Sắp ký FTA sau 14 năm đàm phán, hàng Việt đứng trước thị trường 630 tỷ USD

Điểm đáng chú ý là hàng Việt hiện mới chiếm khoảng 0,65% tổng kim ngạch nhập khẩu của bốn nước EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Khoảng cách giữa quy mô thị trường và thị phần hiện tại cho thấy dư địa mở rộng xuất khẩu còn đáng kể, nhất là khi các doanh nghiệp đang tìm cách đa dạng hóa thị trường trước biến động thương mại toàn cầu.

Hơn 90% dòng thuế EFTA được xóa ngay khi hiệp định có hiệu lực

EFTA gồm bốn thành viên là Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Theo nội dung hiệp định, các nước EFTA cam kết tự do hóa ngay hơn 90% dòng thuế, tương đương 99,5% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang khối này. Đáng chú ý, EFTA sẽ bãi bỏ thuế quan ngay lập tức đối với toàn bộ sản phẩm công nghiệp, bao gồm cả hải sản.

Như vậy, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam gồm dệt may, giày dép, thủy sản, máy tính, sản phẩm và linh kiện điện tử, máy móc thiết bị sẽ được hưởng mức thuế bằng không ngay từ đầu. Với nông sản, EFTA giảm thuế đối với một số sản phẩm chủ lực của Việt Nam như gạo, mật ong, trái cây và rau quả.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đề nghị xóa bỏ thuế quan đối với hơn 86% dòng thuế, tương đương 99,9% hàng nhập khẩu từ EFTA, có hiệu lực ngay khi thực hiện hoặc theo lộ trình từ 3 - 15 năm. Hàng Việt Nam nhập từ khối này chủ yếu phục vụ sản xuất trong nước, gồm máy móc thiết bị, sản phẩm điện cơ khí, hóa chất, nguyên liệu thủy sản và dược phẩm, nghĩa là việc giảm thuế nhập khẩu cũng đồng thời hạ chi phí đầu vào cho doanh nghiệp sản xuất.

Phạm vi hiệp định khá rộng, bao gồm thương mại hàng hóa và dịch vụ, đầu tư, quy tắc xuất xứ, rào cản kỹ thuật đối với thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật, tạo thuận lợi thương mại, mua sắm công, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển bền vững. Với doanh nghiệp, hai nhóm nội dung đáng lưu tâm nhất trong khâu chuẩn bị là quy tắc xuất xứ và các biện pháp vệ sinh, kiểm dịch thực vật, bởi đây là điều kiện thực tế quyết định hàng hóa có được hưởng ưu đãi thuế hay không.

Về quy mô hiện tại, trong giai đoạn 2024-2025, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang EFTA có kim ngạch và tăng trưởng tốt gồm thủy sản với giá trị vượt 52 triệu USD; giày dép hơn 49 triệu USD; máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện hơn 40 triệu USD; dệt may hơn 26 triệu USD; cùng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng và phương tiện vận tải. Đặt cạnh quy mô nhập khẩu 630 tỷ USD mỗi năm của khối, tỷ trọng 0,65% cho thấy dư địa còn rất lớn, nhưng cũng phản ánh thực tế là Việt Nam hiện vẫn là nhà cung ứng nhỏ tại thị trường này.

Sau 14 năm đàm phán, đại diện thành viên EFTA hội tụ tại Hà Nội

Đàm phán Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EFTA, gọi tắt là VEFTA, khởi động từ năm 2012, bị đình trệ vào năm 2018 và được nối lại vào tháng 9/2025. Hai bên thông báo kết thúc đàm phán ngày 2/7/2026, sau các cuộc thảo luận cấp bộ trưởng tại Reykjavík hồi tháng 6. Về thủ tục trong nước, Bộ Công Thương đã hoàn tất dự thảo về việc ký kết hiệp định và trình Bộ Tư pháp thẩm định, sau đó trình Chính phủ xem xét.

Theo lịch trình được công bố, ông Guy Parmelin, Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ kiêm Bộ trưởng phụ trách kinh tế, dự kiến chứng kiến lễ ký trong khuôn khổ chuyến công tác châu Á. Thứ trưởng Ngoại giao Na Uy Astrid Bergmål đến Hà Nội từ ngày 15 đến 19/10 để tham dự sự kiện, theo chương trình công tác do Bộ Ngoại giao Na Uy công bố ngày 10/10. Trong khi đó, Thủ tướng Liechtenstein Brigitte Haas thăm chính thức Việt Nam từ ngày 17 đến 19/10 theo lời mời của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng.

Về đầu tư, Thụy Sĩ và Na Uy là hai thành viên EFTA có quan hệ đáng kể nhất với Việt Nam. Tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư hợp lệ với tổng vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD, xếp thứ 20 trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Na Uy có 62 dự án với tổng vốn đăng ký 201,57 triệu USD, xếp thứ 40. Liechtenstein ở quy mô khiêm tốn hơn khi kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt 9,8 triệu USD, xếp thứ 86 trong số 153 nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam với một dự án tại Đồng Nai trong lĩnh vực chế biến và sản xuất. Hai nước cũng đã khởi động đàm phán hiệp định tránh đánh thuế hai lần, với vòng đầu tiên vào tháng 12/2025, nhằm tạo sự chắc chắn hơn về thuế cho doanh nghiệp và hỗ trợ đầu tư xuyên biên giới.

Theo Bộ Công Thương, việc ký kết hiệp định được kỳ vọng giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cho doanh nghiệp Việt Nam và tạo điều kiện thuận lợi hơn để hàng hóa tiếp cận các thị trường có sức mua cao và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe. Hiệp định cũng được kỳ vọng thu hút đầu tư chất lượng cao từ các nước EFTA vào những lĩnh vực Việt Nam ưu tiên, gồm công nghệ cao, chế biến và sản xuất, năng lượng sạch, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực. Riêng với Liechtenstein, các lĩnh vực hợp tác tiềm năng được hai bên trao đổi từ tháng 6/2026 gồm dịch vụ tài chính, sản xuất công nghệ cao, dược phẩm, vật tư y tế, sản phẩm nha khoa và du lịch.