dưỡng quy mô, hiện đại bậc nhất Đông Dương thời bấy giờ.

Đường từ đền Độc Cước lên Hòn Trống Mái-Sầm Sơn (đầu thế kỉ 20).

Các tiêu chí lựa chọn của người Pháp rất khắt khe: bãi tắm phải có cát mịn, thoải dài, sóng êm, không có đá ngầm; khí hậu phù hợp nghỉ dưỡng. Sầm Sơn hội tụ đầy đủ điều kiện đó, từng được đánh giá là “bãi tắm tốt nhất để phục hồi sức khỏe”. Tài liệu của học giả nước ngoài cũng ghi nhận nơi đây là một trong những khu nghỉ mát lý tưởng nhất Đông Dương.

Ngư dân Trường Lệ.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và các cuộc kháng chiến, nhiều công trình nghỉ dưỡng bị hư hại, chỉ còn lại dấu tích rêu phong trên dãy Trường Lệ. Tuy vậy, những nền móng, tàn tích biệt thự cổ vẫn là chứng tích sinh động về một thời kỳ phát triển sớm của du lịch nghỉ dưỡng tại Sầm Sơn, đồng thời khẳng định vai trò “khai mở” của người Pháp đối với tiềm năng du lịch nơi đây.

Sầm Sơn hôm nay: Đô thị du lịch biển hiện đại, cú “ngược dòng” ấn tượng

Sau thời gian dài trầm lắng, đặc biệt là giai đoạn hạ tầng xuống cấp và môi trường du lịch chưa được cải thiện, Sầm Sơn đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trong thời kỳ đổi mới.

Dấu mốc quan trọng là năm 1989, sự kiện “Hè Sầm Sơn: Sức khỏe – kinh tế – bạn bè” lần đầu tiên được tổ chức đã góp phần “đánh thức” tiềm năng du lịch, định vị vai trò của ngành kinh tế mũi nhọn đối với địa phương.

Từ năm 2014, với sự tham gia của các nhà đầu tư chiến lược, tiêu biểu là dự án FLC Sầm Sơn, diện mạo đô thị biển đã thay đổi nhanh chóng. Từ vùng đầm lầy ven biển, một quần thể nghỉ dưỡng – vui chơi – thể thao cao cấp hình thành chỉ trong thời gian ngắn, tạo cú hích lớn cho toàn bộ ngành du lịch địa phương.

Hạ tầng đô thị được đầu tư đồng bộ; các khách sạn, khu nghỉ dưỡng, dịch vụ du lịch phát triển mạnh mẽ; không gian ven biển được quy hoạch lại theo hướng văn minh, hiện đại. Sầm Sơn từ hình ảnh một điểm du lịch mùa vụ đã từng bước hướng tới mục tiêu “du lịch bốn mùa”.

Về quy mô, từ một thị trấn nhỏ với diện tích hơn 7,5 km2, dân số khoảng 5.000 người, đến nay phường Sầm Sơn đã trở thành là phường trung tâm, sở hữu bãi biển dài hơn 10 km, giữ vai trò trọng điểm về du lịch, nghỉ dưỡng và dịch vụ biển của miền Bắc.

Những con số tăng trưởng ấn tượng minh chứng cho sự “lột xác” đó là năm 2025, khu du lịch biển Sầm Sơn đón gần 9 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch ước đạt khoảng 17,48 nghìn tỷ đồng, chiếm hơn 50% tổng doanh thu du lịch của toàn tỉnh Thanh Hóa. Tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt mức cao kỷ lục, đời sống người dân ngày càng được nâng cao.

Và đến năm 2026, khu du lịch mang tầm vóc này đặt mục tiêu cho năm 2026 sẽ đón trên 9 triệu lượt khách và doanh thu đạt khoảng 18,8 nghìn tỷ đồng.

Đặc biệt, Nghị quyết số 07-NQ/TU (năm 2021) của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa đã xác định rõ định hướng: đến năm 2030, Sầm Sơn trở thành đô thị du lịch biển thông minh, hiện đại; đến năm 2045 là trung tâm du lịch, vui chơi, giải trí hàng đầu cả nước, có sức cạnh tranh quốc tế.

Hơn một thế kỷ phát triển, điều còn lại không chỉ là những con số tăng trưởng, mà còn là bài học về sự kế thừa: phát huy giá trị thiên nhiên, tôn trọng văn hóa bản địa và hướng tới phát triển bền vững. Đó chính là nền tảng để Sầm Sơn tiếp tục khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch Việt Nam và khu vực trong tương lai.

* Nguồn ảnh tư liệu và Internet