Sân bay Gia Bình: Mở không gian phát triển mới cho vùng Thủ đô

Động lực mở rộng không gian phát triển

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được kỳ vọng trở thành trung tâm kinh tế hàng không hiện đại, gắn với logistics, thương mại quốc tế, công nghiệp công nghệ cao và phát triển đô thị, tạo động lực tăng trưởng mới cho vùng Thủ đô.

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được kỳ vọng hình thành cực tăng trưởng mới, mở rộng không gian phát triển về phía Đông Bắc vùng Thủ đô (Ảnh: Phùng Tuệ An).

Theo chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua, dự án có tổng mức đầu tư hơn 196.000 tỷ đồng, quy mô khoảng 1.884ha. Đến năm 2030, sân bay dự kiến đạt công suất 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm; đến năm 2050 nâng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa. Một số hạng mục trọng điểm được đẩy nhanh tiến độ, hướng tới phục vụ APEC 2027.

Nằm trong khu vực tập trung nhiều trung tâm sản xuất điện tử, bán dẫn và công nghệ cao, sân bay Gia Bình có lợi thế phát triển vận tải hàng hóa giá trị cao, đáp ứng nhu cầu giao nhận nhanh của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đặc biệt, khả năng kết nối với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh thông qua hệ thống đường bộ, đường sắt và cảng biển tạo điều kiện hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức, thúc đẩy logistics và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo định hướng quy hoạch phát triển đô thị Bắc Ninh, địa phương chú trọng phát triển các cực logistics Quế Võ, Gia Bình và Kép. Trong đó, Gia Bình được định hướng tập trung logistics hàng không, kết nối với các trung tâm công nghiệp và hệ thống cảng biển trong vùng.

Bắc Ninh cũng nghiên cứu phát triển khu thương mại tự do gắn với sân bay, đồng thời thúc đẩy các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo và công nghiệp hàng không.

Ở góc độ quy hoạch, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đánh giá, việc phát triển sân bay Gia Bình là cần thiết khi nhu cầu vận tải hàng không vùng Thủ đô ngày càng tăng, trong khi mở rộng sân bay Nội Bài gặp khó khăn về quỹ đất và chi phí đầu tư.

Theo ông, sân bay Gia Bình không chỉ góp phần giảm tải Nội Bài mà còn tạo điều kiện phát triển logistics, đô thị, du lịch và thương mại tại Bắc Ninh cùng các địa phương lân cận.

Cùng quan điểm, trao đổi với Báo Xây dựng, ông Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) nhận định, sân bay Gia Bình không chỉ là công trình hạ tầng hàng không mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc tổ chức không gian phát triển, thúc đẩy liên kết kinh tế giữa Hà Nội, Bắc Ninh và các địa phương lân cận.

"Gia Bình là hạ tầng chiến lược của vùng Thủ đô, góp phần mở rộng không gian phát triển của Hà Nội và Bắc Ninh, với điều kiện sân bay được quy hoạch và khai thác như một phần của mạng lưới đô thị, giao thông và logistics liên vùng", ông Tiến nhấn mạnh.

Theo ông Tiến, sân bay Gia Bình sẽ tạo thêm một cực tăng trưởng ở phía Đông Bắc. Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm xác định trục Hồ Tây - Cổ Loa - Gia Bình là hướng phát triển quan trọng, góp phần mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực cho khu vực nội đô và sân bay Nội Bài.

"Khi kết nối thuận tiện, Hà Nội có thêm đầu mối giao thông và dịch vụ; Bắc Ninh có cơ hội phát triển logistics, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ hàng không, gắn với khu thương mại tự do thế hệ mới; các địa phương lân cận tiếp cận tốt hơn thị trường, chuỗi cung ứng và mạng lưới vận tải quốc gia", ông Tiến phân tích.

Đáng chú ý, vị trí phía Đông Bắc còn tạo lợi thế để sân bay Gia Bình kết nối với hai hành lang kinh tế quan trọng trong Quy hoạch Thủ đô, gồm Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Theo ông Tiến, sự kết nối này sẽ tạo điều kiện để sân bay tiếp cận hệ thống cảng biển, cửa khẩu và các trung tâm sản xuất, góp phần hình thành mạng lưới logistics liên vùng, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa.

