Sau mổ ung thư tuyến giáp, ai cần điều trị I-131?

Nhiều người bệnh sau mổ ung thư tuyến giáp có nguy cơ thấp, có thể được theo dõi an toàn mà không cần điều trị bằng I-131. Ngược lại, người có bệnh còn sót, nguy cơ tái phát cao hoặc di căn còn bắt iod có thể nhận được lợi ích rõ rệt.

I-131 tác động lên tế bào ung thư tuyến giáp như thế nào?

Tuyến giáp là cơ quan duy nhất trong cơ thể có khả năng hấp thu iod để sản xuất hormone. Ngay cả sau phẫu thuật, nếu còn sót mô tuyến giáp hoặc các tế bào ung thư tuyến giáp vẫn giữ được đặc tính này, chúng cũng sẽ tiếp tục hấp thu iod.

I-131 là một dạng iod phóng xạ được sử dụng để "đưa" bức xạ đến đúng các tế bào cần điều trị. Sau khi được đưa vào cơ thể, I-131 sẽ tập trung chủ yếu ở phần mô tuyến giáp còn sót lại hoặc các tế bào ung thư tuyến giáp còn hấp thu iod. Tại đây, tia beta phát ra từ I-131 sẽ phá hủy các tế bào này, trong khi tia gamma giúp bác sĩ ghi hình để đánh giá mức độ hấp thu iod và hiệu quả điều trị.

Không phải tất cả các trường hợp sau mổ ung thư tuyến giáp đều cần điều trị I-131. Ảnh do AI tạo.

Điều trị bằng I-131 thường hướng đến ba mục tiêu chính:

- Tiêu hủy phần mô tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật.

- Tiêu diệt các ổ tế bào ung thư rất nhỏ mà các xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh chưa phát hiện được (điều trị bổ trợ).

TS.BS.Nguyễn Vinh Quang - Phòng khám Bệnh viện Đại học Y Dược 1 – TP. HCM

- Điều trị các tổn thương ung thư đã được xác định, như hạch cổ hoặc các ổ di căn vẫn còn khả năng hấp thu iod.

Việc xác định đúng mục tiêu điều trị sẽ giúp bác sĩ lựa chọn liều I-131 phù hợp và đánh giá chính xác hiệu quả sau điều trị.

Ai cần điều trị I-131 sau mổ ung thư tuyến giáp?

Trước đây, I-131 thường được sử dụng khá rộng rãi sau cắt toàn bộ tuyến giáp. Hướng dẫn ATA 2025 (bộ quy chuẩn y khoa mới nhất do Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ công bố năm 2025) hiện yêu cầu đánh giá đồng thời kích thước và mức xâm lấn của u, diện cắt, gánh nặng hạch, đặc điểm mô học, thyroglobulin sau mổ, siêu âm cổ và tình trạng toàn thân.

Nghiên cứu ESTIMABL2 với thời gian theo dõi 5 năm cho thấy ở người bệnh nguy cơ thấp được lựa chọn phù hợp, không sử dụng I-131 sau mổ vẫn duy trì hiệu quả kiểm soát bệnh tương đương. Nhờ đó, người bệnh có thể tránh một đợt điều trị không cần thiết, giảm phơi nhiễm phóng xạ và tác dụng phụ.

I-131 thường được cân nhắc khi có xâm lấn đại thể, bệnh còn sót, nhiều hạch hoặc hạch lớn, mô học nguy cơ cao, thyroglobulin tăng bất thường hay di căn xa còn bắt iod. Ở những trường hợp này, trì hoãn hoặc điều trị không đủ mức cũng có thể làm giảm cơ hội kiểm soát bệnh.

Người bệnh cần chuẩn bị như thế nào?

Để mô đích hấp thu iod tốt, nồng độ TSH cần tăng đủ. Bác sĩ có thể cho người bệnh tạm ngừng thuốc levothyroxine hoặc sử dụng TSH người tái tổ hợp. Lựa chọn phụ thuộc mục tiêu điều trị, bệnh đồng mắc và khả năng dung nạp suy giáp.

Người bệnh thường được hướng dẫn ăn ít iod trong 1-2 tuần, tránh rong biển, tảo, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc chứa iod và báo cho bác sĩ nếu gần đây đã chụp cản quang. Phụ nữ phải loại trừ thai kỳ; người đang cho con bú cần ngừng theo hướng dẫn chuyên môn. Tg, anti-Tg, TSH, chức năng thận và hình ảnh học phải được đánh giá trước điều trị.

Tác dụng phụ và những lưu ý sau điều trị

Tác dụng phụ

Phần lớn người bệnh dung nạp I-131 khá tốt. Tác dụng phụ sớm có thể gồm buồn nôn, đau vùng cổ, khô miệng, viêm tuyến nước bọt hoặc thay đổi vị giác. Uống đủ nước, chăm sóc răng miệng và tuân thủ hướng dẫn của đơn vị y học hạt nhân giúp giảm khó chịu. Nguy cơ muộn nhìn chung thấp nhưng tăng khi hoạt độ tích lũy cao.

Sau xuất viện, người bệnh cần giữ khoảng cách phù hợp, hạn chế tiếp xúc kéo dài với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, ngủ riêng và tuân thủ vệ sinh cá nhân. Không nên sao chép "thời gian cách ly" của người khác vì mức phóng xạ còn lại và hoàn cảnh sinh hoạt ở mỗi người không giống nhau.

Theo dõi sau điều trị

Sai lầm thường gặp là diễn giải thyroglobulin (Tg) từ một lần xét nghiệm đơn lẻ. Tg chỉ có ý nghĩa khi được đọc cùng anti-Tg, mức TSH, loại phẫu thuật, siêu âm cổ và xu hướng theo thời gian. Từ đó, bác sĩ quyết định mức ức chế TSH, tần suất tái khám và nhu cầu làm thêm hình ảnh học.

Khi nào bệnh được xem là kháng iod phóng xạ?

Một số khối u không còn bắt iod hoặc vẫn tiến triển dù xạ hình còn ghi nhận hấp thu. Khi đó, lặp lại I-131 theo thói quen có thể tăng độc tính mà không đem lại lợi ích. Người bệnh cần được hội chẩn để cân nhắc phẫu thuật, điều trị tại chỗ, thuốc ức chế tyrosine kinase, điều trị theo đột biến gen hoặc tái biệt hóa ở những trường hợp được lựa chọn.