Sẵn sàng ứng phó sự cố cháy, nổ tại 'điểm nóng' công nghiệp tổ hợp hóa dầu

Bài toán chỉ huy thống nhất

Theo kịch bản giả định, tại khu vực bồn chứa của tổ hợp xảy ra cháy, nổ làm hư hỏng kết cấu thép, đường ống công nghệ, nhiều công nhân mắc kẹt. Sóng xung kích và mảnh vỡ tiếp tục đe dọa các bồn xăng lân cận, nguy cơ cháy lan diện rộng. Cùng thời điểm, tại cầu cảng, một tàu bốc cháy và tràn hỗn hợp hydrocarbon lỏng dễ cháy (Naphtha) xuống mặt nước, thủy thủ bị thương, rơi xuống biển. Một tình huống thứ 3 tại Nhà máy Phụ trợ Trung tâm: xe bồn chở axit Clohydric va chạm ôtô, hóa chất rò rỉ, người mắc kẹt trong xe.

Ba sự cố, 3 môi trường khác nhau: đất liền, trên biển, khu vực hóa chất xảy ra gần như đồng thời. Đây là bài toán cực khó mà bất kỳ lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp nào cũng phải đối mặt: phân tán nguồn lực đến đâu, ưu tiên cứu người hay ngăn cháy lan, kiểm soát hóa chất trước hay sau, và ai chỉ huy khi có quá nhiều đầu mối.

Ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, phát biểu chỉ đạo tại buổi diễn tập

Lực lượng Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC&CNCH) tại chỗ triển khai ứng phó khẩn cấp, cứu người, sơ cấp cứu và khoanh vùng nguy cơ. Khi Cảnh sát PCCC&CNCH đến, quyền chỉ huy được chuyển giao theo quy định; Trung tâm chỉ huy thống nhất được thiết lập, các khu vực tác chiến được phân công để triển khai đồng thời nhiệm vụ. Đây không phải chi tiết nhỏ. Trong thực tế, nhiều vụ cháy lớn từng bị chậm trễ vì thiếu cơ chế chỉ huy rõ ràng giữa lực lượng cơ sở và lực lượng chuyên trách. Việc diễn tập "chuyển giao" cho thấy sự trưởng thành trong tư duy tổ chức, coi lực lượng tại chỗ là tuyến đầu, nhưng không thay thế được năng lực chỉ huy chuyên nghiệp khi tình huống vượt tầm kiểm soát.

Diễn tập huy động sự tham gia của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Cảnh sát biển, Công an TPHCM, Công an các tỉnh lân cận, y tế, hàng hải và lực lượng tại chỗ. Sự đa dạng này đặt ra câu hỏi: làm sao để 2.500 con người, 147 phương tiện từ xe thang, robot chữa cháy đến tàu chữa cháy hoạt động như một thể thống nhất?

Câu trả lời nằm ở công tác điều hành. Trung tâm chỉ huy thống nhất không chỉ là nơi ra lệnh, mà còn là nơi xử lý thông tin, phân tích tình huống và điều phối nguồn lực theo thời gian thực. Trong diễn tập, các khu vực tác chiến được phân công rõ ràng: khu bồn chứa, khu cầu cảng, khu nhà máy phụ trợ. Việc phân chia này giúp tránh chồng chéo, nhưng cũng đòi hỏi khả năng chia sẻ thông tin và phối hợp linh hoạt giữa các lực lượng.

Tại khu vực nhà máy, lực lượng ứng phó hóa chất phối hợp với lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, bộ phận kỹ thuật và môi trường của công ty tổ chức trinh sát, xác định phạm vi phát tán khí độc, khoanh vùng nguy hiểm; sử dụng phương tiện bảo hộ, thiết bị chuyên dụng tiếp cận, cứu 4 người mắc kẹt trong ô tô. Lực lượng Hóa học Quân Khu 7 huy động lực lượng, phương tiện chuyên dụng phối hợp ứng phó sự cố hóa chất, tổ chức trinh sát, xác định phạm vi nguy hiểm và hỗ trợ lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cứu người tại khu vực xe bồn chở axit clohydric bị rò rỉ...

Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC&CNCH, phát biểu

Khi tình huống vượt quá khả năng ứng phó ban đầu, việc huy động chi viện từ bên ngoài là yếu tố quyết định. Đồng chí Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC&CNCH, nhấn mạnh: Ý nghĩa của sự phối hợp này trong việc nâng cao khả năng hỗ trợ, chi viện khi sự cố vượt tầm kiểm soát. Thực tế cho thấy, nhiều vụ cháy lớn tại các khu công nghiệp từng bị lan rộng vì lực lượng địa phương không đủ nguồn lực trong "giờ vàng" đầu tiên. Việc diễn tập cơ chế chi viện liên tỉnh là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hệ thống ứng phó khu vực.

Rút ngắn khoảng cách diễn tập - thực tiễn

Phát biểu tại chương trình, ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, nhấn mạnh: "Thành phố là trung tâm kinh tế lớn với hoạt động công nghiệp, logistics và năng lượng phát triển mạnh, kéo theo nhiều nguy cơ cháy nổ, sự cố tại các cơ sở sản xuất, kho chứa hóa chất, xăng dầu, khí đốt". Ông cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, diễn tập cần giúp nhận diện khó khăn, bất cập để hoàn thiện phương án ứng phó thực tế.

Đây là cách tiếp cận đúng đắn. Một cuộc diễn tập thành công không phải là cuộc diễn tập "đẹp" trong mắt người xem, mà là cuộc diễn tập chỉ ra được điểm yếu. Liệu thời gian chuyển giao chỉ huy có đủ nhanh? Thông tin giữa các khu vực tác chiến có được cập nhật liên tục? Lực lượng tại chỗ có thực sự đủ kỹ năng để xử lý 10 phút đầu tiên, khoảng thời gian quyết định giữa đám cháy nhỏ và thảm họa? Những câu hỏi này cần được trả lời sau diễn tập, bằng báo cáo đánh giá cụ thể.

Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn là cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao, việc duy trì lực lượng tại chỗ, huấn luyện thường xuyên và cập nhật phương án ứng phó là trách nhiệm không thể phó mặc cho cơ quan chức năng. Trong diễn tập, lực lượng tại chỗ đã triển khai ứng phó ban đầu, nhưng trong thực tế, khi không có kịch bản và không có lực lượng chuyên trách đứng chờ, họ sẽ phản ứng thế nào? Diễn tập cấp Bộ có giá trị kiểm nghiệm năng lực chỉ huy và hiệp đồng, nhưng năng lực ứng phó ban đầu của cơ sở mới là yếu tố quyết định sinh mạng con người trong những phút đầu tiên.

Một số hình ảnh trong buổi diễn tập chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại Tổ hợp hóa dầu Long Sơn

Cuộc diễn tập tại Long Sơn là hoạt động cần thiết và có ý nghĩa. Nó kiểm tra toàn bộ quy trình từ phát hiện sự cố, triển khai lực lượng tại chỗ, chuyển giao chỉ huy, huy động chi viện đến phối hợp xử lý và khắc phục hậu quả. Đây cũng là dịp để các lực lượng trao đổi kinh nghiệm, nâng cao kỹ năng hiệp đồng trong điều kiện khẩn cấp.

Bài học lớn nhất từ diễn tập không nằm ở con số 2.500 người hay 147 phương tiện. Bài học nằm ở thông điệp: phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Chủ động phòng ngừa, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện và cơ chế phối hợp sẽ góp phần hạn chế thiệt hại khi sự cố xảy ra, bảo vệ tính mạng, tài sản và môi trường.

Cuộc diễn tập khép lại, nhưng công việc thực sự mới bắt đầu: đánh giá nghiêm túc, khắc phục hạn chế, hoàn thiện phương án. Bởi trong lĩnh vực PCCC&CNCH, sự chuẩn bị hôm nay chính là sinh mạng của ngày mai. Và tại những "điểm nóng" công nghiệp như Long Sơn, sự sẵn sàng không phải là lựa chọn mà là bắt buộc.