Sân bay tỷ đô Long Thành: Tham vọng cửa ngõ hàng không và những gợi ý từ loạt siêu dự án Changi, Đại Hưng, Xích Liệp Giác

Ảnh minh họa.

Tháng 6/2015, với 428/461 đại biểu tán thành, Quốc hội chính thức thông qua chủ trương đầu tư Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành (Đồng Nai) với tổng vốn 336.630 tỷ đồng (tương đương 16,03 tỷ USD. Dự án được quy hoạch trên diện tích khoảng 5.000 ha, trong đó diện tích đất xây dựng kết cấu hạ tầng cảng hàng không là 2.750 ha; diện tích đất cho quốc phòng là 1.050 ha; diện tích đất dành cho hạng mục phụ trợ và công nghiệp hàng không, các công trình thương mại khác là 1.200 ha.

Kết quả biểu quyết của Quốc hội thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành tại kỳ họp tháng 6/2015. - Ảnh: V.V.THÀNH

Lộ trình thực hiện dự kiến chia làm 3 giai đoạn. Giai đoạn 1, đầu tư xây dựng 1 đường cất hạ cánh và 1 nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ đồng bộ với công suất 25 triệu hành khách/năm, 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm. Giai đoạn 2, tiếp tục đầu tư xây dựng thêm 1 đường cất hạ cánh cấu hình mở và 1 nhà ga hành khách để đạt công suất 50 triệu hành khách/năm và 1,5 triệu tấn hàng hóa/năm. Giai đoạn 3, hoàn thành các hạng mục của dự án để đạt công suất 100 triệu hành khách/năm và 5 triệu tấn hàng hóa/năm.

Riêng giai đoạn 1 dự án có tổng mức đầu tư hơn 109.000 tỷ đồng (hơn 4,6 tỷ USD) được bắt đầu triển khai từ 2021. Đến cuối năm 2025, sân bay đã đón chuyến bay thương mại đầu tiên và dự kiến chính thức đưa vào vận hành, khai thác từ tháng 6 năm nay.

Về giai đoạn 2 của dự án, trên cơ sở Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội, Bộ Xây dựng đã ban hành quyết định giao ACV làm chủ đầu tư. Hiện ACV đang phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức lựa chọn đơn vị tư vấn để lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho giai đoạn tiếp theo của dự án.

Bộ Xây dựng khẳng định sân bay Long Thành là công trình hạ tầng đặc biệt quan trọng của quốc gia, được xác định là động lực chiến lược thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Theo Nghị quyết của Quốc hội, sân bay Long Thành được xây dựng đạt cấp 4F theo phân cấp của Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (ICAO); là Cảng hàng không quốc tế quan trọng của quốc gia.

Trong khi Chính phủ và Quốc hội kỳ vọng sân bay Long Thành với tổng mức đầu tư 16 tỷ USD sẽ mở ra cửa ngõ mới cho hàng không Việt Nam, hướng tới trở thành một trong những trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế của khu vực; thì tại nhiều quốc gia trong khu vực, chính phủ cũng đã đầu tư hàng chục, thậm chí vài chục tỷ USD cho những dự án siêu sân bay công suất hàng trăm triệu khách, hướng tới trở thành những cảng trung chuyển quốc tế cửa ngõ, tạo động lực bứt phá cho nền kinh tế.

Sân bay Xích Liệp Giác - dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của Hồng Kông

Từng có thời điểm được mệnh danh là một trong những dự án hạ tầng đắt đỏ nhất thế giới, Sân bay Quốc tế Hồng Kông hay còn gọi là Sân bay Xích Liệp Giác (Chek Lap Kok) là một trong những sân bay lớn nhất châu Á và cả thế giới, đóng vai trò cửa ngõ của Đông Á và Đông Nam Á.

Một số thông tin cho biết chính quyền Hồng Kông có thể đã dành hơn 30 tỷ USD để xây dựng sân bay Xích Liệp Giác (bao gồm giai đoạn 1 từ 1991-1998) và giai đoạn 2 (xây dựng hệ thống 3 đường băng từ 2011-2024). Nếu tính cả hệ sinh thái hạ tầng kết nối như đường cao tốc, tàu tốc hành... thì tổng mức đầu tư có thể lên tới 40 tỷ USD.

