Sắp xếp tổ dân phố ở Hà Nội: Làm thế nào bảo đảm đúng lộ trình và tạo được đồng thuận, ủng hộ rất lớn của nhân dân?

Vì vậy, bên cạnh yêu cầu đúng quy định, đúng lộ trình, điều quan trọng là phương án phải sát thực tế, công khai và tạo được sự đồng thuận rộng rãi trong nhân dân.

Không thể chỉ sắp xếp theo những con số

Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND của HĐND TP Hà Nội đã quy định tương đối toàn diện về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố; đồng thời dành riêng một chương cho việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên và đổi tên thôn, tổ dân phố.

Theo quy định, tiêu chí về quy mô số hộ gia đình là một trong những căn cứ quan trọng khi xem xét tổ chức thôn, tổ dân phố. Tuy nhiên, tinh thần của Nghị quyết cho thấy việc sắp xếp không thể thực hiện theo cách cơ học, chỉ dựa trên việc cộng, chia số hộ dân.

Hà Nội đưa ra nhiều phương án sắp xếp tổ dân phố để phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.

Hà Nội có đặc điểm rất đa dạng. Bên cạnh những khu đô thị, chung cư tập trung đông dân cư là những khu vực ngoại thành, làng cổ, địa bàn có lịch sử hình thành lâu đời, có phong tục, tập quán và thiết chế sinh hoạt cộng đồng riêng. Có những nơi khoảng cách địa lý không lớn nhưng sự gắn kết cộng đồng, lịch sử hình thành và điều kiện sinh hoạt lại rất khác nhau.

Vì vậy, khi xây dựng phương án sắp xếp, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét tổng thể vị trí địa lý, điều kiện dân cư, phong tục, tập quán, lịch sử hình thành, cơ sở hạ tầng cũng như sự thuận tiện trong quản lý và đời sống của người dân.

Đáng chú ý, Nghị quyết cũng dành không gian xử lý cho các trường hợp đặc thù, thay vì áp dụng một tiêu chí cứng cho tất cả các địa bàn. Đây là cơ sở quan trọng để các xã, phường xây dựng phương án phù hợp với thực tiễn, tránh tình trạng “đủ về số lượng nhưng bất tiện trong tổ chức cộng đồng”.

Mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp vì thế cần được nhìn nhận đầy đủ hơn: không chỉ giảm đầu mối, mà phải tạo ra mô hình tổ chức cơ sở hoạt động hiệu quả hơn, thuận lợi hơn cho người dân và cho chính quyền trong quản lý địa bàn.

Một trong những yếu tố quyết định mức độ đồng thuận chính là quá trình công khai phương án và lấy ý kiến nhân dân.

Một trong những yếu tố quyết định thành công việc sắp xếp tổ dân phố là việc công khai phương án và lấy ý kiến nhân dân.

Theo Nghị quyết, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố; công khai đề án và tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Hồ sơ trình xem xét phải thể hiện kết quả lấy ý kiến, trong đó nêu rõ số hộ được lấy ý kiến, số lượng, tỷ lệ đồng ý, không đồng ý, các ý kiến khác cũng như nội dung tiếp thu, giải trình. Điều này cho thấy việc lấy ý kiến không nên được thực hiện chỉ để hoàn thiện một thủ tục hành chính.

Người dân cần được cung cấp thông tin đầy đủ: Vì sao phải sắp xếp? Tổ dân phố hiện nay sẽ nhập với địa bàn nào? Tên gọi mới ra sao? Địa điểm sinh hoạt cộng đồng có thay đổi không? Tài sản chung được quản lý như thế nào? Những người hoạt động không chuyên trách sau sắp xếp được bố trí ra sao? Những nội dung này càng công khai sớm, càng giải thích cụ thể thì khả năng tạo đồng thuận càng cao.

Đặc biệt, với những địa bàn có lịch sử lâu đời, tên làng, tên xóm, nhà văn hóa hay các thiết chế cộng đồng không chỉ là yếu tố hành chính mà còn gắn với ký ức, tình cảm và bản sắc của người dân. Những vấn đề như vậy càng cần được trao đổi thận trọng.

Nếu người dân chỉ biết phương án khi mọi việc gần như đã hoàn tất thì dễ xuất hiện tâm lý bị động, thậm chí băn khoăn, chưa đồng thuận. Ngược lại, nếu người dân được tham gia ngay từ quá trình xây dựng phương án, được nêu ý kiến và nhận được giải trình thỏa đáng thì chính họ sẽ trở thành chủ thể đồng hành với chính quyền trong quá trình triển khai.

Vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và Ban công tác Mặt trận tại khu dân cư vì thế rất quan trọng. Đây là những lực lượng gần dân nhất, có khả năng nắm bắt tâm tư, phản ánh kiến nghị và góp phần giải thích chính sách ngay từ cơ sở.

Sắp xếp phải làm cho người dân thuận lợi hơn

Một yêu cầu xuyên suốt của Nghị quyết là quá trình sắp xếp phải bảo đảm ổn định hoạt động của cộng đồng dân cư, không làm gián đoạn công tác quản lý cũng như việc giải quyết những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Phương án sắp xếp vì vậy không thể chỉ dừng lại ở việc xác định tổ dân phố nào nhập với tổ nào. Các địa phương còn phải tính toán việc bàn giao tài chính, tài sản, hồ sơ, tài liệu, các nhiệm vụ đang triển khai và phương án bố trí người hoạt động không chuyên trách.

Phương án sắp xếp tổ dân phố còn căn cứ vào yếu tố lịch sử phát triển, và câu trúc dân cư từng địa bàn.

Nghị quyết cũng có những quy định chuyển tiếp nhằm xử lý phù hợp với các khu vực dân cư có tính đặc thù. Tại một số khu vực thuộc phường nhưng cộng đồng dân cư vẫn có lịch sử hình thành, phong tục, tập quán và phương thức sinh hoạt theo mô hình thôn, việc tổ chức có thể được duy trì cho đến khi đủ điều kiện sắp xếp theo quy định.

Đó cũng là cách tiếp cận cần thiết đối với một đô thị có lịch sử phát triển và cấu trúc dân cư đa dạng như Hà Nội.

Thước đo cuối cùng của việc sắp xếp không phải chỉ là giảm được bao nhiêu tổ dân phố, mà là sau sắp xếp, quản lý có hiệu quả hơn không, người dân có thuận tiện hơn không và cộng đồng dân cư có tiếp tục duy trì được sự gắn kết hay không.

Muốn bảo đảm đúng lộ trình và nhận được sự ủng hộ lớn của nhân dân, yếu tố quan trọng nhất vẫn là công khai, dân chủ, sát thực tiễn và đặt sự thuận tiện của người dân ở vị trí trung tâm. Khi người dân hiểu rõ mục đích, được tham gia vào quá trình xây dựng phương án và thấy rằng quyền lợi chính đáng của mình được tôn trọng, đồng thuận sẽ trở thành nền tảng để quá trình sắp xếp được triển khai ổn định, hiệu quả và bền vững.