Sau phán quyết thuế quan của Tòa án Tối cao: Điều gì chờ nền kinh tế Mỹ?

Trong khi Nhà Trắng cảnh báo phán quyết có nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đối với nền kinh tế Mỹ, nhiều chuyên gia cho rằng tác động thực tế sẽ phức tạp hơn, với rủi ro ngắn hạn lẫn lợi ích dài hạn liên quan đến tính ổn định chính sách của quốc gia này.

Chính sách chủ chốt bị vô hiệu hóa

Trong phán quyết được đưa ra cuối tuần qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã kết luận rằng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế - cơ sở pháp lý mà chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng - không trao cho Tổng thống quyền áp đặt các mức thuế quy mô lớn đối với nhiều đối tác thương mại cùng lúc. Quyết định này đồng nghĩa với việc một trong những trụ cột chính sách kinh tế nổi bật của chính quyền Tổng thống Donald Trump bị vô hiệu hóa.

Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo rằng nếu tòa án bác bỏ chính sách thuế quan, hậu quả có thể “hủy diệt nước Mỹ”. Ảnh: The Conversation

Trước đó, Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo rằng nếu tòa án bác bỏ chính sách thuế quan, hậu quả có thể “hủy diệt nước Mỹ”. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế nhận định tuy quyết định này có thể gây xáo trộn, nhưng không đủ để tạo ra cú sốc mang tính tồn vong đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo phân tích của bà Natasha Sarin, giáo sư tại Yale Law School, tác động trực tiếp của thuế quan đối với tăng trưởng kinh tế Mỹ về bản chất có giới hạn, bởi nhập khẩu chỉ chiếm hơn 10% quy mô nền kinh tế, trong khi khu vực dịch vụ chiếm khoảng 75% và ít chịu ảnh hưởng từ thuế nhập khẩu. Một số ước tính cho thấy mức thuế cao mà chính quyền áp dụng có thể khiến GDP giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm mỗi năm, tương đương khoảng 90 tỷ USD - con số đáng kể nhưng không mang tính “hủy diệt”.

Yếu tố bất định mới là rủi ro lớn

Điểm được nhiều chuyên gia nhấn mạnh không phải là bản thân mức thuế, mà là sự bất định chính sách kéo dài. Trong nhiệm kỳ mới của ông Donald Trump, chính sách thuế quan đã nhiều lần thay đổi: công bố, hoãn áp dụng, điều chỉnh rồi tiếp tục sửa đổi. Có thời điểm mức thuế với hàng hóa từ Trung Quốc tăng vọt, trong khi một số quốc gia khác được giảm thuế sau các cuộc đàm phán song phương.

Theo thống kê, mức thuế hiệu dụng của Mỹ đã thay đổi hàng chục lần kể từ khi ông Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng, khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch sản xuất, chuỗi cung ứng và đầu tư dài hạn. Phán quyết của tòa án, thay vì chấm dứt bất ổn, có thể mở ra một giai đoạn bất định mới khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump tìm kiếm các công cụ pháp lý khác để tiếp tục chính sách bảo hộ thương mại.

Thực tế là chỉ vài giờ sau khi phán quyết được công bố, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp thuế quan mới dựa trên những điều khoản khác của Luật thương mại Mỹ, bao gồm Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 - cho phép Tổng thống áp thuế tối đa 15% trong thời hạn 150 ngày. Ngoài ra, chính quyền cũng có thể cân nhắc Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 - cho phép Tổng thống áp thuế lên tới 50% giá trị hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia bị coi là phân biệt đối xử bất hợp lý với thương mại Mỹ - hoặc đề nghị Quốc hội ban hành luật mới mở rộng quyền hạn của Tổng thống.

Những lựa chọn này đồng nghĩa với các quy trình phức tạp hơn và nguy cơ tranh chấp pháp lý kéo dài, có thể lại quay trở lại Tòa án Tối cao trong tương lai.

Tranh luận pháp lý về quyền lực Tổng thống

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không bác bỏ hoàn toàn quyền áp thuế của Tổng thống, mà chủ yếu giới hạn cách thức sử dụng quyền đó. Trong ý kiến phản đối, Thẩm phán Brett Kavanaugh cho rằng quyết định này có thể không làm thay đổi đáng kể quyền lực thực tế của Tổng thống trong dài hạn, bởi các công cụ pháp lý khác vẫn tồn tại.