Một yếu tố quan trọng khiến sân bay Quốc tế Hồng Kông trở thành một trong những dự án hạ tầng đắt đỏ nhất thế giới là yếu tố cấu trúc địa hình đặc biệt của khu vực được chọn để xây dựng sân bay. Sân bay được đặt trên một hòn đảo nhân tạo khổng lồ rộng 12,48 km², tạo ra bằng cách san phẳng các ngọn núi trên hòn đảo Xích Liệp Giác và lấp biển.

Ban Quản lý sân bay Quốc tế Hồng Kông khẳng định nỗ lực trở thành một trong những trung tâm hàng không lớn nhất và quan trọng nhất thế giới, đóng vai trò là cầu nối thiết yếu cho việc mở cửa đất nước và tăng cường kết nối quốc tế.

Hệ thống 3 đường băng trị giá 18,18 tỷ USD chính thức vận hành đồng bộ cuối năm 2024 tại Sân bay Quốc tế Hồng Kông là dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của Đặc khu hành chính này tại thời điểm đó.

Theo tầm nhìn của Hồng Kông, đến năm 2035, sân bay này sẽ phục vụ hơn 120 triệu hành khách và xử lý 10 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Chính quyền địa phương gọi đây là dự án mang tính bước ngoặt, một phần quan trọng trong tầm nhìn dài hạn của Hồng Kông nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, cải thiện kết nối và duy trì vị thế là trung tâm hàng không quốc tế.

Một nghiên cứu của công ty tư vấn Enright, Scott & Associates dự báo rằng đến năm 2030, dự án sẽ tạo ra khoảng 184 tỷ đô la Hồng Kông (23,5 tỷ USD tính theo tỷ giá hiện tại) lợi ích kinh tế trực tiếp và gián tiếp mỗi năm.

Sân bay quốc tế Đại Hưng và tham vọng trung tâm hàng không tầm cỡ thế giới

Sân bay quốc tế Đại Hưng Bắc Kinh khởi công năm 2014 và đưa vào khai thác năm 2019; là một trong những siêu dự án hạ tầng quốc gia, gắn với chiến lược phát triển trung chuyển, logistics của Trung Quốc.

Tổng Bí thư Tập Cận Bình từng kỳ vọng Sân bay Quốc tế Đại Hưng sẽ trở thành một sân bay đẳng cấp thế giới, an toàn, xanh, thông minh, lấy con người làm trung tâm, tạo ra một trung tâm hàng không tầm cỡ thế giới.

Được xây dựng để giảm tải áp lực cho sân bay Bắc Kinh vốn đã có lưu lượng vượt 100 triệu khách khi đó, Sân bay quốc tế Đại Hưng có tổng mức đầu tư riêng phần sân bay khoảng 120 tỷ Nhân dân tệ (khoảng 17,5 tỷ USD). Nếu tính cả hệ thống hạ tầng phụ trợ kết nối vùng và du lịch/đô thị xung quanh như đường sắt, đường bộ, khu dịch vụ hỗ trợ, logistics, tổng mức đầu tư có thể lên tới hơn 60 tỷ USD.

Bên trong sân bay Quốc tế Đại Hưng. Ảnh: LIEYINGART.COM

Sân bay được quy hoạch 7 đường băng, công suất dài hạn hơn 100 triệu khách/năm vào năm 2030. Theo một số tờ báo Trung Quốc, quá trình xây dựng sân bay Đại Hưng đã giúp Trung Quốc xác lập hàng chục kỷ lục trong và ngoài nước, như tòa nhà cách ly địa chấn lớn nhất thế giới, nhà ga sân bay đầu tiên trên thế giới có đường sắt cao tốc chạy bên dưới, tấm bê tông đơn lớn nhất thế giới...

