Bồi đắp nhân lực làm chủ công nghệ tên lửa

Đột phá khoa học bắt đầu từ đột phá con người

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW, ngày 29-1-2025 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội đặt ra yêu cầu mới, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ đối với các cơ sở nghiên cứu quốc phòng. Quán triệt tinh thần đó, Đảng ủy Viện Tên lửa xác định: Muốn tạo đột phá trong nghiên cứu, trước hết phải tạo đột phá về con người; muốn làm chủ công nghệ hiện đại, phải có đội ngũ cán bộ đủ bản lĩnh, trí tuệ, sức sáng tạo và khả năng tổ chức thực hiện những nhiệm vụ khó, phức tạp.

Đại tá Nguyễn Tiến Hưng, Bí thư Đảng ủy, Phó viện Trưởng kiểm tra công tác hoàn thiện và thử nghiệm sản phẩm thiết bị bay không người lái tại phòng thí nghiệm. 

Trước hết, Đảng ủy Viện xây dựng quy hoạch đội ngũ cán bộ nghiên cứu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, gắn trực tiếp với các hướng công nghệ chiến lược. Việc đánh giá, bố trí cán bộ chuyển mạnh từ coi trọng chức vụ, quân hàm, thâm niên và bằng cấp sang lấy năng lực nghiên cứu, khả năng sáng tạo, chất lượng công trình, mức độ làm chủ công nghệ và giá trị ứng dụng của sản phẩm làm thước đo chủ yếu. Đảng ủy Viện phân loại sát thực chất từng lực lượng, gồm chuyên gia đầu ngành, cán bộ chủ trì, cán bộ nghiên cứu trẻ và kỹ sư triển khai, trên cơ sở đó xác định nội dung đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng phù hợp.

Cùng với quy hoạch, Đảng ủy xác định phải chủ động phát hiện sớm những cán bộ trẻ có tư duy khoa học, nền tảng toán học, năng lực mô phỏng, thực nghiệm, khả năng sáng tạo và tổ chức nghiên cứu; chú trọng những hướng then chốt như động lực học, khí động học, điều khiển, dẫn đường, vật liệu, động cơ và các công nghệ liên quan. Tư duy tuyển chọn cần chuyển từ bổ sung người theo biên chế sang “đặt hàng nhân tài theo nhiệm vụ”, nghĩa là xuất phát từ những bài toán công nghệ cụ thể để tìm kiếm, lựa chọn và đào tạo con người. Cách làm ấy giúp nguồn nhân lực bám sát mục tiêu nghiên cứu, hạn chế tình trạng đào tạo dàn trải hoặc bố trí cán bộ không đúng sở trường.

Trưởng thành qua nhiệm vụ, khẳng định bằng sản phẩm

Nhà khoa học giỏi không chỉ được tạo nên trong giảng đường. Những bài toán lớn, nhiệm vụ khó và yêu cầu nghiêm ngặt của thực tiễn là môi trường trực tiếp tôi luyện bản lĩnh, phương pháp và năng lực sáng tạo. Do đó, Đảng ủy Viện Tên lửa xác định đào tạo cán bộ tên lửa cần thực hiện nhất quán phương châm: “Đào tạo từ nhiệm vụ - trưởng thành qua nhiệm vụ - đánh giá bằng sản phẩm của nhiệm vụ”. Cán bộ trẻ phải được đưa vào các chương trình nghiên cứu từ sớm, làm việc cùng chuyên gia đầu ngành, lần lượt tham gia các khâu từ nghiên cứu lý thuyết, mô phỏng, thiết kế đến chế tạo, thử nghiệm, tích hợp và hoàn thiện sản phẩm.

Thủ trưởng Viện Tên lửa tham quan dây chuyền gia công cơ khí và trao đổi chuyên môn tại Nhà máy Z131 (Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng). 

Đối với cán bộ có năng lực nổi trội, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần mạnh dạn giao chủ trì đề tài, dự án, đứng đầu nhóm nghiên cứu chuyên sâu và trực tiếp giải quyết những vấn đề khoa học khó; đồng thời tạo điều kiện học tập, nghiên cứu tại các cơ sở phù hợp trong và ngoài nước. Giao nhiệm vụ phải đi liền với trao quyền, bảo đảm nguồn lực và xác định rõ trách nhiệm. Người chủ trì cần được lựa chọn cộng sự, xây dựng ê-kíp, chủ động lựa chọn phương pháp trong phạm vi được giao và chịu trách nhiệm khoa học xuyên suốt. Khi có đầu bài lớn, người chủ trì đủ tầm, nhóm nghiên cứu mạnh và nguồn lực tương xứng, cán bộ mới có điều kiện bứt phá, trưởng thành qua thực tiễn.

Đi liền với giao việc là đổi mới công tác đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm và sử dụng cán bộ. Tiêu chí đối với cán bộ nghiên cứu phải phản ánh đúng đặc thù lao động khoa học: Tính mới và chất lượng công trình; khả năng làm chủ công nghệ; hiệu quả ứng dụng của sản phẩm; năng lực tổ chức, dẫn dắt tập thể; đóng góp vào tiềm lực khoa học và công nghệ của đơn vị; kết quả đào tạo lực lượng kế cận. Không nên đồng nhất cán bộ quản lý giỏi với nhà khoa học giỏi. Người có năng lực nghiên cứu xuất sắc cần được phát triển theo con đường chuyên gia, được ghi nhận, đãi ngộ và tạo cơ hội cống hiến, không nhất thiết phải chuyển sang làm công tác quản lý hành chính.

