Sáng tạo đã trở thành một phần của học tập và giải quyết vấn đề thực tiễn

Chia sẻ cùng Huế ngày nay Cuối tuần, TS. Hồ Đắc Thái Hoàng cho biết, Cuộc thi năm nay có số lượng đề tài tham gia đạt kỷ lục cùng với nhiều xu hướng nổi bật, sáng tạo, giàu tính thực tiễn.

TS. Hồ Đắc Thái Hoàng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế

Thưa ông, với gần 300 đề tài được tuyển chọn từ 39/40 phường, xã, ông đánh giá như thế nào về sức lan tỏa của Cuộc thi năm nay?

Tôi cho rằng, giá trị lớn nhất của Cuộc thi năm nay không nằm ở con số 297 đề tài tham gia, mà nằm ở độ phủ và chiều sâu của phong trào sáng tạo trong học sinh. Khi một cuộc thi có sự tham gia từ 39/40 phường, xã, điều đó cho thấy tinh thần sáng tạo không còn tập trung ở một vài trường hay một vài khu vực thuận lợi, mà đã lan rộng từ khu vực trung tâm, ven biển, nông thôn đến miền núi. Đặc biệt, nhiều địa bàn xa như A Lưới, Nam Đông, Khe Tre, Phong Quảng, Thuận An, Phú Vinh, Kim Long… cũng có những dấu ấn rõ nét.

Đây là một tín hiệu rất tích cực, cho thấy học sinh đã bắt đầu quan tâm đến việc quan sát vấn đề quanh mình, đặt câu hỏi, thử làm mô hình, thử xây dựng giải pháp. Cuộc thi vì thế không chỉ là một sân chơi học đường, mà đang dần trở thành môi trường nuôi dưỡng tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới của thế hệ trẻ thành phố Huế.

Theo ông, những xu hướng nổi bật của các đề tài dự thi năm nay phản ảnh điều gì về tư duy sáng tạo của thế hệ trẻ?

Qua rà soát danh mục đề tài năm nay, tôi thấy nổi lên bốn xu hướng rất rõ: Công nghệ số & AI; xanh & tái chế; an toàn cộng đồng; di sản & bản sắc Huế.

Từ các đề tài về nền tảng học tập số TA-EDU, Miqix, Photonlab; giấy sinh học từ thân chuối; hệ thống cảnh báo lũ và cảnh báo lừa đảo trực tuyến; đến các đề tài số hóa Cửu Đỉnh, học liệu văn hóa Pacoh, Cơ Tu và du lịch Huế..., có thể thấy tư duy của học sinh đã chuyển mạnh từ “làm cho hay” sang “làm để giải quyết vấn đề thật”.

Các em không sáng tạo xa rời thực tiễn, mà quan tâm trực tiếp đến việc học tốt hơn, sống an toàn hơn, xanh hơn, và gìn giữ bản sắc quê hương tốt hơn. Nói cách khác, đây là một thế hệ có tư duy hiện đại, biết tiếp cận công nghệ mới, nhưng đồng thời cũng rất nhạy cảm với các vấn đề xã hội và có ý thức trách nhiệm với cộng đồng.

Các em học sinh bắt đầu hứng thú, sáng tạo ra những sản phẩm, giải pháp thiết thực tham gia tại Cuộc thi

Ông có thể nói rõ hơn về vai trò của cuộc thi trong việc thúc đẩy giáo dục STEM và kỹ năng làm việc nhóm, cũng như khả năng phát triển thành sản phẩm thực tiễn của các mô hình, sáng kiến?

Tôi cho rằng, vai trò rất quan trọng của cuộc thi là biến STEM từ khái niệm trong lớp học thành trải nghiệm học tập thực tế.

Nhìn vào các đề tài năm nay, có thể thấy điều đó diễn ra rất rõ. Từ các hệ sinh thái học tập số, thí nghiệm ảo, thiết bị dạy học STEM, nguồn điện dự phòng năng lượng mặt trời, giải pháp giao thông thông minh, cảnh báo thiên tai, đến các mô hình số hóa di sản và học liệu địa phương, các em đang được học theo đúng tinh thần “học qua làm, học qua thử nghiệm, học qua giải quyết vấn đề”.

Quá trình làm một đề tài cũng chính là quá trình rèn cho học sinh kỹ năng làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ, thu thập dữ liệu, kiểm chứng, cải tiến sản phẩm và thuyết trình trước hội đồng. Nếu được tiếp tục hỗ trợ tốt, không ít mô hình hoàn toàn có thể phát triển thành học liệu nhà trường, sản phẩm truyền thông giáo dục, giải pháp phục vụ cộng đồng hoặc những ý tưởng khởi nghiệp nhỏ trong tương lai.

Phải chăng đây là nơi để phát hiện, bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho học sinh, thưa ông?

Đúng hơn, đây là nơi nuôi dưỡng sớm mầm sáng tạo. Đặc biệt, sáng tạo của học sinh Huế đang gắn rất chặt với các vấn đề thật của nhà trường, cộng đồng và bản sắc địa phương. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu. Đồng thời, nhấn mạnh nhà khoa học là nhân tố then chốt, cần phổ cập sâu rộng kiến thức khoa học, công nghệ, kiến thức số và trân trọng từng sáng kiến, cải tiến kỹ thuật dù là nhỏ nhất.

Cuộc thi dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng thực sự đang vượt ra ngoài phạm vi một mùa giải. Đây là nơi khơi dậy từ sớm tình yêu khoa học, tinh thần tự học, khả năng quan sát đời sống, ý thức phục vụ cộng đồng từ chính những giá trị được tạo ra từ tri thức. Đây cũng là bước khởi đầu nuôi dưỡng lớp nhà khoa học, kỹ sư, nhà sáng chế kế tiếp cho Huế và cho đất nước.

Theo ông, chúng ta cần làm gì để cuộc thi có thêm chiều sâu và tính bền vững?

Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố sẽ tiếp tục nghiên cứu khả thi và tiến hành đồng thời nhiều việc với nhiều bên liên quan.

Trước hết, cần xem cuộc thi là một mắt xích của hệ sinh thái giáo dục STEM và đổi mới sáng tạo trong trường học, chứ không phải một hoạt động phong trào theo mùa. Thứ hai, tăng vai trò của giáo viên hướng dẫn, chuyên gia, doanh nghiệp và cựu thí sinh để hỗ trợ các em từ khâu chọn vấn đề, thiết kế mô hình, thử nghiệm đến hoàn thiện sản phẩm. Thứ ba, cần đổi mới tiêu chí chấm theo hướng coi trọng hơn tính ứng dụng thực tiễn, tính địa phương, khả năng nhân rộng và mức độ trưởng thành của sản phẩm.

Tới đây, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố sẽ phối hợp với các bên liên quan, các mạnh thường quân xây dựng cơ chế "sau cuộc thi". Nói dễ hiểu là kết nối những đề tài tiềm năng với trường đại học, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp, hỗ trợ sở hữu trí tuệ và thử nghiệm thực địa ngay tại cộng đồng. Việc thúc đẩy tính liên tục "học - chơi - sáng tạo" thông qua các câu lạc bộ sáng tạo tại các trường từ cấp tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông… sẽ là một cơ sở quan trọng để cuộc thi không chỉ dừng ở mỗi mùa thi mà sẽ là sự thiết lập chu kỳ có khuynh hướng tăng đều theo thời gian.

Khi học sinh thấy ý tưởng của mình không khép lại ở lễ trao giải mà còn có cơ hội đi tiếp, động lực sáng tạo sẽ bền vững hơn rất nhiều.