Sắt và acid folic: Bộ đôi vi chất thiết yếu cho thai kỳ khỏe mạnh

Sắt và acid folic là hai vi chất thiết yếu cho quá trình tạo máu và phát triển tế bào. Thiếu một trong hai chất có thể gây thiếu máu với các triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, khó thở. 

Phụ nữ mang thai cần bổ sung cả hai để phòng ngừa dị tật ống thần kinh và thiếu máu thai kỳ.

1. Vai trò của sắt và acid folic với cơ thể và nhu cầu khi mang thai

Sắt có vai trò rất quan trọng trong cơ thể. Sắt cùng với protein tạo thành huyết sắc tố (hemoglobin), vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan và mô trong cơ thể, có vai trò quan trọng trong sự phát triển trí não ở trẻ nhỏ. Sắt cũng tham gia tổng hợp DNA và hỗ trợ hệ miễn dịch. Khi thiếu sắt, cơ thể dễ bị thiếu máu với các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, da xanh xao và giảm khả năng tập trung.

Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), lượng sắt khuyến nghị hàng ngày cho phụ nữ 19 - 50 tuổi là 18 mg. Đối với phụ nữ mang thai, lượng sắt này tăng lên 27 mg. Đây là mức nhu cầu sắt cao hơn đáng kể so với nam giới, chỉ 8 mg/ngày. Nguyên nhân là do phụ nữ bị mất một lượng sắt qua chu kỳ kinh nguyệt hàng tháng.

Acid folic, còn được gọi là vitamin B9, là dạng tổng hợp của folate - một vitamin nhóm B tan trong nước. Acid folic đóng vai trò then chốt trong quá trình tổng hợp DNA, RNA và hỗ trợ sự phân chia của tế bào. 

Đặc biệt, acid folic giữ vai trò không thể thiếu trong quá trình đóng ống thần kinh của thai nhi - bước phát triển quan trọng để hình thành não bộ và tủy sống. Do ống thần kinh hoàn thiện vào khoảng ngày thứ 28 sau thụ thai, thời điểm phần lớn phụ nữ còn chưa nhận biết mình có thai nên việc chủ động bổ sung đủ vi chất này ngay từ trước thai kỳ là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa sớm các dị tật bẩm sinh.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến nghị tất cả phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên bổ sung acid folic mỗi ngày. Nhu cầu acid folic trung bình ở người trưởng thành là 400 mcg/ngày. Nhu cầu này tăng lên trong thời kỳ mang thai (600 mcg/ngày) để đáp ứng cho sự phân chia tế bào cũng như sự tăng kích thước của tử cung. 

2. Vì sao thai phụ cần bổ sung đồng thời cả sắt và acid folic?

Trong thai kỳ, nhu cầu về cả sắt và acid folic đều tăng cao đáng kể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 41,8% phụ nữ mang thai trên thế giới bị thiếu máu. Trong số này, một nửa nguyên nhân do thiếu sắt. Thiếu sắt trong thai kỳ làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân, nhiễm trùng hậu sản và ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức của trẻ. Trong khi đó, thiếu acid folic trong giai đoạn đầu thai kỳ dễ gây dị tật bẩm sinh ở não bộ và cột sống thai nhi.

Phụ nữ dự định mang thai, mang thai và cho con bú nên sử dụng thực phẩm bổ sung sắt/acid folic để đảm bảo cung cấp đủ lượng sắt và acid folic hàng ngày.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, acid folic (hay còn gọi là folat) hoặc vitamin B9 trong các thực phẩm tự nhiên có chức năng cần thiết cho sự phát triển và phân chia tế bào của người, động vật, thực vật, vi khuẩn và cần cho sự hình thành của tế bào máu.

Việc bổ sung đồng thời hai vi chất này mang lại tác dụng tương hỗ trong quá trình tạo máu: acid folic cần thiết cho sự phân chia và trưởng thành của tế bào tiền thân hồng cầu, còn sắt là nguyên liệu trực tiếp để tổng hợp hemoglobin.

3. Uống viên sắt và acid folic cùng lúc được không?

Sắt và acid folic hoàn toàn có thể uống cùng lúc vì hai chất này không cản trở hấp thu của nhau. Theo WHO, phụ nữ mang thai nên bổ sung 30 - 60 mg sắt nguyên tố cùng 400 mcg acid folic mỗi ngày nhằm giảm nguy cơ thiếu máu thai kỳ và ngăn ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi. Hai loại này có thể uống cùng lúc dưới dạng viên kết hợp.

CDC Hoa Kỳ khuyến nghị phụ nữ có kế hoạch mang thai nên bổ sung acid folic từ 1 tháng trước khi thụ thai và duy trì suốt 3 tháng đầu thai kỳ nhằm đạt nồng độ folate tối ưu trước khi ống thần kinh đóng lại (ngày thứ 28). Đối với sắt, cần bổ sung sớm khi có nguy cơ thiếu máu hoặc khi xét nghiệm nồng độ ferritin trong máu thấp.

4. Cách uống đúng để tối ưu hấp thu

Phụ nữ dự định mang thai, mang thai và cho con bú nên sử dụng thực phẩm có tăng cường sắt/acid folic để đảm bảo cung cấp đủ lượng sắt và acid folic hàng ngày, kết hợp với các vitamin và khoáng chất khác.

Đối với sắt:Thời điểm uống tốt nhất là buổi sáng, lúc bụng đói hoặc trước bữa ăn 30 - 60 phút. Nên uống kèm nước cam hoặc thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường hấp thu sắt. Trường hợp gặp khó chịu ở dạ dày, có thể uống sau bữa ăn nhẹ.

Đối với acid folic: Hiệu quả hấp thu của acid folic ít bị chi phối bởi bữa ăn so với sắt. Có thể uống đồng thời với viên sắt vào buổi sáng để tiện ghi nhớ và duy trì lịch uống đều đặn.