Tờ China Daily cho biết, tại cuối năm 2025, sân bay Đại Hưng lần đầu tiên cán mốc hơn 50 triệu lượt hành khách/ năm, là mức vận hành gần công suất tối đa của giai đoạn đầu dự án. Còn trong năm 2024, giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua sân bay Quốc tế Đại Hưng ước tính vượt 50 tỷ Nhân dân tệ, cho thấy vai trò ngày càng lớn của cửa ngõ hàng không này trong dòng chảy thương mại quốc tế.

'Sân bay trong vườn' Changi và tầm nhìn vượt thời đại của Singapore

Trong các năm từ 2000 đến 2025, sân bay Changi của Singapore được Skytrax xếp hạng là sân bay tốt nhất thế giới 13 lần, một con số đủ để nói lên phần nào đẳng cấp và vai trò của Changi như một cửa ngõ của khu vực Đông Nam Á.

Sẽ không quá lời khi ví Changi là biểu tượng cho tư duy "dám đi trước thời đại" của Singapore. Sự ra đời của sân bay Changi bắt nguồn từ với một quyết định chấn động của Thủ tướng Lý Quang Diệu hồi năm 1975, khi ông bất ngờ hủy bỏ hoàn toàn kế hoạch nâng cấp sân bay Paya Lebar - cửa ngõ hàng không duy nhất của Singapore thời đó, chấp nhận mất trắng 800 triệu SGD chi phí chìm đã bỏ ra, và chi thêm 1,5 tỷ SGD để xây dựng một sân bay hoàn toàn mới tại Changi, vùng đất đầm lầy hoang vu ở cực Đông đảo quốc.

Quyết định này dựa trên một tầm nhìn địa chiến lược đơn giản mà sắc bén: Changi nằm sát biển nên máy bay có thể cất hạ cánh theo hướng biển, giảm thiểu tiếng ồn trong thành phố. Quan trọng hơn, vị trí này cho phép mở rộng vô hạn trong tương lai bằng cách lấn biển. Và thế là Singapore có Changi ngày nay với một không gian phát triển tuyệt vời, ở đó có khu phức hợp Jewel tráng lệ với thác nước trong nhà cao nhất thế giới và rừng nhiệt đới nhân tạo , có nhà ga T5 đẳng cấp quốc tế với công suất thiết kế riêng nhà ga này đã lên tới 50 triệu khách/ năm...

Thác nước trong nhà cao nhất thế giới bên trong sân bay Changi. Ảnh: Changi Airport.

Riêng năm 2025,Changi phục vụ gần 70 triệu lượt hành khách, mức cao nhất từ trước tới nay kể từ khi sân bay hoạt động, vượt cả mức kỷ lục trước dịch COVID-19 (68,3 triệu vào 2019).

Nhưng hơn thế nữa, vượt qua phạm trù một sân bay hay trung tâm trung chuyển quốc tế, Changi được xây dựng như một điểm đến du lịch thực thụ, thu hút nhiều chục triệu lượt khách tham quan mỗi năm, bao gồm cả người dân địa phương ghé thăm để ăn tối và mua sắm cuối tuần. Cấu trúc doanh thu của sân bay này cho thấy 38% nguồn thu đến từ các hoạt động phi hàng không như nhượng quyền bán lẻ và cho thuê mặt bằng...

Ước tính tổng mức đầu tư cho sân bay Changi từ trước đến nay, bao gồm tất cả các dự án đã hoàn thành và đang triển khai, là khoảng 15-20 tỷ USD. Sau khi hoàn thành hạng mục T5, tổng công suất của sân bay dự kiến sẽ được nâng lên 140 triệu hành khách/năm.

Câu chuyện từ những siêu dự án sân bay "trong vườn" Changi, sân bay "của những kỷ lục" Đại Hưng hay sân bay trên đảo nhân tạo của Hồng Kông và thành công của các dự án tầm cỡ đó trong việc thu hút mạng bay trung chuyển, mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế sẽ là những ví dụ đáng tham khảo về cách mà các quốc gia chuyển hóa hạ tầng thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Diên Vỹ