Sẵn sàng mùa lễ hội văn hóa

Thanh niên xã Trà Giáp tập luyện điệu trống chiêng truyền thống. Ảnh: BÌNH MINH

Tất bật trước ngày hội

Buổi sáng, già làng Hồ Văn Chiêu (thôn 3, xã Phước Chánh) cùng bà con lên rẫy, chiều về lại tất bật với công việc chuẩn bị cho Ngày hội “Sắc màu văn hóa Bhnong” dự kiến diễn ra vào đầu tháng 6 tới. Mọi người cùng ôn lại các nghi thức quen thuộc như cúng đất lập làng, ăn mừng lúa mới, cúng máng nước, đuổi tà ma.

Việc tập luyện chủ yếu diễn ra sau khi bà con kết thúc công việc nương rẫy. Người lớn truyền lại cách thực hành nghi lễ, cách đánh chiêng, giữ nhịp múa. Người trẻ tiếp nhận, ghi nhớ và thực hành.

“Những nghi lễ này bà con vẫn thực hiện hằng năm, nhưng khi đưa vào ngày hội thì phải chuẩn bị kỹ hơn, làm cho đúng, cho đủ, để người ngoài nhìn vào hiểu được ý nghĩa. Chúng tôi tập luyện lại để lớp trẻ nhớ, biết cách làm, biết vì sao mình làm như vậy. Bà con ai cũng tranh thủ sau giờ lên rẫy để tập, để khi đến ngày hội thì thực hiện cho đúng với phong tục của mình”, già làng Hồ Văn Chiêu nói.

Những năm qua, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống vùng cao được quan tâm, đặc biệt chú trọng đến đối tượng là thế hệ trẻ. Ảnh: KỶ NGUYỄN

Cùng thời điểm, tại xã Trà Giáp, không khí chuẩn bị cho Lễ hội Văn hóa các dân tộc lần thứ I, năm 2026 diễn ra khá khẩn trương ở nhiều thôn. Ghi nhận tại các tuyến đường vào trung tâm xã đến khu vực sân thể thao thôn 2, người dân đồng loạt phát dọn vệ sinh, chỉnh trang cảnh quan, tập luyện cồng chiêng, múa hát và chuẩn bị các phần thi liên quan đến nghề truyền thống, ẩm thực và sinh hoạt văn hóa. Ở mỗi thôn, lực lượng tham gia được phân công cụ thể, nhóm trưng bày hiện vật, nhóm nghệ nhân đan lát, phục dựng cây nêu đến các hộ chuẩn bị nguyên liệu cho hội thi ẩm thực, giã gạo nấu cơm.

Những vật dụng quen thuộc như gùi, nỏ, ché, chiêng, trống, sản phẩm mây tre đan hay dụng cụ sản xuất được lựa chọn, sắp xếp lại để đưa xuống lễ hội như một hình thức giới thiệu đời sống qua hiện vật. Trong quá trình này, vai trò của các già làng, người có uy tín tiếp tục được thể hiện rõ khi họ trực tiếp tham gia hướng dẫn, kiểm tra cho các hoạt động chuẩn bị, đảm bảo các yếu tố truyền thống được thực hiện đúng với tập quán.

Già làng Trần Ngọc Liên (thôn 1, xã Trà Giáp) chia sẻ: “Lễ hội là dịp để con cháu hiểu hơn về phong tục, tập quán của người Ca Dong, Cor mà cha ông đã gìn giữ từ trước đến nay. Những ngày qua, bà con chủ động chuẩn bị, người lớn hướng dẫn cho lớp trẻ từng việc cụ thể, từ cách đánh chiêng đến ý nghĩa của các nghi lễ. Chúng tôi mong những giá trị này được giữ lại trong đời sống hằng ngày, để thế hệ sau tiếp tục thực hành và gìn giữ”.

Định hình không gian văn hóa

Ông Nguyễn Quốc Kỷ, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Chánh cho biết, địa phương đang hướng đến một đợt sinh hoạt văn hóa cộng đồng có sự chuẩn bị bài bản, với chủ đề “Sắc màu Văn hóa Bhnong - Đoàn kết và phát triển”, dự kiến diễn ra trong hai ngày 3 và 4/6 tại sân vận động xã. Sự tham gia của 7 thôn với lực lượng từ 30 người trở lên mỗi đoàn cho thấy quy mô không nhỏ, đồng thời tạo điều kiện để từng cộng đồng nhỏ trong xã có cơ hội thể hiện bản sắc riêng.

Thiếu nữ Bhnong ở xã Phước Chánh làm bánh truyền thống. Ảnh: KỶ NGUYỄN

Nội dung ngày hội được thiết kế khá công phu, gồm phần thi văn hóa - nghệ thuật, trưng bày hiện vật, trình diễn nghề truyền thống, ẩm thực, nghi lễ và các hoạt động thể thao, trò chơi dân gian. Cách tổ chức này giúp ngày hội giữ được chiều sâu, bởi mỗi nội dung đều gắn với tri thức dân gian, với tập quán, với ký ức cộng đồng, thay vì dừng lại ở hình thức trình diễn đơn thuần.

“Địa phương xác định Ngày hội văn hóa truyền thống người Bhnong năm 2026 là dịp để khơi dậy niềm tự hào, nâng cao ý thức giữ gìn những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Chúng tôi xây dựng chương trình theo hướng để các thôn trực tiếp giới thiệu hiện vật, nghi lễ, món ăn, nghề truyền thống và nông sản đặc trưng. Qua đó giúp người dân, nhất là lớp trẻ, hiểu rõ hơn những giá trị mà cha ông để lại, đồng thời tạo điều kiện để quảng bá hình ảnh địa phương”.

Ở Trà Giáp, lễ hội cũng được định hình theo hướng tương tự, với chủ đề “Những bước chân đại ngàn”, dự kiến diễn ra trong hai ngày 20 và 21/5. Các hoạt động từ trưng bày sản vật, hội thi nghề truyền thống đến hội thi vườn quế đẹp cho thấy sự kết nối giữa văn hóa và sinh kế, giữa cảnh quan và đời sống sản xuất. Cây quế được đưa vào lễ hội như một phần của bản sắc nông nghiệp, tạo thêm điểm nhấn cho câu chuyện phát triển vùng cao.

Theo ông Phùng Văn Nam, Chủ tịch UBND xã Trà Giáp, Lễ hội Văn hóa các dân tộc nhằm mục tiêu tạo không gian sinh hoạt văn hóa cho bà con, đồng thời, giới thiệu rõ hơn những giá trị đặc trưng của địa phương. Xuyên suốt lễ hội, người dân là chủ thể chính với các hoạt động từ trình diễn đến trưng bày sản phẩm, qua đó giúp du khách có thể tiếp cận trực tiếp với đời sống văn hóa của đồng bào. Thông qua lễ hội, địa phương kỳ vọng từng bước quảng bá hình ảnh Trà Giáp, tạo nền tảng cho phát triển du lịch cộng đồng gắn với sinh kế của người dân.

“Khi các lễ hội văn hóa được xây dựng trên nền tảng cộng đồng, gắn với đời sống thực tế và có sự tham gia trực tiếp của người dân và khi những giá trị truyền thống được đặt lại vào đúng không gian của nó, lễ hội không chỉ dừng ở thời điểm diễn ra, mà có thể tiếp tục lan tỏa trong đời sống, trở thành một phần của quá trình phát triển bền vững ở miền núi”, ông Nam khẳng định.