Ưu tiên kết nối hạ tầng đồng bộ

Để sân bay Gia Bình phát huy vai trò cực tăng trưởng mới, việc kết nối đồng bộ với trung tâm Hà Nội và các đầu mối giao thông trong vùng có ý nghĩa quyết định.

Tại cuộc họp với UBND Thành phố Hà Nội (ngày 9/11), Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu đồng bộ mạng lưới đường bộ, đường sắt kết nối các cảng hàng không.

Theo Thứ trưởng, các cơ quan chức năng đang nghiên cứu phương án khai thác sân bay Gia Bình, trong đó có khả năng chuyển hoạt động khai thác quốc tế từ Nội Bài sang Gia Bình. Nếu phương án này được lựa chọn, việc kết nối trực tiếp giữa hai sân bay sẽ đặc biệt quan trọng.

Thứ trưởng đề nghị nghiên cứu tuyến đường sắt từ sân bay Gia Bình qua ga Gia Lâm về trung tâm Hà Nội, đồng thời xác định ga Gia Lâm là đầu mối kết nối các loại hình đường sắt.

Đáng chú ý, phương án phải hướng tới cự ly ngắn nhất, phấn đấu rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm Hà Nội đến sân bay còn khoảng 30 - 45 phút, ưu tiên tổ chức tàu chạy thẳng, hạn chế dừng tại các ga trung gian.

Tại cuộc họp với TP Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu đồng bộ mạng lưới đường bộ, đường sắt kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Thứ trưởng yêu cầu Cục Đường sắt phối hợp với các địa phương rà soát, hoàn thiện phương án kết nối, làm rõ hướng tuyến, vị trí nhà ga và khả năng liên thông giữa hai sân bay Gia Bình, Nội Bài.

Về phía Bắc Ninh, địa phương kiến nghị bố trí đồng bộ không gian nhà ga và hạ tầng đường sắt ngầm ngay trong quá trình xây dựng sân bay, tránh phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hoạt động khai thác sau này.

Phân tích sâu hơn về yêu cầu kết nối, ông Nguyễn Hồng Tiến cho rằng, hiệu quả khai thác sân bay Gia Bình phụ thuộc rất lớn vào khả năng liên thông với mạng lưới giao thông quốc gia và vùng Thủ đô, đặc biệt là hệ thống đường sắt.

"Về liên kết vùng, cảng hàng không, sân bay chỉ phát huy khi hành khách và hàng hóa đến được các đô thị, khu công nghiệp và cảng biển bằng đường bộ và đường sắt liên vùng. Vành đai 4 - Vùng Thủ đô và tuyến đường kết nối sân bay với Hà Nội là hai trục chính trước mắt", ông Tiến nhận định.

Đối với đường sắt, ông Tiến cho biết Hà Nội đang nghiên cứu kéo dài tuyến đường sắt đô thị số 8 đến sân bay, đồng thời đề xuất lấy ga Gia Lâm làm đầu mối và nghiên cứu phương án liên thông với Nội Bài.

"Cách tiếp cận này phù hợp, vì giúp hai sân bay bổ trợ nhau trong cụm hàng không vùng Thủ đô thay vì phát triển tách rời", ông Tiến đánh giá.

Theo ông, việc hình thành mạng lưới giao thông kết nối đồng bộ không chỉ tạo thuận lợi cho hành khách mà còn mở rộng khả năng vận chuyển hàng hóa, tăng cường liên kết giữa các trung tâm sản xuất, logistics và dịch vụ trong vùng.

Đặc biệt, ông Tiến lưu ý, đầu tư một cảng hàng không quy mô lớn chưa đồng nghĩa với việc tạo ra động lực tăng trưởng tương xứng. Hiệu quả kinh tế phụ thuộc vào khả năng kết nối hạ tầng, tổ chức không gian phát triển và sự phối hợp giữa các địa phương.

"Các cảng hàng không, sân bay tự thân không bảo đảm tăng trưởng. Hiệu quả phụ thuộc vào ba điều kiện: Hạ tầng kết nối hoàn thành đồng bộ với sân bay, đặc biệt là đường sắt; quy hoạch sử dụng đất hợp lý quanh khu vực sân bay và sự phối hợp có hiệu quả giữa các địa phương trong vùng gồm: Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh", ông Tiến nhấn mạnh.