Nghiên cứu tên lửa thường kéo dài, có độ rủi ro khoa học cao và phải trải qua nhiều lần thử nghiệm. Vì thế, lãnh đạo, chỉ huy các cấp xác định chuyển mạnh từ “quản lý cán bộ khoa học” sang kiến tạo môi trường để cán bộ sáng tạo; có cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì nhiệm vụ chung, đồng thời kiểm soát nghiêm các yêu cầu về an toàn, kỷ luật và bảo mật. Những thất bại do nguyên nhân khách quan trong nghiên cứu cần được nhìn nhận như một phần của quá trình tìm kiếm giải pháp, được phân tích thấu đáo để tích lũy tri thức, thay vì trở thành rào cản làm triệt tiêu động lực đổi mới.

 Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Viện Tên lửa.

Kết tụ trí tuệ trong những nhóm nghiên cứu mạnh

Xây dựng chuyên gia đầu ngành, tổng công trình sư và nhóm nghiên cứu mạnh là hạt nhân của đột phá về công tác cán bộ. Đảng ủy Viện Tên lửa xác định chuyển từ đào tạo cán bộ đơn ngành sang hình thành những chuyên gia có khả năng nhận diện và giải quyết bài toán hệ thống; tổ chức chương trình bồi dưỡng riêng cho các lĩnh vực nền tảng, mũi nhọn; lựa chọn cán bộ nổi trội để bồi dưỡng theo lộ trình trở thành tổng công trình sư. Tổng công trình sư phải là người đủ năng lực xác định yêu cầu, xây dựng kiến trúc hệ thống, kết nối các chuyên ngành, điều phối lực lượng, lựa chọn giải pháp công nghệ và chịu trách nhiệm khoa học đối với toàn bộ chương trình hoặc sản phẩm.

Các nhóm nghiên cứu cần được tổ chức theo bài toán công nghệ, theo hệ thống thay vì khép kín trong từng lĩnh vực. Trong một chương trình thống nhất, các lĩnh vực cơ học, khí động học, kết cấu, vật liệu, động lực học, điều khiển, điện tử, cảm biến, mô phỏng và thử nghiệm phải được liên kết chặt chẽ. Mỗi nhóm cần có trưởng nhóm uy tín, có năng lực quy tụ và tổ chức; chuyên gia đầu ngành làm hạt nhân; cán bộ trẻ làm lực lượng kế cận; đội ngũ kỹ sư, nghiên cứu viên thuộc các chuyên ngành liên quan; đồng thời được khai thác cơ sở dữ liệu, phần mềm mô phỏng và hệ thống thử nghiệm dùng chung. Mục tiêu cuối cùng là hình thành những tập thể có khả năng tự đề xuất bài toán, tự tổ chức nghiên cứu, làm chủ công nghệ và tạo ra sản phẩm có giá trị.

Để các hạt nhân ấy phát huy hiệu quả, cần có chính sách đặc thù, thực chất trong thu hút, trọng dụng nhân tài; đãi ngộ tương xứng với chuyên gia đầu ngành; áp dụng chế độ sử dụng phù hợp đối với người có năng lực nổi trội; mở rộng liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ; xây dựng mạng lưới chuyên gia trong và ngoài đơn vị. Sự kết nối đó giúp tập hợp trí tuệ, chia sẻ nguồn lực, cập nhật tri thức mới và tạo điều kiện cho cán bộ tiếp cận các trung tâm khoa học tiên tiến, nhưng phải gắn chặt với yêu cầu bảo mật, tự chủ và nhiệm vụ quốc phòng.

Một yêu cầu cấp thiết khác là chủ động ngăn ngừa “đứt gãy thế hệ”. Mỗi chuyên gia đầu ngành cần trực tiếp dìu dắt từ hai đến ba cán bộ trẻ, cùng tham gia nhiệm vụ để truyền thụ tri thức, phương pháp nghiên cứu, kinh nghiệm thử nghiệm và năng lực tổ chức. Quá trình chuyển giao phải được tiến hành ngay khi chuyên gia còn công tác, thông qua sản phẩm và nhiệm vụ cụ thể, tránh phụ thuộc vào một vài cá nhân. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống lưu giữ tri thức chuyên ngành, gồm cơ sở dữ liệu, tài liệu kỹ thuật, mô hình tính toán, kết quả thử nghiệm, bài học kinh nghiệm và quy trình nghiên cứu, bảo đảm chặt chẽ yêu cầu bảo mật.

Xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ chuyên sâu, liên ngành là nhiệm vụ lâu dài nhưng không thể chậm trễ. Đảng ủy, chỉ huy Viện Tên lửa xác định tập trung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, đủ sức chủ trì các chương trình lớn, làm chủ công nghệ cốt lõi, tạo ra những sản phẩm có giá trị, góp phần củng cố tiềm lực quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.