Sàn thương mại điện tử có nên chịu trách nhiệm người khai hải quan?

Nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm khai hải quan

Tại khoản 14 Điều 4, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan đang được Bộ Tài chính xây dựng và xin ý kiến đã bổ sung người khai hải quan bao gồm cả “chủ quản nền tảng thương mại điện tử”.

Dự thảo Luật Hải quan sửa đổi quy định, chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm khai hải quan và làm thủ tục hải quan. Ảnh minh họa

Cùng đó, khoản 2 Điều 16a của dự thảo cũng quy định, “chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm khai hải quan và làm thủ tục hải quan theo quy định”. Những nội dung sửa đổi này đang nhận được sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp, chuyên gia và sàn thương mại điện tử.

Chia sẻ tại hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Bộ Tài chính tổ chức mới đây, ông Phan Mạnh Hà - Giám đốc Đối ngoại của Shopee Việt Nam cho rằng, sàn thương mại điện tử là bên trung gian, không sở hữu hàng hóa, không trực tiếp nhập khẩu, không nắm dữ liệu hải quan gốc như mã HS, trị giá thực, xuất xứ, giấy phép chuyên ngành và cũng không kiểm soát toàn bộ khâu vận chuyển vật lý.

Vì thế, theo ông Phan Mạnh Hà, việc đặt nền tảng thương mại điện tử vào vị trí người khai hải quan đồng nghĩa với việc nền tảng phải chịu trách nhiệm pháp lý về tính chính xác của khai báo đối với hàng hóa do người bán cung cấp, kể cả người bán nước ngoài hoặc các giao dịch C2C.

Cách tiếp cận này có sự khác biệt với thông lệ quốc tế. Cụ thể, pháp luật của Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ đều không coi nền tảng thương mại điện tử là người khai hải quan hay đối tượng nhập khẩu. Trách nhiệm khai hải quan thuộc về người bán, người nhập khẩu hoặc đại lý, đơn vị chuyển phát.

Góp ý cho nội dung khoản 2 Điều 16a tại dự thảo Luật Hải quan sửa đổi, bà Nguyễn Thị Hồng Vân - đại diện Bay Global Strategies cho rằng, luật sửa đổi không nên yêu cầu các sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng thương mại điện tử phải đóng vai trò là người khai báo hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát của hải quan.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Vân, nếu yêu cầu các sàn thương mại điện tử phải nộp tờ khai trực tiếp cho hệ thống của cơ quan hải quan, các nền tảng sẽ phải xây dựng năng lực vận hành mới trên quy mô lớn, bao gồm kết nối hệ thống, bố trí nhân sự, xây dựng quy trình nộp và quản lý tờ khai cho từng lô hàng, cũng như khả năng phản hồi các yêu cầu kiểm tra của hải quan.

Từ những phân tích trên, các ý kiến cho rằng, Bộ Tài chính nên cân nhắc sửa khoản 2 Điều 16a theo hướng nền tảng thương mại điện tử chỉ cung cấp thông tin, không phải trực tiếp khai hải quan, nhằm phù hợp hơn với thông lệ quốc tế và tránh tạo thêm khó khăn cho doanh nghiệp.

Ông Phan Mạnh Hà góp ý tại hội thảo. Ảnh: VC

Cần làm rõ yêu cầu xác thực định danh điện tử

Bên cạnh quy định về người khai hải quan, khoản 4 Điều 16a dự thảo Luật Hải quan sửa đổi cũng yêu cầu tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua hàng, bán hàng qua biên giới và qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử (eKYC).

Tuy nhiên, theo đại diện các doanh nghiệp, nội dung này cần được cân nhắc thêm về tính khả thi, xét trên các yếu tố liên quan đến vận hành thông quan, chi phí, lợi ích và hành vi người tiêu dùng. Bởi việc yêu cầu người mua tự thực hiện xác thực định danh điện tử không phải là chuẩn mực phổ biến. Ở những nơi có thu thập thông tin định danh, việc này thường được thực hiện dưới dạng cung cấp, đối chiếu dữ liệu tích hợp trong luồng giao dịch, thay vì trở thành một bước eKYC riêng có thể làm gián đoạn quá trình thông quan.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không có quốc gia tham chiếu nào, kể cả một số nước ASEAN như Thái Lan, Indonesia, áp dụng mô hình buộc người mua tự làm xác thực định danh và hải quan phải chờ xác thực trước khi thông quan từng đơn hàng. Anh và Hoa Kỳ không yêu cầu xác thực định danh người mua; Thái Lan chỉ yêu cầu tên, địa chỉ và thông tin liên hệ; Indonesia yêu cầu mã định danh NIK/NPWP nhưng dưới dạng dữ liệu trên vận đơn.

Liên quan đến khoản 4 Điều 16a, bà Nguyễn Thị Hồng Vân cho rằng, với quy định cá nhân mua hàng qua nền tảng thương mại điện tử phải “xác thực danh tính điện tử theo yêu cầu của cơ quan hải quan”, cơ quan soạn thảo cần làm rõ yêu cầu này bao gồm những gì và cần loại danh tính điện tử nào.

“Nếu việc xác thực là điều kiện tiên quyết để thông quan và quy trình không được thông suốt, điều này có thể dẫn đến chậm trễ giao hàng, thông quan không thành công và trải nghiệm khách hàng kém trên diện rộng” - bà Nguyễn Thị Hồng Vân nêu ý kiến.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về các quy định tại khoản 2 và khoản 4 Điều 16a của dự thảo Luật Hải quan sửa đổi, ông Ngô Khắc Lễ - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho biết, cộng đồng doanh nghiệp logistics ủng hộ chủ trương sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý mới, nhất là trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Khắc Lễ, các quy định mới cần được thiết kế trên cơ sở phù hợp với thông lệ quốc tế, thực tiễn quản lý của các quốc gia đi trước và điều kiện vận hành tại Việt Nam. Đặc biệt, các quy định mới cần được thiết kế theo hướng rõ trách nhiệm, đúng vai trò của từng chủ thể, bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước nhưng không làm gia tăng gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp.