Sàn thương mại điện tử Việt: Làm gì để không thua trên 'sân nhà'?

Phí sàn bào mòn lợi nhuận

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục tăng trưởng, nhưng áp lực chi phí đang bào mòn lợi nhuận của nhà bán hàng. Trong quý 3 năm 2026, doanh số trên 4 sàn lớn tăng hơn 45%, song hơn 56.000 gian hàng không còn phát sinh đơn hàng so với quý trước, giảm 10,7%, chủ yếu là hộ kinh doanh và shop nhỏ lẻ.

Chi phí kinh doanh gia tăng khiến nhà bán hàng chịu sức ép.

Thực tế, nhiều nhà bán hàng đã bày tỏ sự lo ngại khi chi phí kinh doanh trên các sàn liên tục tăng, trong khi khả năng chủ động kiểm soát những khoản phí này còn hạn chế. Đối với những nhà bán hàng nhỏ, vốn chiếm số lượng lớn trên thị trường, áp lực này càng rõ rệt. Khi lợi nhuận bị bào mòn bởi phí nền tảng, phí dịch vụ, quảng cáo và các chương trình khuyến mại, không ít đơn vị phải cân nhắc tăng giá bán, thu hẹp hoạt động hoặc rời khỏi sàn. Nếu xu hướng này kéo dài, thị trường có nguy cơ ngày càng tập trung vào một số thương hiệu lớn có tiềm lực tài chính, làm giảm cơ hội cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ cũng như sự đa dạng trong lựa chọn của người tiêu dùng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Kiều Tiến Anh, Giám đốc vận hành Công ty Cổ phần Hi1 Việt Nam cho rằng, cần thẳng thắn nhìn nhận các sàn thương mại điện tử nội địa đang ở thế bất lợi đáng kể trước những nền tảng nước ngoài có tiềm lực tài chính, công nghệ và hệ sinh thái người dùng vượt trội. Theo ông Kiều Tiến Anh, Shopee và TikTok Shop chiếm khoảng 98% tổng giá trị giao dịch trên bốn sàn thương mại điện tử lớn được thống kê tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2026. Đây là con số đáng suy nghĩ, phản ánh sự chênh lệch về quy mô và năng lực cạnh tranh giữa các nền tảng trong nước với những doanh nghiệp đã có vị thế lớn trên thị trường.

Sàn Việt cần cạnh tranh bằng giá trị thực chất

Theo ông Kiều Tiến Anh, các sàn nội địa cần tạo ra giá trị thực chất cho người bán và người mua thay vì chạy đua quy mô với những nền tảng nước ngoài.

Theo ông Tiến Anh, các nền tảng nước ngoài đã góp phần thúc đẩy thương mại điện tử phát triển, thay đổi thói quen mua sắm và mở rộng cơ hội kinh doanh. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là Việt Nam có làm chủ được hệ thống phân phối số hay không. Nếu phụ thuộc quá lớn vào một số nền tảng ngoại, doanh nghiệp trong nước sẽ chịu sức ép từ chính sách phí, thuật toán phân phối và chi phí quảng cáo. Những khoản chi này có thể tiếp tục chuyển vào giá bán, khiến cả nhà sản xuất và người tiêu dùng chịu thiệt.

Không chỉ dừng ở chi phí, đại diện Hi1 Việt Nam cho rằng cần quan tâm đến khả năng làm chủ dữ liệu thương mại, hành vi tiêu dùng và giá trị kinh tế được tạo ra từ thị trường Việt Nam. Trong nền kinh tế số, dữ liệu là nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp nắm bắt nhu cầu, phát triển sản phẩm và tối ưu hoạt động phân phối. Do đó, sự phụ thuộc quá lớn vào một số nền tảng có thể hạn chế khả năng chủ động của doanh nghiệp Việt trong dài hạn.

Từ thực tế này, ông Tiến Anh đồng tình với quan điểm cần có chiến lược phát triển các nền tảng thương mại điện tử nội địa đủ mạnh. Tuy nhiên, phát triển sàn Việt không có nghĩa là hạn chế hay phân biệt đối xử với doanh nghiệp nước ngoài, mà phải tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, đồng thời nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Theo ông, Nhà nước cần có chính sách phù hợp để thúc đẩy các nền tảng công nghệ Việt, hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, các nền tảng tham gia thị trường cần tuân thủ thống nhất quy định về thuế, cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu.

Về phía doanh nghiệp, các sàn nội địa cũng phải chủ động đổi mới, đầu tư công nghệ và lựa chọn mô hình kinh doanh tạo ra giá trị thực chất. Không thể chỉ kêu gọi người Việt sử dụng nền tảng Việt nếu không mang lại lợi ích cụ thể cho người bán và người mua.

Đây cũng là định hướng mà Hi1 Việt Nam đang theo đuổi thông qua mô hình F2C, kết nối trực tiếp nhà sản xuất và nhà nhập khẩu với người tiêu dùng. Theo doanh nghiệp, mô hình này không thu phí sàn đối với nhà bán, ưu tiên hàng hóa chính hãng, minh bạch nguồn gốc và hướng đến giúp người tiêu dùng tiếp cận sản phẩm với chi phí hợp lý.

Ông Tiến Anh thừa nhận Hi1 vẫn còn là một nền tảng nhỏ nếu so sánh với những doanh nghiệp lớn đang hoạt động trên thị trường. Tuy nhiên, cơ hội của doanh nghiệp Việt không nhất thiết nằm ở việc chạy đua đốt tiền hay sao chép mô hình của các tập đoàn nước ngoài, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tế của nền sản xuất và người tiêu dùng trong nước. “Việt Nam không thiếu doanh nghiệp sản xuất, không thiếu hàng hóa chất lượng và cũng không thiếu người tiêu dùng. Điều chúng ta cần là những nền tảng thương mại điện tử nội địa đủ năng lực kết nối các nguồn lực ấy thành một hệ sinh thái kinh tế số bền vững”, ông Tiến Anh nhấn mạnh.