Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực nguy cơ cao thiên tai

Khu tái định cư bản Muỗng, xã Trung Hạ đã hoàn thành, sẵn sàng đón các hộ dân sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai đến ổn định cuộc sống.

Sau nhiều nỗ lực, cố gắng của tỉnh và cấp ủy, chính quyền các địa phương, đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2025-2030 được phê duyệt lần đầu theo Quyết định số 4845/QĐ-UBND ngày 1/12/2020 của Chủ tịch UBND tỉnh (gọi tắt là Đề án 4845) đã mang lại diện mạo mới cho nhiều thôn, bản vùng cao. Đồng nghĩa, hàng trăm hộ dân sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao thiên tai được di dời đến nơi ở mới an toàn, với đầy đủ các công trình thiết yếu.

Theo thống kê từ Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), từ Đề án 4845, giai đoạn 2021-2025 đã có 574 hộ dân sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao thiên tại được di dời đến nơi ở mới an toàn. Trong đó có 274 hộ được tái định cư xen ghép, 29 hộ tái định cư liền kề và 271 hộ được tái định cư tập trung.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, kết quả thực hiện Đề án 4845 vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Tổng số hộ dân được sắp xếp, ổn định mới chỉ đạt gần 26% so với kế hoạch đề ra. Tiến độ sắp xếp, ổn định dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất vẫn còn chậm.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này, trong số đó phải kể đến địa hình các xã khu vực miền núi bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn, rất khó khăn trong việc tìm vị trí bố trí dân cư vừa đảm bảo an toàn, vừa thuận lợi về giao thông và canh tác nông, lâm nghiệp. Giao thông khu vực này lại độc đạo, thường xuyên xảy ra sạt lở, ách tắc, khó khăn cho việc vận chuyển nguyên vật liệu, trong khi suất đầu tư cao, dẫn đến nhiều bất cập trong triển khai xây dựng các dự án tái định cư. Bên cạnh đó, nhiều địa phương chưa thực sự quyết liệt trong công tác phối hợp triển khai công trình, phần việc liên quan... Đây thực sự là những “nút thắt” cần được gỡ bỏ trong hành trình thực hiện mục tiêu bố trí, sắp xếp ổn định dân cư ở khu vực có nguy cơ cao thiên tai của tỉnh.

Trong khi đó, biến đổi khí hậu không ngừng, thiên tai khó đoán định, vẫn luôn phát sinh hộ gia đình ở nơi ven đồi chân suối chịu nguy cơ cao lũ quét, đất vùi. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, chỉ tính trong năm 2025 trên địa bàn tỉnh đã xảy ra và chịu ảnh hưởng của 39 trận, đợt thiên tai, nặng nhất là các cơn bão số 3, số 5 và số 10, làm 15 người chết, 1 người mất tích, 3.409 nhà dân bị hư hỏng, giá trị thiệt hại ước tính trên 4 nghìn tỷ đồng. Để triển khai kịp thời các biện pháp ứng phó, khắc phục hậu quả, Chủ tịch UBND tỉnh đã công bố tình huống khẩn cấp thiên tai tại một số khu vực trên địa bàn các xã: Sơn Điện, Yên Nhân, Bát Mọt, Linh Sơn, Trung Hạ, Thiên Phủ và Văn Phú.

Sau đó không lâu, Đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030 đã được Chủ tịch UBND phê duyệt theo Quyết định số 241/QĐ-UBND (gọi tắt là Đề án 241). Mục tiêu của đề án là bố trí sắp xếp, ổn định cho 2.758 hộ dân ở 47 xã. Trong đó, ổn định tại chỗ 493 hộ ở 67 thôn, bản thuộc 19 xã; tái định cư xen ghép 269 hộ ở 79 thôn, bản, thuộc 25 xã; tái định cư tập trung 1.996 hộ tại 64 khu tái định cư tập trung ở 36 xã. Trong đó, diện sắp xếp, ổn định dân cư chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025 sang giai đoạn này là 1.300 hộ và 696 hộ phát sinh mới.

Theo Đề án 241, mức hỗ trợ hình thức tái định cư tập trung đã được nâng lên từ 350 triệu đồng/hộ lên mức từ 400 đến 600 triệu đồng/hộ tùy theo khu vực. Điều này đã khắc phục tình trạng suất đầu tư thấp và cào bằng ở các vùng địa hình khác nhau như mức hỗ trợ của Đề án 4845. Trong khi đó, mức chi phí hỗ trợ người dân di dời nhà cửa cũng được điều chỉnh theo biến đổi giá cả thị trường. Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà sàn, nhà không kiên cố sẽ được hỗ trợ trực tiếp 50 triệu đồng/hộ. Hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà cấp 4, nhà mái bằng được hỗ trợ 75 triệu đồng/hộ. Hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà 2 tầng trở lên được hỗ trợ 100 triệu đồng/hộ.

Để thực hiện có hiệu quả Đề án 241, trước mắt tỉnh ưu tiên đầu tư 4 khu tái định cư tập trung tại các xã đã được công bố tình huống khẩn cấp thiên tai trong năm 2025. Cụ thể là khu tái định cư tại 4 thôn, bản: Na Nghịu, Na Quan, xã Yên Nhân; thôn Chiềng, xã Bát Mọt và khu tái định cư bản Xa Mang, xã Sơn Điện.

Theo Trưởng Phòng Kinh tế hợp tác và Bố trí dân cư, Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Đỗ Văn Học, dự án xây dựng 4 khu tái định cư ở các khu vực khẩn cấp thiên tai đã được phê duyệt nguồn vốn đầu tư. Chi cục Phát triển nông thôn đã phối hợp với chính quyền các xã khẩn trương hoàn thiện các bước quy trình thủ tục đầu tư, chuẩn bị khởi công xây dựng trên thực địa trong những tháng đầu năm 2026.

Tại xã biên giới Bát Mọt, dù khối lượng công việc sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy rất lớn, song cấp ủy, chính quyền xã đã tập trung hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, sẵn sàng khởi công xây dựng khu tái định cư thôn Chiềng. Theo Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thế Thắng, cùng với việc khẩn trương chuẩn bị các điều kiện để khởi công dự án, xã đã tổ chức tuyên truyền, vận động các hộ gia đình sẵn sàng di dời đến nơi ở mới an toàn, cũng như chuẩn bị phương án giúp đỡ các hộ dân sớm ổn định sinh kế trên nơi ở mới...

Một tin vui khác, sau thời gian ngắn gấp rút triển khai, Dự án sắp xếp ổn định dân cư bản Muỗng, xã Trung Hạ đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật đồng bộ với tổng diện tích khoảng 2,79ha. Ngay sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ, 43 hộ dân với 179 nhân khẩu sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao bị sạt lở đất sẽ được di dời đến khu tái định cư này ổn định cuộc sống.

Bài và ảnh: Đồng Thành