Sẵn sàng cho chu kỳ tăng trưởng mới

“Chìa khóa” của chu kỳ tăng trưởng mới

Khác với các chu kỳ tăng trưởng trước đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo, Chính phủ xác định tiếp tục củng cố các động lực tăng trưởng truyền thống, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới. Trong đó, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công, nâng cao chất lượng thu hút FDI và phát triển đồng bộ các loại thị trường, nhất là thị trường vốn và thị trường tài chính. Chính phủ cũng tập trung chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với nhu cầu thị trường. Khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng, tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực then chốt theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.

TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam, năm 2026 sẽ mở ra giai đoạn tăng trưởng mới với nhiều chính sách, cơ chế đặc thù được triển khai cùng hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia được kích hoạt ngay từ đầu kỳ. Đây là bước đi nhằm tạo lực đẩy đủ mạnh cho toàn bộ giai đoạn 2026–2030, đồng thời bù đắp phần tăng trưởng đã bị ảnh hưởng bởi đại dịch và các biến động địa chính trị toàn cầu trước đó. Vận hội trước mắt của nền kinh tế Việt Nam là vô cùng lớn, nhưng nó sẽ không tự đến, hoặc đến với chúng ta một cách dễ dàng. Nó sẽ trở thành hiện thực khi chúng ta biết nắm bắt thời cơ và hành động quyết liệt.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, trạng thái sẵn sàng cho chu kỳ tăng trưởng mới đã được các doanh nghiệp chuẩn bị rất kỹ càng, thận trọng. Theo khảo sát của VCCI, có tới 31,3% doanh nghiệp dự kiến mở rộng hoạt động trong hai năm tới. Đây là con số đáng kỳ vọng trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiếp tục bất ổn, khó lường. Nhiều doanh nghiệp đang xây dựng kế hoạch kinh doanh bám sát với các mục tiêu tăng trưởng 2 con số của năm 2026 và cả giai đoạn 2026-2030 của nền kinh tế. Các doanh nghiệp đang tập trung vào cải thiện năng lực cạnh tranh, từ việc tái cấu trúc hoạt động, đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản trị đến việc chủ động tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Thực tiễn này được minh chứng qua chiến lược của nhiều doanh nghiệp. Ông Trịnh Đức Kiên, Phó Giám đốc Công ty TNHH Kẻ Gỗ cho biết, việc xác định châu Âu và Mỹ là thị trường trọng điểm không chỉ nhằm mở rộng đầu ra, mà còn là bước chuyển chiến lược để doanh nghiệp bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Quá trình này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện, từ phương án kinh doanh đến quy trình sản xuất, nhằm đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường cao cấp, chứ không đơn thuần là dịch chuyển hàng hóa từ thị trường này sang thị trường khác. Các khoản đầu tư cho chuyển đổi thị trường cần thời gian dài để phát huy hiệu quả, thậm chí có độ trễ trước khi hình thành dòng đơn hàng ổn định. Bên cạnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu gỗ còn đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng nguồn nguyên liệu, yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc. Tuy vậy, đây vẫn là con đường tất yếu để doanh nghiệp tạo nền tảng phát triển bền vững, nâng cao giá trị thương hiệu và mở ra chu kỳ tăng trưởng mới trên thị trường quốc tế.

Dù đã chuẩn bị kĩ lưỡng song khó khăn và rủi ro vẫn hiện hữu. TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương lo ngại, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn với quy mô lớn, cường độ cao chưa từng có và đang tiếp tục gia tăng đặt quá trình toàn cầu hóa và thương mại quốc tế dựa trên luật lệ đang ở ngã rẽ gập ghềnh, quanh co, phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường năm 2025 vẫn ghi nhận ở mức cao, tăng 14,81% so với cùng kỳ năm 2024, dù phần lớn trong số này là các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, hình thức lựa chọn là tạm dừng ngắn hạn, nhưng có thể hình dung tâm trạng chờ đợi của các doanh nghiệp này.

Trạng thái sẵn sàng cho chu kỳ tăng trưởng mới đã được các doanh nghiệp chuẩn bị rất kỹ càng, thận trọng

Xây dựng nền kinh tế tự chủ

Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa cảm nhận được thay đổi của môi trường kinh doanh. Việc nắm bắt và tuân thủ luật pháp đã trở thành khó khăn hàng đầu đối với họ. Hơn thế, những khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn còn đó, gồm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý chưa giảm; tiếp cận các nguồn lực vốn, đất đai, công nghệ và lao động chất lượng cao vẫn còn nhiều khúc mắc; các ưu đãi, khuyến khích, hỗ trợ cho nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo chưa được thực thi đầy đủ trên thực tế... Đặc biệt, năm 2026 là thời điểm thực thi nhiều văn bản luật mới, trong đó có những luật tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, nhà đầu tư, như Luật Thương mại điện tử, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Quản lý thuế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm..., TS. Nguyễn Đình Cung cho biết.

Trong mô hình tăng trưởng mới, vai trò của Nhà nước không chỉ dừng ở việc ban hành chính sách, mà cần được định vị rõ hơn là Nhà nước kiến tạo phát triển. Do đó, TS. Lê Duy Bình kỳ vọng năm 2026 sẽ có nhiều hành động quyết liệt hơn nhằm tiếp tục cải cách về thể chế, chính sách, phát huy nguồn vốn con người, các giá trị văn hóa, giáo dục, y tế, phát triển mạnh mẽ hơn của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, huy động mạnh mẽ mọi nguồn lực của nền kinh tế từ khu vực tư nhân, Nhà nước, các nhà đầu tư nước ngoài, để cùng cống hiến, hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng, hùng cường của nền kinh tế.

Trong đó, phát triển khoa học công nghệ và làm chủ các công nghệ chiến lược sẽ tạo tiền đề giúp nền kinh tế làm mới những độc lực tăng trưởng cũ và hình thành những động lực tăng trưởng mới thay thế mô hình dựa trên lao động giá rẻ bằng tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và trở thành nền kinh tế công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Đặc biệt, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã thực sự được coi là chìa khóa cho việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng, là nền tảng cho phát triển bền vững. Do đó, phát triển nhân lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ cơ bản, và các công nghệ mới như AI, bán dẫn, 5G/6G, internet vệ tinh hay năng lượng xanh mang lại những lợi ích then chốt như giúp nền kinh tế Việt Nam xây dựng nền kinh tế tự chủ, giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, giúp Việt Nam tự tin ứng phó với các biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, chu kỳ tăng trưởng mới cũng vận hành như một “bộ lọc” tự nhiên đối với cộng đồng doanh nghiệp, khi không phải mọi doanh nghiệp đều có khả năng tham gia và thích ứng thành công.

Để bứt phá trong giai đoạn này, các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và chất lượng quản trị. Trọng tâm là tái cấu trúc mô hình kinh doanh theo hướng tinh gọn, linh hoạt; tăng cường đầu tư cho khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn mới về xanh hóa, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, pháp lý và tài chính sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp gia tăng sức chống chịu và tận dụng hiệu quả các cơ hội trong chu kỳ tăng trưởng mới.

Hương Giang