Trong khi đó, Thẩm phán Amy Coney Barrett, người bỏ phiếu chống lại quyền áp thuế theo lập luận của chính quyền mô tả tình hình pháp lý liên quan đến hàng trăm tỷ USD tiền thuế đã thu là một “mớ hỗn độn”, nhiều khả năng sẽ phải được giải quyết ở các tòa án cấp dưới.

Một câu hỏi lớn hiện nay là liệu chính phủ Mỹ có phải hoàn trả một phần khoản thu thuế đã thu hay không. Nếu có, tiền hoàn thuế nhiều khả năng sẽ đến tay các doanh nghiệp nhập khẩu, chứ không phải người tiêu dùng Mỹ đã chịu giá cao hơn - do cơ chế pháp lý hiện hành ở nước này.

Tác động với doanh nghiệp và thương mại toàn cầu

Đáng chú ý, nhiều tập đoàn bán lẻ lớn của Mỹ như Amazon hay Walmart không trực tiếp tham gia các vụ kiện dẫn tới phán quyết lịch sử này, dù chính sách thuế quan ảnh hưởng mạnh đến hoạt động của họ. Một số chuyên gia cho rằng doanh nghiệp lớn có thể lo ngại căng thẳng chính trị với Nhà Trắng, trong khi những doanh nghiệp nhỏ chịu tác động trực tiếp hơn lại đóng vai trò nguyên đơn chính trong các vụ kiện.

Trong bối cảnh này, yếu tố khiến doanh nghiệp lo ngại nhất vẫn là tính khó dự đoán của chính sách. Khi thuế suất có thể thay đổi nhanh chóng theo quyết định hành pháp hoặc kết quả pháp lý, việc định giá sản phẩm, xây dựng chuỗi cung ứng hay mở rộng đầu tư trở nên rủi ro hơn đáng kể.

Các đối tác thương mại quốc tế cũng đối mặt với tình thế tương tự. Những cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Mỹ với Trung Quốc hoặc Liên minh châu Âu có thể bị ảnh hưởng bởi câu hỏi lớn: liệu Mỹ có tiếp tục áp thuế mạnh hay không. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng tuyên bố rằng mức thuế cao sẽ “tồn tại lâu dài”, nhưng phán quyết của tòa khiến triển vọng này trở nên khó đoán định hơn.

Ổn định dài hạn hay biến động ngắn hạn?

Từ góc độ thể chế, một số chuyên gia cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ là bước đi quan trọng nhằm xác lập ranh giới quyền lực giữa nhánh hành pháp và lập pháp trong chính sách thương mại Mỹ. Việc khẳng định rằng Tổng thống không thể đơn phương thay đổi chính sách thương mại quy mô lớn dựa trên lý do khẩn cấp có thể giúp củng cố tính dự đoán của hệ thống trong dài hạn.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, quyết định này chưa chắc đã giải quyết được vấn đề bất định, thậm chí có thể làm gia tăng, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump thử nghiệm nhiều cơ chế pháp lý khác nhau để đạt mục tiêu tương tự. Chu kỳ áp thuế, bị kiện, rồi điều chỉnh chính sách có thể tiếp tục lặp lại.

Triển vọng phía trước

Đối với người tiêu dùng Mỹ, tác động trực tiếp có thể không rõ ràng ngay lập tức. Nếu thuế giảm hoặc bị hủy bỏ, giá một số hàng hóa nhập khẩu có thể hạ xuống theo thời gian. Tuy nhiên, chi phí mà người tiêu dùng đã gánh chịu trước đó khó có khả năng được bù đắp.

Đối với doanh nghiệp, yếu tố then chốt sẽ là khả năng dự đoán chính sách trong những tháng tới. Nếu chính quyền nhanh chóng đưa ra khung thuế quan mới rõ ràng và ổn định hơn, tác động tiêu cực có thể được hạn chế. Ngược lại, nếu tranh chấp pháp lý tiếp tục kéo dài, môi trường kinh doanh có thể chịu áp lực lớn hơn.

Về tổng thể, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không phải là cú sốc kinh tế mang tính hủy diệt như một số cảnh báo chính trị, nhưng nó mở ra giai đoạn điều chỉnh quan trọng đối với chính sách thương mại nước này. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách chính quyền và Quốc hội phản ứng, cũng như khả năng hệ thống pháp lý tạo ra một khuôn khổ ổn định hơn cho thương mại quốc tế trong thời gian tới.

Hồng Nhung