Trở lại di tích lịch sử quốc gia Sở Chỉ huy tiền phương Phân khu 6 chiến dịch Mậu Thân 1968 (TP.HCM): Chỉ mong sớm chuyển nhà, trả lại di tích cho Nhà nước

Ở tuổi 70, điều ông Lập mong mỏi lúc này là sớm hoàn tất các thủ tục còn lại, nhận khoản kinh phí hỗ trợ và chuyển sang nhà mới, để bàn giao lại căn nhà di tích quốc gia cho Nhà nước.

Tầng trệt tại số 7 Lý Chính Thắng hiện vẫn duy trì tiệm phở Bình

Mong các bước còn lại sớm hoàn tất

Trở lại căn nhà số 7 Lý Chính Thắng, nơi được biết đến là di tích lịch sử quốc gia Sở Chỉ huy tiền phương Phân khu 6 trong Chiến dịch Mậu Thân 1968, chúng tôi gặp lại ông Ngô Văn Lập. Ông Lập là con trai của ông Ngô Toại và bà Trần Thị My, đồng thời là người đại diện gia đình trực tiếp quản lý căn nhà số 7 Lý Chính Thắng.

Căn nhà vẫn có tiệm phở Bình ở tầng trệt, phía trên là không gian sinh hoạt của các thành viên trong gia đình. Câu chuyện về việc hoán đổi nhà đất giữa gia đình và Nhà nước, tưởng như đã đi đến những bước cuối cùng sau nhiều năm chờ đợi, đến nay vẫn còn một số việc cần hoàn tất. Ông Lập năm nay đã 70 tuổi. Nhắc đến căn nhà số 9 nằm liền kề, ông chỉ tay về phía bên kia rồi kể, gia đình được tạm bàn giao căn nhà này từ ngày 20.1.2023. Khi ấy, mọi người đều vui mừng vì sau thời gian dài kiến nghị, mong muốn được chuyển sang nơi ở mới đã có chuyển biến tích cực. Căn nhà số 9 cũng đã được sửa chữa, cải tạo để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình.

Thế nhưng, từ ngày nhận bàn giao tạm đến nay, gia đình vẫn chưa thể dọn qua ở vì các thủ tục pháp lý liên quan đến nhà đất chưa hoàn tất. Việc bàn giao căn nhà số 9 trước đây được thực hiện trong thời gian chờ thành phố hoàn thành các hồ sơ, thủ tục cần thiết cho phương án hoán đổi giữa hai căn nhà số 7 và số 9 Lý Chính Thắng. “Nhà thì đã được bàn giao rồi, cũng đã sửa sang lại, nhưng giấy tờ chưa xong nên mình chưa thể qua ở. Gia đình cứ chờ, bởi phải có giấy tờ rõ ràng, hợp pháp thì mới yên tâm chuyển sang”, ông Lập tâm sự. Theo ông, gia đình đã thực hiện các yêu cầu về hồ sơ, giấy tờ nhà đất theo hướng dẫn của cơ quan chức năng. Những nội dung cần bổ sung, xác nhận, gia đình đều cố gắng phối hợp thực hiện. Ông cũng hiểu việc giải quyết một trường hợp hoán đổi nhà đất liên quan đến di tích lịch sử cần có những bước thủ tục riêng, bảo đảm việc quản lý tài sản công cũng như giữ gìn hồ sơ pháp lý của di tích.

“Cái gì thuộc về thủ tục thì gia đình cũng chờ và làm theo hướng dẫn. Tôi chỉ mong các bước còn lại sớm hoàn tất để mình có thể chuyển qua nhà mới. Chứ cứ ở đây mãi thì cũng không tiện, bởi đây là nhà di tích, sau này Nhà nước còn có kế hoạch bảo tồn, chỉnh trang, phát huy giá trị”, ông nói.

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông Lập nhiều lần nhắc đến mong muốn sớm bàn giao nhà số 7. Đó cũng là điều ông cho rằng gia đình cần thực hiện để việc hoán đổi nhà đất được trọn vẹn, đồng thời tạo điều kiện cho công tác quản lý, bảo tồn di tích. Câu chuyện về việc hoán đổi nhà số 7 và số 9 Lý Chính Thắng đã kéo dài nhiều năm. Trước đó, gia đình ông Ngô Toại và bà Trần Thị My có nguyện vọng được chuyển sang căn nhà số 9 để ổn định cuộc sống, còn Nhà nước tiếp nhận căn nhà số 7 để quản lý theo diện nhà di tích.

Trên cơ sở xem xét kiến nghị của gia đình, TP.HCM đã thống nhất phương án tiếp nhận nhà số 7 làm di tích lịch sử, đồng thời thực hiện các thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất căn nhà số 9 cho gia đình theo quy định. Phần chênh lệch giữa giá trị căn nhà số 9 và khoản bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi nhà số 7 được ngân sách Đảng bộ TP.HCM nộp thay cho gia đình. Bên cạnh đó, thành phố thống nhất hỗ trợ 5 tỉ đồng để gia đình cải tạo, sửa chữa nhà và ổn định cuộc sống.

