Sau gần 2 năm thực thi Nghị định 55: Bảo vệ người tiêu dùng trước các giao dịch xuyên biên giới

Mới đây, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã tổng kết việc thi hành Nghị định 55 trong giai đoạn từ ngày 1/7/2024 đến 30/6/2026. Với 8 chương, 30 điều và 11 biểu mẫu, Nghị định điều chỉnh trực tiếp các vấn đề cốt lõi như hợp đồng theo mẫu, sản phẩm có khuyết tật, giao dịch từ xa, nền tảng số lớn, bán hàng đa cấp và bán hàng ngoài địa điểm thường xuyên.

Kiểm soát hơn 1.000 hồ sơ hợp đồng và thu hồi trên 342.000 sản phẩm

Trong hoạt động kiểm soát hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, từ ngày 1/7/2024 đến 30/6/2025, Bộ Công Thương đã xử lý 375 bộ hồ sơ đăng ký, đạt tỷ lệ 100% đúng thời hạn.

Ở cấp địa phương, các Sở Công Thương đã tiếp nhận 719 hồ sơ từ năm 2024 đến nay với tỷ lệ chấp nhận trên 80%. Đáng chú ý, phạm vi giám sát đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực dịch vụ phức tạp, tiềm ẩn tranh chấp như thu phí đường bộ không dừng, dịch vụ viễn thông, truyền hình trả tiền và chăm sóc sức khỏe.

Sản phẩm xe ô tô Audi Q3 và BMW iX3 thuộc diện thu hồi tại nước ngoài. Ảnh: EU Safety Gate

Về công tác thu hồi sản phẩm có khuyết tật, quy định yêu cầu doanh nghiệp phải ngừng cung cấp sản phẩm trong vòng 24 giờ sau khi phát hiện lỗi hoặc nhận yêu cầu từ cơ quan chức năng.

Trong năm 2025, ghi nhận 22 chương trình thu hồi với 234.859 sản phẩm (chủ yếu là ô tô, xe máy và pin sạc dự phòng). Sang 6 tháng đầu năm 2026, có thêm 17 chương trình với 107.660 sản phẩm. Chỉ trong 18 tháng, tổng số sản phẩm thu hồi đã vượt 342.000 đơn vị, trong đó nhiều chương trình bắt nguồn từ các chiến dịch thu hồi toàn cầu.

Môi trường số hiện là thách thức lớn nhất do sự gia tăng của các hành vi gian lận, thao túng thông tin và khai thác dữ liệu. Nghị định 55 đã bước đầu quy định trách nhiệm của các nền tảng số lớn, như công khai tiêu chí ưu tiên hiển thị và cung cấp dữ liệu về thuật toán, AI, quảng cáo hướng đích hay kiểm duyệt nội dung trong 5 ngày làm việc khi có yêu cầu. Dù vậy, hiện vẫn chưa có hệ thống chỉ tiêu riêng để thống kê số nền tảng đã cung cấp dữ liệu hay số vụ việc được xử lý.

Không để xuất hiện “khoảng trống” bảo vệ người tiêu dùng

Trước thực tế tốc độ thay đổi của thị trường nhanh hơn chu kỳ hoàn thiện pháp luật, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia kiến nghị xây dựng Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương để quy định chi tiết một số nội dung, đồng thời rà soát, sửa đổi hoặc bãi bỏ các quy định tương ứng tại Nghị định 55 nhằm tránh tạo ra khoảng trống pháp lý.

Công tác bảo vệ người tiêu dùng hiện đã chuyển dịch trọng tâm từ hàng hóa và điểm bán truyền thống sang dữ liệu, thuật toán, AI và nền tảng số. (ảnh: minh họa)

Công tác bảo vệ người tiêu dùng hiện đã chuyển dịch trọng tâm từ hàng hóa và điểm bán truyền thống sang dữ liệu, thuật toán, AI và nền tảng số. Do đó, bên cạnh việc hoàn thiện quy định, nâng cao năng lực thực thi và khả năng liên thông dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, các quy định về hợp đồng theo mẫu, thu hồi sản phẩm có khuyết tật, giao dịch từ xa và trách nhiệm của nền tảng số lớn cần tiếp tục được hoàn thiện, gắn với cơ chế chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các cơ quan quản lý.