Sau mưa ngập, nhiều bệnh có thể phát sinh

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khám cho người bệnh. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)

Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền bắc có mưa lớn kéo dài, nhiều khu vực xảy ra ngập úng. Nước ngập có thể cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước, môi trường, nguy cơ gây ra nhiều bệnh lý.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ trong mỗi gia đình.

Lội nước, dọn bùn: cảnh giác bệnh từ đất và nước bẩn

Theo bác sĩ Nguyễn Quốc Phương, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc nhiều vào mức độ tiếp xúc với nước ngập và bùn đất. Ở nông thôn, vùng trũng hoặc những nơi ngập sâu, kéo dài, người dân thường phải lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn.

Tại đô thị như thành phố Hà Nội, hạ tầng tốt hơn phần nào hạn chế tiếp xúc với nước bẩn, nhưng ở những điểm ngập sâu, ngập lâu, nguy cơ vẫn hiện hữu, nhất là với người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh, người trực tiếp xử lý bùn đất.

Một bệnh điển hình liên quan đến nước ngập là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật, đặc biệt là chuột, và xâm nhập vào cơ thể qua những vùng da bị xây xước khi lội nước hoặc dọn bùn.

Bệnh thường khởi phát với các biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau bắp chân, mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận. Để phòng bệnh, người dân cần hạn chế lội nước bẩn; nếu buộc phải tiếp xúc cần đi ủng, mang găng và che kín các vết thương trên da.

Sau khi tiếp xúc với nước ngập, nếu xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, người bệnh cần đi khám sớm và thông báo cho bác sĩ về việc từng lội nước hoặc tiếp xúc với bùn đất.

Một nguy cơ khác là bệnh Whitmore, còn gọi là bệnh nhiễm khuẩn do Burkholderia pseudomallei. Vi khuẩn này tồn tại trong đất và nước, thường gặp hơn vào mùa mưa. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết thương khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc qua đường hô hấp. Bệnh thường được ghi nhận ở người làm nông và những người có bệnh nền như đái tháo đường.

Biểu hiện bệnh rất đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác các trường hợp mắc bệnh Whitmore trong mùa mưa.

Phòng bệnh chủ yếu bằng cách tránh để da tiếp xúc trực tiếp với đất, bùn; rửa sạch tay, chân sau khi làm việc. Người có bệnh nền nếu sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc với bùn đất cần đi khám để được xác định nguyên nhân.

Bên cạnh các bệnh do đất và nước bẩn, nước lũ còn có thể cuốn theo nhiều chất thải và vi sinh vật gây bệnh, khiến thực phẩm bị ngâm trong nước bẩn dễ nhiễm khuẩn. Các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A có thể gia tăng sau ngập.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt. Khi khát nhiều, khô môi, tiểu ít, người bệnh đã có biểu hiện mất nước. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có thể mất nước nhanh hơn, vì vậy cần được đưa đi khám sớm nếu tiêu chảy hoặc nôn nhiều.

Người dân cần ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch; loại bỏ thực phẩm đã ngâm trong nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng; rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Nước rút đến đâu, chủ động phòng bệnh đến đó

Nước rút cũng là thời điểm không nên chủ quan với dịch bệnh. Bác sĩ Nguyễn Quốc Phương lưu ý, nhiều người thường cho rằng nguy cơ đã qua khi nước rút, nhưng đây lại là thời điểm một số bệnh, trong đó có sốt xuất huyết, có thể gia tăng.

Sau mưa, nước đọng trong xô, chậu, chai lọ, lốp xe và các vật phế thải quanh nhà tạo môi trường thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết đẻ trứng và phát triển. Vì vậy, nguy cơ có thể tăng trong những tuần sau khi nước rút.

Ngay khi nước rút, người dân cần lật úp, thu gom hoặc loại bỏ các vật dụng có thể chứa nước; đậy kín các dụng cụ chứa nước và thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng phù hợp. Mỗi người cũng cần phòng muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài, ngủ màn, kể cả ban ngày.

Khi bị sốt, người dân không nên tự truyền dịch hoặc tự điều trị kéo dài. Cần đi khám, đặc biệt khi sốt kèm đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.

Nguồn nước ô nhiễm và điều kiện sinh hoạt sau ngập cũng có thể làm gia tăng đau mắt đỏ, hay còn gọi là viêm kết mạc cấp. Bệnh dễ lây qua tiếp xúc và dùng chung đồ dùng cá nhân. Người dân cần rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid.

Việc ngâm chân tay lâu trong nước bẩn còn có thể gây tổn thương da, nấm kẽ chân, viêm nang lông. Đặc biệt, nước ngập có thể chứa bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều loại vi khuẩn. Một số vi khuẩn như Aeromonas và Vibrio có thể gây nhiễm trùng vết thương và diễn biến nhanh.

Sau khi lội nước, cần rửa sạch, lau khô chân tay và sử dụng giày dép khô. Vết thương cần được rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc có biểu hiện sưng, nóng, đỏ, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế.

Vết thương dính đất, bùn cũng làm tăng nguy cơ mắc uốn ván. Đây là bệnh nặng nhưng có thể phòng ngừa bằng vaccine, vì vậy người có vết thương nguy cơ cao cần được nhân viên y tế đánh giá để có chỉ định tiêm phòng phù hợp.

Thời tiết lạnh, ẩm, nhà cửa ẩm mốc và điều kiện sinh hoạt tập trung sau ngập cũng có thể làm gia tăng các bệnh hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhất là ở trẻ em và người cao tuổi. Người dân cần giữ ấm, giữ nhà cửa khô thoáng, vệ sinh và xử lý nấm mốc, đồng thời hạn chế đến nơi đông người, kém thông khí. Nếu có sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực, cần đi khám.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe trong và sau mưa ngập, bác sĩ Nguyễn Quốc Phương khuyến cáo người dân cần lưu ý một số điểm sau: Thứ nhất, chỉ sử dụng nước sạch; nước dùng để uống cần được đun sôi. Nước giếng hoặc nguồn nước bị ngập cần được làm trong và khử khuẩn theo hướng dẫn trước khi sử dụng.

Thứ hai, ăn chín, uống chín; loại bỏ thực phẩm đã ngâm trong nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng; tuyệt đối không sử dụng thịt gia súc, gia cầm chết làm thực phẩm.

Thứ ba, hạn chế tiếp xúc với nước bẩn, bùn đất. Khi buộc phải lội nước hoặc dọn dẹp cần đi ủng, mang găng và che kín các vết thương.

Thứ tư, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi dọn dẹp; lau khô chân tay ngay sau khi tiếp xúc với nước.

Thứ năm, nước rút đến đâu, vệ sinh và khử khuẩn đến đó; thu gom rác thải, xác động vật; lật úp hoặc loại bỏ các vật dụng có thể chứa nước để hạn chế muỗi sinh sản.

Thứ sáu, theo dõi sức khỏe của các thành viên trong gia đình, không tự điều trị kéo dài. Khi có biểu hiện bất thường như sốt cao, khó thở, mất nước hoặc vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng, cần đi khám sớm và thông báo cho bác sĩ về việc đã tiếp xúc với nước ngập.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sức khỏe sát hơn vì có nguy cơ diễn biến nặng khi mắc bệnh.