Ông Ngô Văn Lập chia sẻ với phóng viên Văn Hóa

Đề nghị giải quyết dứt điểm

Trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn thời điểm đó, gia đình gửi đơn kiến nghị, mong được ứng trước một phần kinh phí hỗ trợ để trang trải cuộc sống. Tháng 8.2022, gia đình đã nhận được 2 tỉ đồng tạm ứng trong tổng số 5 tỉ đồng được hỗ trợ. Đến cuối năm 2022, căn nhà số 9 được sửa chữa, cải tạo theo phương án đã thống nhất. Ngày 9.12.2022, Bộ Tư lệnh TP.HCM nghiệm thu, bàn giao căn nhà cho Công ty TNHH MTV Quản lý kinh doanh nhà TP.HCM. Sau đó, ngày 20.1.2023, căn nhà được tạm bàn giao cho gia đình để sử dụng trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan.

Những tưởng từ đây gia đình sẽ sớm có nơi ở mới, nhưng đến nay, việc chuyển nhà vẫn chưa thực hiện được. Khoản kinh phí hỗ trợ còn lại 3 tỉ đồng cũng là điều ông Lập mong muốn được xem xét giải quyết. Ông kể, năm 2025, gia đình đã gửi thêm đơn kiến nghị, trong đó có đơn gửi Thành ủy TP.HCM. Sau khi tiếp nhận, đơn của gia đình được chuyển đến UBND TP.HCM cùng các cơ quan liên quan để xem xét. Tuy nhiên, ông vẫn đang chờ thông tin về kết quả giải quyết. “Gia đình tôi mong muốn được nhận nốt 3 tỉ đồng còn lại trong khoản hỗ trợ 5 tỉ đồng trước đây. Số tiền đó rất cần thiết để gia đình ổn định cuộc sống, nhất là trong lúc tuổi tác đã cao, sức khỏe không còn được như trước”, ông Lập chia sẻ.

Hiện tại, ba hộ gia đình với khoảng 15 người vẫn đang sinh sống tại căn nhà số 7. Trong điều kiện không gian sinh hoạt còn hạn chế, việc sắp xếp cuộc sống của nhiều thế hệ cũng có những bất tiện nhất định. Do hoàn cảnh kinh tế, gia đình hiện cho người cháu thuê tầng trệt để có thêm nguồn thu nhập. Ông Lập tâm sự: “Thật ra, tôi cũng không muốn gia đình ở đây lâu nữa. Đây là di tích, Nhà nước đã có chủ trương tiếp nhận để bảo tồn thì mình cũng muốn sớm bàn giao. Nhưng muốn chuyển đi thì phải có nhà mới, có giấy tờ rõ ràng, rồi còn phải tính toán cuộc sống cho các thành viên trong gia đình. Ở tuổi này, tôi chỉ mong mọi việc được giải quyết ổn thỏa, để sau này con cháu đỡ phải tiếp tục lo những chuyện của thế hệ trước”.

Trong câu chuyện với phóng viên, ông Lập còn nhắc đến việc gia đình có thể tiếp tục tham gia hỗ trợ hoạt động tại di tích sau khi bàn giao nhà. Theo ông, nếu được tạo điều kiện, ông sẵn sàng cộng tác trong việc giới thiệu, thuyết minh về lịch sử căn nhà cho các đoàn khách đến tham quan. Đây là nơi gắn bó với gia đình qua nhiều năm, ông cũng hiểu rõ những câu chuyện, tư liệu và ký ức liên quan đến di tích.

“Tôi gắn bó với căn nhà này nhiều năm nên hiểu rõ những câu chuyện về tiệm phở Bình và lịch sử di tích. Nếu sau này Nhà nước cần, tôi sẵn sàng cộng tác thuyết minh, giới thiệu di tích cho khách tham quan”, ông Lập chia sẻ. Hiện nay, ông vẫn trực tiếp hướng dẫn và thuyết minh khi có khách đến tham quan di tích.

Tọa lạc tại số 7 Lý Chính Thắng (địa chỉ cũ là số 7 Yên Đỗ), tiệm phở Bình nức tiếng Sài Gòn (của vợ chồng ông Ngô Toại và bà Trần Thị My) ngày ấy đã được chủ nhân cho cách mạng sử dụng làm cơ sở bí mật của Sở Chỉ huy tiền phương Phân khu 6, là nơi tập kết các chiến sĩ biệt động để trực tiếp tham gia chiến đấu trong chiến dịch Mậu Thân 1968.

Năm 1988, “địa chỉ đỏ” này đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ VHTTDL) xếp hạng di tích lịch sử. Theo hồ sơ di tích, nhà số 7 Lý Chính Thắng có hai khu vực bảo vệ: Khu vực bảo vệ I có diện tích 80m2; Khu bảo vệ II có diện tích 240m2 phạm vi là hai căn nhà liền kề. Hiện trạng nhà gồm 4 tầng: Trệt, lửng, ba lầu, sân thượng. Gia đình sử dụng tầng trệt làm tiệm phở (phở Bình); tầng 2 bố trí làm nơi trưng bày bổ sung tại di tích; nơi ở và sinh hoạt của gia đình bố trí tại lửng, một phòng nhỏ ở tầng 2 và toàn bộ tầng 3 và tầng 4.

Việc hoán đổi nhà đất được đặt ra nhằm tạo điều kiện để Nhà nước tiếp nhận toàn bộ không gian di tích, đồng thời giúp gia đình có nơi ở khác ổn định hơn.